Tirsdag 27. desember 2005
Eit brennande og kjenslevart menneske
– Georg Johannesen kan ikkje samanfattast i ein kort karakteristikk. Han hadde ei breidde som ikkje er ålment kjent, seier forfattaren og venen Einar Økland.

Jolaftan døydde den kjende forfattaren, samfunnsrefsaren og retorikkprofessoren Georg Johannesen under eit ferieopphald i Egypt.

– At Georg Johannesen er død berører meg sterkt, seier forfattaren Einar Økland.

Økland har kjent Georg Johannesen sidan Johannesen fekk Økland inn i redaksjonen av Fossegrimen på 1960-talet. Sidan samarbeidde dei i redaksjonen av Basar på midten av 1970-talet, men dei var også nære vener. Som ven kravde Georg Johannesen sitt.

– Han tolte ikkje å bli snakka etter munnen, ein måtte vera sjølvstendig for å vera ven med Georg Johannesen. Om ein vedgjekk at han hadde rett i ei sak, beit han deg av med å seia at det trong du ikkje opplysa han om, det visste han. Men i kranglar tødde han opp. Då kunne han seia «fortel meir om det, kanskje eg har teke feil heile livet». Han kunne vera svært direkte og fritalande, også mot vener og vår dikting. Typisk for Georg Johannesen var at han kunne seia ting som at Jan Erik Vold ikkje hadde vore spontan sidan han sat på potta. For ein utanforståande kan det vera vanskeleg å forstå at han og Jan Erik Vold var nære vener, men det var dei.

– For venene vil det vera eit stort sakn at han er borte.

Generøs

Til liks med fleire andre Klassekampen snakkar med, legg Økland vekt på kva for eit generøst menneske Georg Johannesen var.

– Som personlegdomstype var han eit ufatteleg følsamt menneske – i mest totale forstand. Det bar han med seg sidan han var barn i det krigsherja Bergen. Der opplevde han hendingar som prega han heile livet. Til liks med Bjørneboe var han oppteken av det grufulle og demonstrerte kor skrekkeleg mennesket er både som individ og art. Men i seg sjølv var han følsam, open, brennande og ikkje minst gjevande. Han var ikkje mellom dei som tok «copyright» på sine innsikter, men gav av seg sjølv i samtalar og rettleiingar.

– Georg Johannesen kunne vera fæl i munnen, men eg har berre gode røynsler med han. Han var ein god kamerat og tilsynsmann. Som bergensar var han også ein familiemann, han var oppteken av foreldra sine og han var ein svært kjærleg far. I tillegg hadde han ei flott medleverske, Laila, som er på høgd med Georg på alle vis. Det var godt å sjå at den siste delen av livet hans var så godt som det vart.

Kunstner

Økland fortel at Georg Johannesen var intenst oppteken av å tolka seg sjølv og menneskeætta, stundom oppløyste han seg sjølv som råstoff for arbeidet sitt.

Han var like kjenslevar både for fakta og kunstrøynsler til dømes.

– Han måla sjølv, og debuterte på Høstutstillingen i 1978. Biletet vart fort selt og kona mi har eit foto av verket, der det heng på veggen med raud lapp ved sida av. Men salet var berre mellombels, for kunstnaren kom på andre tankar – til stor frustrasjon for både kjøpar og Høstutstillinga. Seinare lånte han ut kunst, og ein del har fått verk av han. Han var også ein svært observant og original kunsttolkar med ein særleg kjærleik til folkekunst, som til dømes rosemåling.

Det norske

Georg Johannesen var både ein kritikar av den norske nasjonen og ein elskar av det norske – samstundes som han hadde sine røter i det antikke.

Einar Økland minner også om dei tre bibelpastisjane Georg Johannesen skreiv kring 1980. Dei er i tillegg skarpe kommentarar til norsk samtidsrøyndom.

– Det var då nokre av oss byrja å kalla han «profeten». Vi meinte bøkene burde vorte trykte i Russland og smugla inn i Noreg, slik ein smugla Biblar motsett veg, for det vart gjort lite for å selja dei bøkene i Noreg. Han las av og til opp frå desse forteljingane sjølve, og det var strålande. Det er synd at det ikkje er teke vare på for ettertida.

Ekspresjonist

– Som intellektuell hadde han eit stort spenn med ei evne til å konsentrera tankane på eit særmerkt vis. Kortformene vil nok stå att for mange. For meg er han i fyrste rekkje poet, seier Økland, og her meiner han Johannesen er noko feilvurdert.

– Han har jo vorte jamført med Bertolt Brecht, men det tykkjer eg er urettvist. Det er lett å sjå likskapar når ein veit at dei hadde mykje av verdshistoria sams, ikkje minst 2. verdskrigen, og at dei båe hadde røter i folkedikting, så vel som bibelspråket. Men utover det er det også mykje ulikt. Brecht var i fyrste rekkje ein logikar som ikkje lett såg paradoksa. Georg Johannesen hadde ein meir «barnleg» logikk, jamvel om han både var ein stor analytikar og syntetikar. I tillegg var han ein brennande ekspresjonist. Han hadde ei uvanleg evne til å samla opplevinga av det å vera menneske både som individ, og individet si historie, og som art, og arten si historie. Slik kunne det samlast veldig mykje innhald i eitt punkt.

Artikkelen er oppdatert: 22. november 2007 kl. 19.33
Tirsdag 22. januar 2019
Dagbladet vil søke om pressestøtte. Dersom avisa innlemmes i ordningen, kan den ende opp med å motta en rekordhøy sum på over 50 millioner kroner.
Mandag 21. januar 2019
Selvpubliserte bøker finner veien inn til forlagseide nettbokhandler. Kan gjøre det vanskeligere for leserne å navigere på nett, mener Anne Oterholm.
Lørdag 19. januar 2019
Den nye regjeringen vil samle all medie­støtte, også til NRK, i en felles pott. Dermed kan den interne kampen om støttekronene bli tøffere, frykter Lands­laget for lokalaviser.
Fredag 18. januar 2019
Mediebransjen vil ha slutt på at folk bruker medie­arkivet Atekst som alternativ til å kjøpe et avisabonnement. Nå er det ikke lenger mulig å lese dagferske nyheter i arkivet.
Torsdag 17. januar 2019
Støtteordningen som skulle lokke Hollywood til Norge, hadde bare norske mottakere i 2018. – Neppe i tråd med intensjonen, sier økonom som utredet ordningen.
Onsdag 16. januar 2019
Forfattere som klarer å markedsføre seg selv, trenger ikke tradisjonelle forlag, mener Arne Berggren. Nå går han inn i styret til selvpubliseringstjenesten Boldbooks.
Tirsdag 15. januar 2019
Forfatterforbundet håper regjeringen vil gi dem tilgang til midler fra bibliotek­vederlaget. Forslaget møter skepsis fra utvalget som i dag fordeler potten på rundt 110 millioner kroner.
Mandag 14. januar 2019
– Jeg har langt større tro på selvpublisering enn på å eie et mellomstort tradisjonelt forlag, sier Arve Juritzen.
Lørdag 12. januar 2019
Dagbladets to siste grafikere ble oppsagt i fjor sommer. Denne uka havnet saken i tingretten. – Et eklatant brudd på norsk lov, sier LO-advokatene.
Fredag 11. januar 2019
Under andre verdenskrig var hjemstedet til forfatter Bjørnstjerne Bjørnson propagandasentral for nazistene. Det bør Aulestad-museet opplyse om, mener litteraturprofessor Marianne Egeland.