Lørdag 14. desember 2019
Vanebrytaren
Noko eige: På radikalt vis utfordrar Cecilie Løveid alt som har stivna i språket.

MELDING

Cecilie Løveid er det naturlege geniet i norsk litteratur. 16–17 år gammal debuterer ho, på slutten av 1960-talet, med dikt i ulike aviser, tidsskrift og antologiar. Dette er tekstar som på radikalt vis utfordrar den etablerte forståinga av kva eit dikt er eller kan vera. Ikkje sjeldan eksisterer dei i grenselandet mellom dikt og prosa. Eit av dei er til dømes stilt opp som susjett til ein roman, i stikkords form, fordelt på ti kapittel. Fleire av dei er dramatiske monologar, det vil seia dikt der den som fører ordet heilt tydeleg er nokon annan enn forfattaren.

Det er noko … merkeleg, noko påfallande med den som fører ordet i desse tekstane. Eit kort utdrag: «Når du står i nye reiseklær i vårlandskap med kalver / og kyr / Og venter på bilen til flyet».

Det er som om ein kjem inn i ei verd sett frå eit konkret sansande perspektiv, der tinga, der det som er ikring oss, står fram på ein meir direkte måte enn me er vane med. Derfor blir det naudsynt å nemna at klærne er nye og at det er kyr i nærleiken, sjølv om desse elementa ikkje blir brukte til noko meir enn sjølve desse nemningane. For diktets effekt ligg i denne forrykkinga, i denne måten å ta med noko uventa og med konvensjonelle auge unødvendig på.

Fakta

DIKT

Cecilie Løveid

Dikt og tekster 1968–2000

Kolon 2019, 306 sider

Ser ein Løveids forfattarskap under eitt, med all si tematisering av det kvinnelege og av møtet mellom kjønna, er ei feministisk forståing av desse forrykkingane nærliggande. Ein kan konstatera at det etablerte språket og det etablerte perspektivet på verda har oppstått innanfor eit mannsdominert samfunn. Dette kan ein gjera merksam på gjennom å visa fram eit alternativ, som ein knyter til det kvinnelege. (Kanskje er det derfor det er kyr og kalvar, men ingen oksar, i området der diktet ovanfor spelar seg ut.)

Etter kvart kjem den første boka, «Most», i 1972. Sjangernemninga er roman, men «eksperimentelt forløp» hadde nok vore meir treffande. Her er fem sekvensar som kan løftast ut og stillast opp som dikt, til og med ypparlege dikt. Eit av dei, om Jonsok, sluttar slik som dette: «Myren ligger igjen som et landskap, på fjorden glir / rutebåten forbi med tente lys.»

Som Freud ville sagt: Ze swamp landzcape ist ze vagina. Ze hard boat cutting through ze water ist ein gigantiche fallos. (Freud talar engelsk med tysk bryting i min fantasi.) Men her tenker eg meg ei stille bergensrøyst som svarer: Dette er jo etter nokke. Myren har gått tebake te å vere det hon e, ikkje nokke mer. Mens båten der ute fremdeles e opplyst. Fordi Freuds psykoanalyse tar utgangspunkt i mannens perspektiv, vil kvinna sjølv for alltid forbli noko dunkelt.

Med mindre ein, som Cecilie Løveid, på radikalt vis utfordrar alt som har stivna i språket, alt som utan at me merkar det held kvinna borte frå verda og frå meiningsskapinga. Med dette kjem Løveid sine sjangerblandande, lyrisk orienterte prosabøker frå 1970-talet til å falda ut skilnadsfeminismen, som ein kallar den feminismen som ikkje fokuserer på at menn og kvinner er like mykje verd, men som i staden fokuserer på at kvinner er noko eige, noko menn ikkje er.

Det påfallande er at Løveid – saman med Eldrid Lunden – gjer dette samtidig med dei store franske stjernene, Julia Kristeva, Luce Irigaray og Hélène Cixous. Elles er skilnadsfeminismen noko ein ikkje pratar om før i tiåret etter, korkje i Noreg eller i resten av verda.

Denne boka samlar dikt og diktlinande sekvensar frå Løveids bøker fram til ho, etter over 30 år som forfattar, byrja å gje ut konvensjonelle diktsamlingar.

Dessutan får me eit utval lause tekstar. Til saman gjer dette «Dikt og tekster 1968–2000» til eit monument over den uvanlege, halvt gøymde måten det lyriske har fått komma fram på hos ei av våre mest originale og vane­brytande litterære røyster.

bokmagasinet@klassekampen.no

Lørdag 25. januar 2020
Det nye arbeidslivet: I Amazons lagerhaller kan ingen høre deg skrike.
Lørdag 18. januar 2020
Overtramp: Alle disse skandalene som kom og gikk, ikke visste jeg at det var selve livet.
Lørdag 11. januar 2020
En prestasjon: Jesmyn Wards tredje roman er en vond fortelling verdt å lese.
Lørdag 4. januar 2020
Erindring: «Hjemsøkelse» er en uforlignelig roman fra en like uforlignelig forfatter.
Lørdag 28. desember 2019
Brev: I «Kærlig hilsen, Tove» skriver Tove Ditlevsen til redaktøren sin Mogens Knudsen – om alt.
Lørdag 21. desember 2019
Syklisk: Naja Marie Aidts dikt skaper avtrykk av en oppvekst, i en vill bilderikdom.ANMELDELSEEt av de første diktene i Naja Marie Aidts «Poesibok»,...
Lørdag 14. desember 2019
Noko eige: På radikalt vis utfordrar Cecilie Løveid alt som har stivna i språket.
Lørdag 7. desember 2019
WHO: Holths bok gir innsyn og innsikt i den kompliserte Syria-krigen.
Lørdag 23. november 2019
Kan og skal man skille litteraturen fra livet og kunstneren fra verket? Sånne diskusjoner kan være interessante og lærerike, som med Knut Hamsun og Det tredje riket, eller Peter Handke og Milosevic-regimet. Andre ganger er det mindre å lære, og...
Lørdag 16. november 2019
Kongens dag­bøker, som han egenhendig nedtegnet fra 1906 til 1955, er prismet Tor Bomann-Larsen bruker for å skrive historien om Norge i åttebindsverket om kong Haakon og Maud, som nå avsluttes med boka «Kongen». Noen ganger er ikke kongeprismet helt...