Torsdag 13. juni 2019
SKANDALE: Kring 2000 innbyggarar på Askøy er blitt sjuke av forureina vatn. Her er ein av fleire vasstankar som er plassert rundt på Askøy der folk knytt til Kleppe vassverk kan tappa vatn. 8FOTO: MARIT HOMMEDAL, NTB SCANPIX
• Mange vassverk har dårlege reserveløysingar • Oslo har fått frist til 2028
Fare for forureina vatn
Undersak

– Blir utrygge

Torill Eidsheim sit i helse- og omsorgskomiteen på Stortinget for Høgre. Også på ho gjer vasskrisa på Askøy inntrykk. Ho er sjølv frå Meland i Hordaland, rett nord for Askøy.

– Alle må kjenna seg trygge på at vatnet i springen er av ein kvalitet som bidrar til god helse. Saka på Askøy bidrar ikkje til det, men skapar utryggleik, seier Eidsheim.

Ho påpekar at dei fleste kommunane har god kontroll, men at situasjonen på Askøy ikkje er unik.

– Kan det gå ut over tilliten og det gode ryktet til norsk vatn?

– Det er klart det kan. Dette er ei hending, men det var også saka i Røros i 2007 og Bergen i 2004.

Kring 1500 blei sjuke på Røros i 2007, mens opp mot 5000 blei sjuke av giardia-smitte i Bergen hausten 2004.

– Det kan sjå ut til å vera rutinesvikt som har bidratt til desse hendingane. Det er eit kommunalt ansvar å sørga for gode rutinar. Så må ein sjølvsagt sjå nøye på korleis denne hendinga kunne skje, seier ho.

Saka i Oslo kjenner ho ikkje til.

Ifølge Eidsheim kjem Høgre ikkje til å støtta forslaget om ei eiga sektorlov for vass og avløp.

ALARM: Over 2000 er blitt sjuke av bakterieinfisert drikkevatn på Askøy. Mattilsynet slår alarm om gamle ­leidningsnett og dårlege reservevatn fleire stadar.

VATN

Tarmbakteriar i drikkevatnet på Askøy har sendt over 60 personar på sjukehus.

Vest politidistrikt startar etterforsking av Askøy kommune, ifølge TV 2.

Sjølv om drikkevasskvaliteten i Norge generelt er god og få blir sjuke av vatnet som kjem ut av krana, er Mattilsynet uroa.

Mange stadar brukar lokalpolitikarar vinter og vår på planlegging av ny infrastruktur. På Askøy starta planlegginga av eit heilt nytt vassverk på slutten av 1990-talet. Det har med andre ord gått over tjue år utan at eit nytt anlegg er realisert.

I hovudstaden har det gått endå lengre tid. Der er ei ny reservevasskjelde greidd ut sidan 1965. Fyrst i fjor blei det vedtatt at Holsfjorden i Buskerud blir Oslos nye reservevasskjelde innan 2028.

Fakta

Smitte i drikkevatn:

• Haukeland sjukehus har identifisert bakterien Campolybacter som årsaka til at folk er blitt sjuke på Askøy. Den same bakterien er funnen i vassprøver frå Kleppe vassverk.

• Smittekjelda er ikkje funne.

• I 2007 blei kring 1500 personar smitta av forureina vatn på Røros. Truleg var avføring frå fugl årsaka til at vatnet blei forureina.

• I 2004 blei fleire tusen sjuke av giardiasmitte i Bergen. Smitta skuldast kloakk i vatnet.

Kjelde: NTB, Folkehelseinstituttet

Nær 700 avvik

Mattilsynet fører tilsyn med alle vassverkeigarane.

«Gammelt ledningsnett med lekkasjer og manglende leveringssikkerhet er et problem. Dette må kommunene ta på alvor, skriv seniorrådgivar i seksjon for hygiene og drikkevatn i Mattilsynet, Line Ruden, i ein e-post til Klassekampen.

«Oppstår det svikt i vannforsyningen, må vannverkene ha reserveløsninger. Kartleggingen vår viser at mange vannverk kun har tilgang til reservevannforsyning for en kortere periode, og at de i denne perioden ikke kan forsyne alle», skriv Mattilsynet i sin årsrapport for 2018.

Mattilsynet opplyser at dei gjennomførte 1375 tilsyn av drikkevant i 2018. I 51 prosent av tilsyna blei det funne avvik frå regelverket.

«Vannverkene må bli bedre på å jobbe forebyggende, for å sikre god styring og kontroll med vannkvaliteten. Mange vannverk må gjennomføre tiltak for å hindre at forurenset vann kan komme inn i ledningsnettet og, de må forbedre beredskapen», skriv Ruden.

Peiker på staten

Siri Gåsemyr Staalesen, sit i kommunalkomiteen på Stortinget for Arbeidarpartiet. Krisa på Askøy gjer inntrykk.

– Eg trur absolutt at kommunane har fått auga opp for at alvorlege situasjonar kan oppstå, seier ho.

Samstundes understrekar ho at Ap meiner at det er for enkelt å legga alt ansvar på kommunepolitikarar.

– Staten må komma på banen, seier ho.

I samband med behandlinga av folkehelsemeldinga på Stortinget i dag, kjem Ap til å foreslå eit program for teknologi og innovasjon i vassbransjen og ein eigen sektorlov for vatn- og avløp, ifølge Staalesen.

– Ei eiga lov vil tydeleggjera kven som har ansvaret for kva, seier ho.

– Oslo har greidd ut eit alternativ til Maridalsvannet sidan 1965. Kva tenker du om det?

– Eg er veldig glad for at det nye byrådet i Oslo tok grep med ein gang, seier ho.

Ønsker spleiselag

Både Senterpartiet og SV står saman med Ap om forslaga som blir levert til Stortinget i dag.

Kjersti Toppe, som sit i helsekomiteen på Stortinget for Sp, meiner vassforsyning må høgare på dagsorden både lokalt og nasjonalt. Ho sat sjølv i bystyret i Bergen og såg på nært hald at fleire tusen blei sjuke av drikkevatnet i 2004.

– Me er alt for naive for den faren som vassboren smitte utgjer, seier Toppe, som er lege.

Fordi vedlikehaldsetterslepet og behovet for investeringar i ny infrastruktur for vatn er så stort, kan ikkje kommunane og innbyggarane gjennom auka gebyr ta heile rekninga, meiner ho.

– Det har vore forsømmingar i fleire generasjonar. Staten må ta eit grep, seier ho.

Det var i 2017 at Mattilsynet gav Oslo ein frist til 2028 med å få på plass ei ny reservevasskjelde.

Etter tiår med utgreiing, er arbeidet i hovudstaden i gang.

Mattilsynet opplyser at dei følger med på at framdriftsplanen blir følgt.

annekarih@klassekampen.no

Lørdag 7. desember 2019
URO: SAS vil legge nye fly inn i et eget selskap med nye avtaler for de ansatte. Lederen i Norsk Kabinforening frykter at SAS ikke ønsker skandinaviske ansatte i framtida.
Fredag 6. desember 2019
HANDLEKRAFT: Regjeringen har på kort tid sørget for å mykne opp i au pair-reglene som skapte trøbbel for justisminister Jøran Kallmyr.
Torsdag 5. desember 2019
IKKJE FORSYNT: Trass i at Sp strir imot kvart forsøk på å skape raudgrøn samling, går partiet no saman med SV og Ap for å få opp sjølvforsyningsgraden.
Onsdag 4. desember 2019
PRESS: USAs press på europeiske Nato-land kommer ikke til å stanse frihandelsavtalen mellom Norge og Kina. Samtidig varsler utenriksminister Ine Eriksen Søreide en diskusjon om Norges forhold til Kina.
Tirsdag 3. desember 2019
NATO: Forholdet til Kina blir en viktig sak på Nato-møtet i London denne uka. Ap-leder Jonas Gahr Støre er skeptisk til å sende norske styrker til Asia.
Mandag 2. desember 2019
PARALLELT: Samme måned som Trygde­retten første gang sa at det er lov å ha med ytelser til utlandet, vedtok Stor­tinget strengere regler for eksport av arbeidsavklaringspenger.
Lørdag 30. november 2019
Skål: Pilsen kan bli dyrare over store delar av landet. Trøysta er at dei som tappar han skal få betre råd til pils sjølve.
Fredag 29. november 2019
DOBBELTPRAKSIS: En lang rekke ­trygdemottakere har måtte betale ­tilbake ytelser de tok med til utlandet. Men minst fem personer fikk tilbake pengene. Den første i januar i fjor.
Torsdag 28. november 2019
PAUSE: Kommunestyret i Stavanger innfører mobilforbud i skolen og låser inne pc-ene til de minste. Politikerne mener digitaliseringen har gått for langt.
Onsdag 27. november 2019
FEIL: I januar 2019 besluttet Nav å betale 200.000 kroner tilbake til en norsk kvinne fordi de hadde tolket EØS-reglene feil. Likevel fortsatte de å bruke regelverket feil.