Lørdag 10. desember 2005
Kan vi tru Wikipedia?
Stadig fleire journalistar festar lit til eit leksikon som hevdar at Jens Stoltenberg er pedofil og at «marsdalismen» er ein sentral politisk ideologi.

Folkets eige internettleksikon Wikipedia vert stadig meir populært. Frå det vart lansert av Jimbo Wales og Larry Sanger i januar 2001, har interessa og bruken eksplodert over heile verda. Bokmål og nynorsk er berre to av over 100 språk, med eige Wikipedia-leksikon.

Og Wikipedia er ikkje som andre leksikon. Det spesielle er at kven som helst kor tid som helst kan gå inn og endre og rette på eksisterande artiklar, eller opprette artiklar om nye emne. Eit slikt system er eit godt utgangspunkt for alternativ informasjon – men óg utgangspunkt for sabotasje og feilinformasjon. Leksikonet får stadig meir truverde.

Både norske og utanlandske aviser nyttar ofte Wikipedia som einaste refererte kjelde for bakgrunnsinformasjon. Redaktør for nettstaden forskning.no, Erik Tunstad, uttalte nyleg på deira nettside at han hadde funne fleire døme på vitskapsartiklar i BBC og New York Times, der journalistane direkte hadde klippa sakene sine frå Wikipedia.

Men stadig dukkar opp meir eller mindre skandaløse pussigheitar i leksikonet. Dagbladet kunne nyleg avsløre at artikkelen om statsminister Jens Stoltenberg inneheldt relativt oppsiktsvekkande detaljar som at Stoltenberg hadde sona ein dom for pedofili, og at dei raudgrønes siste valsiger var eit resultat av valfusk.

Marsdalisme

Feila i Stoltenberg-artikkelen vart retta i løpet av ein halv time, men andre artiklar er meir seigliva.

Det fekk Attac-leiar Magnus Marsdal erfare, då han oppdaga at både han sjølv og den politiske ideologien «marsdalisme» hadde fått eigne artiklar i leksikonet. Artiklane inneheldt analysar og forholdsvis personlege betraktingar av Marsdals innsats på den norske venstresida. Marsdal vart karakterisert som del av dei såkalla «trøndernasjonalistane» og som opphavsmann til den lite flatterande ideologien «marsdalisme».

Men det var ikkje vidare lett å få endre oppslaget:

– Det pågjekk ein lang debatt om å slette ordet marsdalisme, sidan det ikkje fanst korkje på internett, i Klassekampen eller Morgenbladets tekstarkiv, fortel Marsdal til Klassekampen.

Det same gjaldt oppslaget på «Magnus Marsdal», det var dels usanningar og dels politiske betraktingar

– Eg skreiv inn på brukargrensesnittet for artikkelen, men eg vart berre éi stemme i mengda, som påstod at eg var Magnus Marsdal. Det var ingen som kunne vite om eg faktisk var vedkomande.

Marsdal fekk ikkje løyst situasjonen før han tok direkte kontakt med ein av dei ivrigaste norske Wikipedia-brukarane.

– Dei institusjonaliserte metodane for å endre artikkelen fungerte ikkje i mitt tilfelle. Eg fann tilfeldigvis ut at ein Chris Nyborg var ein av dei første som hadde tatt tak i problemet med oppslaget og eg sendte ein e-post til han. Og då ordna det seg på under eit halvt døgn.

– Mitt tips til folk i liknande situasjonar er å sende ein e-post til han. Nokon annan måte å få ordna noko på Wikipedia veit ikkje eg om, ler Marsdal

Få feil

Universitetslektor i informatikk, og forfattar av boka «Hva er internett?», Gisle Hannemyr, er mellom dei ivrige brukarane av Wikipedia. Han har tidlegare uttalt til Dagbladet at 99 prosent av det som står i Wikipedia er korrekt:

– Eg har ikkje gjort noko solid undersøking, men eg er ein relativt flittig brukar av Wikipedia og eg er ein kritisk brukar. Eg sjekkar ofte med andre kjelder, og eg har ikkje kome over grove feil. Derimot har eg oppdaga fleire feil i leksikonet Britannica når eg slik har kryssjekka.

Og tulleartiklar om marsdalisme er det umogleg å gardere seg mot, meiner Hannemyr:

– Det er heilt klart at eit slikt prosjekt har visse skjønnheitsplettar, det må ein berre ta med på kjøpet. Det er framleis å rekne som eit eksperiment.

– Veit vi noko om kva slags folk som er dei ivrigaste brukarane?

– Det er eit miljø som stort sett består av folk som er opptekne av opplysning som prosjekt, snarare enn å ri sine eigne kjepphestar. Dette er typisk folk som hyller opplysningstidas danningsideal og som kjem frå alle politiske leirar.

Men Hannemyr meiner at ein burde vere registrert brukar med ei verifiserbar e-postadresse, for å få lov til å redigere artiklar.

– Wikipedia tek han heilt ut ved at ein til no ikkje har tronge å vere logga inn for å redigere ein artikkel. I Stoltenberg-saka til dømes var det ein ikkje-innlogga brukar som hadde vore inne. Ein måte å forbetre tinga på er å insistere på at for at ein skal få lov til å redigere noko, må ein vere logga inn som registrert brukar. Eg ser ikkje kva eit leksikon har å tene på at folk skal kunne få ytre seg heilt anonymt.

Vaskar dagleg

Etter kvart som journalistar har fatta interesse for leksikonet, har dei ivrigaste brukarane vorte samde om å kalle Chris Nyborg for norske Wikipedias pressetalsmann.

Og Nyborg meiner det er mogleg å stole på Wikipedia:

– Ein må lese alt på nettet med kritisk sans, men Wikipedia kan ein stole mykje på. Vi har eit temmeleg godt apparat for å kvalitetssikre, men ting smett gjennom, og vi har einskildepisodar som har vore trekt fram i det siste.

– Korleis føregår denne kvalitetssjekkinga?

– Vi har ein funksjon som heiter «siste endringar», der vi kan følgje med på det som skjer. Og der ser vi om det er ei reell forandring, eller om det berre er tull eller personlege meiningsytringar eller direkte feil. Og om det er noko ein trur er feil, er det ei diskusjonsside der ein tek det opp og prøver å finne ut av det, seier Nyborg, som er ein av omlag 30 frivillige nordmenn som kvar kveld går inn på Wikipedia og sjekkar endringar, og rettar og ryddar og vaskar etter beste evne.

– Kva med oppslaget om marsdalisme?

– Ja, hehe, der var det mykje fram og tilbake, med folk som presenterte angivelege kjelder for påstandane. Men det enda med at eg gjekk inn og sletta marsdalismen og kutta ned Marsdal-biografien til eit minimum, etter at han hadde teke kontakt med meg. Det var nokre som la fram ting som kunne sjå ut som dokumentasjon for at marsdalisme var eit reelt omgrep, men det var nok snarare noko ei lita gruppe nytta som skjellsord.

Meir truverdig

Gisle Hannemyr meiner ein burde registrere seg for å kunne redigere ein artikkel. Kva tenkjer Chris Nyborg om det?

– Dei engelske sidene prøver ut det no for å sjå kva følgjene vert. Det er openbert mykje bra med det, men det har òg negative sider. Når vi i dag går gjennom og sjekkar dei siste endringane, ser vi alltid fyrst på dei uregistrerte anonyme, fordi det er mellom dei anonyme det er mest tull. Det er få som registrerer seg for å gjere noko galt.

Eit kjapt søk i norske aviser syner at både Aftenposten, Dagbladet, VG, Dagens Næringsliv og Klassekampen har oppgjeve Wikipedia som kjelde det siste halvåret.

– Opplever du at de har stigande truverde?

– Ja, eg ser at det er fleire og fleire nettaviser som lenker direkte til oss. Vi vert brukte stadig meir og det tyder på at truverde er stigande.

– Og noko av det fine med oss, er at vi heile tida kan vere oppdaterte. Eit skriftleg leksikon er utdatert på mange område etter ei veke, folk døyr, krigar startar og sluttar.

Artikkelen er oppdatert: 22. november 2007 kl. 19.33
Fredag 22. september 2017
På fem år er Bladcentralens salgsinntekter nesten blitt halvert. Nå tilbys alle ansatte sluttpakke.
Torsdag 21. september 2017
Fra nyttår inntar bokhandelen Tanum dagligvarehyllene til Coop. Forfatterforeningen frykter det vil gi danske tilstander på bokmarkedet.
Onsdag 20. september 2017
I dag mister 1,8 millioner nordmenn NRKs kanaler i FM-radioene sine. Kritikerne og optimistene er uenige i det meste om slukkingen av FM-­båndet, men enes om at det er bilistene som påvirkes mest.
Tirsdag 19. september 2017
Per Kleivas bilder vil leve videre etter at kunstneren døde i helga, fastslår kunsthistorikere. – Han var et av sin tids viktigste tidsvitner, med poetisk og poengtert slagkraft, sier Øivind Storm Bjerke.
Mandag 18. september 2017
Seks av ti norske annonsører har større tillit til annonsekvaliteten i norske medier enn i utenlandske. Et fåtall ser Google og Facebooks enorme vekst i det digitale annonsemarkedet som en fordel.
Lørdag 16. september 2017
Facebook og Google får stadig mer kontroll over nasjonale mediers forretningsmodell, ifølge dansk rapport. Torry Pedersen i Schibsted mener norske medie­hus må samarbeide tettere.
Fredag 15. september 2017
«Begynnelser» startar med slutten og arbeider seg bakover i tid. I sin nye roman granskar Carl Frode Tiller kva for val som avgjer kor vi endar opp i livet.
Torsdag 14. september 2017
En ny rapport slår fast at ti globale teknologi- og mediegiganter er i ferd med å få full kontroll over dansk mediebransje. Det haster å gjøre noe i Norge også, mener medietopper.
Onsdag 13. september 2017
Fremskrittspartiet fikk mer enn dobbelt så mange delinger og reaksjoner på Facebook som Ap i valgkampen.
Tirsdag 12. september 2017
Ti av landets tjue største aviser ga råd til sine lesere om hva de burde stemme under årets valg. Men redaktørene avviser at partipressen er på vei tilbake.

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk