Klassekampen.no
Mandag 10. desember 2018
Den lokale forhandlingsretten må styrkjast
Sjå sjefen i kvitauga

Siste helga i november deltok eg på samling for klubbtillitsvalde innanfor Fellesforbundet si avdeling i Sogn og Fjordane. Dette var tillitsvalde som er arbeidstakarar i bedrifter som står i ein tøff konkurransesituasjon i kamp om ordrar og kundar. Mange av dei er tillitsvalde i bedrifter som legg vekt på ordna forhold. Som ser på arbeidstakarane som sin viktigaste ressurs. Som ser på fagorganisering som eit fortrinn og på den tillitsvalde som den viktigaste samtalepartnaren. Andre er tillitsvalde i bedrifter som møter konkurransen gjennom å sjå på fagorganisasjonen nærast som ein motstandar i kampen for å få ned arbeidskraftkostnader nærast for ein kvar pris.

Dette er ikkje noko nytt. Slik har det vore heilt sidan fagrørsla fekk makt og innverknad i den enkelte bedrift. Innanfor dette spennet er det arbeidstakarar som ikkje organiserer seg. Som ser gevinsten av å sleppa å betala fagforeiningskontingenten – «vi får dei same goda likevel». Det er utanlandske arbeidstakarar som ser med mistru på foreininga og den tillitsvalde. Og det er også dei arbeidstakarar som meiner at «vi har det så godt no, at vi treng ikkje fagforeiningar lenger.»

Meiningane mellom dei klubbtillitsvalde om kva som må gjerast var ulike. To ting var likevel krystallklare. For det første må vi få fleire arbeidsfolk på våre bedrifter til å vakna. Til å bry seg om bedrifta. Til å forstå at vi som arbeidstakarar må arbeida for at bedriftene våre har inntening og positiv produktivitetsutvikling. Overskot kjem ikkje av seg sjølv. Til å forstå at arbeidet har ein større betydning enn kapitalen. At vi tar ekstra opplæring når det krevst. For det andre må vi skapa forståing for at god utvikling for bedriftene ikkje er nokon garanti for god utvikling for arbeidstakarane. Vi har verktøyet i tariffavtalen, men tariffavtalen har avgrensa verdi om det ikkje står makt bak han.

Arbeids- og sosialdepartementet arrangerte onsdag eit seminar om korleis ein skal få styrka det organiserte arbeidslivet. Eg tenkte då på dei tillitsvalde frå Sogn og Fjordane som fortalde om ei røynd der det ikkje skjer «reelle forhandlingar på grunnlag av den enkelte bedrifts økonomiske virkelighet», slik det står i fleire av overeinskomstane. Der dei møter direktørar som seier at dei ikkje har fullmakter til å gjennomføra reelle forhandlingar. Dei som har fullmaktene sit langt borte, og dei tillitsvalde har knapt sett dei. Der dei blir møtt med konsernets rekneskapar som ofte slett ikkje samsvaret med bedrifta sin økonomiske røyndom.

Dersom organisasjonsgraden i privat sektor skal styrkast, og det er i privat sektor utfordringa ligg, må vi i fagforbunda bli enno betre til å skolera og motivera dei tillitsvalde slik at dei kan gjennomføra reelle forhandlingar. Men først og fremst må arbeidsgjevarsida skjerpa seg. Dei har eit stort ansvar for at det skjer reelle forhandlingar. Det er bedriftene som er deira medlemer. Reelle forhandlingar må også vera i deira eigeninteresse. Å møta dei tillitsvalde med tillit, gir dei tillitsvalde også ansvar, slik arbeidsministeren sa det på seminaret.

Skal vi få opp organisasjonsgraden må den lokale forhandlingsretten styrkjast. Ikkje fordi vi skal ha eit tariffsystem der ein «gribbar til seg» mest mogeleg lokalt. Koordinert lønnsdanning mellom sentrale og lokale forhandlingar er dødsviktig. Men arbeidstakarane på den enkelte bedrift må oppleva at det er samanheng mellom det dei yter, det dei er med på å skapa på den enkelte bedrift, og det dei skal ha for arbeidet og innsatsen.

norvald.mo@fellesforbundet.no