Onsdag 14. november 2018
FLATT: Thomas Bjørdal i Nasjonalt Vindenergisenter seier dei gode vindtilhøva ute på flate kysten gjer Smøla veleigna som lokalisering av vindkraftverk.
• Kraftig vekst i vindkraft • Smøla kjem i bakleksa • Krev meir av kaka
Kler landet med vindturbinar
Undersak

NVE: Ikkje fritt fram

– Nasjonal ramme for vindkraft er ikkje eit fritt fram for vindkraftutbygging, seier prosjektleiar Erlend Bjerkestrand i Noregs vasskraft- og energidirektorat (NVE).

NVE har fått i oppgåve frå regjeringa å utarbeida den nasjonale ramma. Arbeidet er todelt. Kunnskapsgrunnlaget om verknadane av vindkraft skal oppdaterast, og det skal utarbeidast eit kart som peiker på dei mest veleigna områda for vindkraft.

Det er denne siste delen som har ført til dei mest negative reaksjonane på arbeidet. NVE har peikt ut 43 område og har bede kommunane og fylka der desse ligg, om faglege tilbakemeldingar. Ikkje alle kommunar er like nøgde med det.

– Vi har mykje informasjon om område som ikkje aktuelle, som nasjonalparkar og landskapsvernområde. Mykje er kartlagd, men vi manglar til dømes landsdekkande kart på landskapsverdiar og på korleis områda vert nytta til friluftsliv. Her kjem kommunane i inn.

Bjerkestrand trur den endelege rapporten vil sitje att med 15–20 område som eignar seg for vindkraftutbygging. Den ligg føre i april neste år og skal på høyring.

Sjølv om eit område er peikt ut som veleigna for vindkraft, vil det ikkje vere fritt fram for utbygging.

– NVE skal framleis handsame konsesjonssøknadane, men kunnskapsgrunnlaget for å vurdere om vi skal gje konsesjon eller ikkje, vert betre. Det gjer at handsaminga vert meir føreseieleg og kan truleg redusere konfliktane, seier prosjektleiar Erlend Bjerkestrand.

FISKELUKKE: Magne Ingolf Lillehaug driv fisketurisme på Smøla. Han var opphavleg motstandar av vindkraft, men har snudd.
VIND I SEGLA: Produksjonen av kraft frå vindturbinar vert meir enn firedobla innan 2020. Nasjonal ramme for vindkraft skal opne for endå meir, men ikkje på Smøla.

– Vibrasjonane frå vindturbinane har ikkje slått negativt ut for hummarfisket, seier Magne Ingolf Lillehaug, medan han smilande held opp ein tre kilo tung hummar henta frå den flytande hummar­kassa.

Lillehaug, som driv fisketurisme, organiserte motstanden mot vindkraftverket på Smøla for 15 år sidan.

– Eg hadde nett utvida verksemda mi og skulle satse endå meir på turisme. Klart eg var uroleg. Eg tenkte desse digre mastene ville øydeleggje naturopplevingane som eg skulle leve av.

Smøla er berre ei smal stripe land i horisonten ut mot Norskehavet sett frå naboøya Tustna. Høgste punkt stikk 64 meter over havet. I det klåre haustvêret kan du sjå dei kvite vindturbinane rotere i kaotisk utakt.

Fakta

Vindkraft:

• Produksjonen av vindkraft i Noreg utgjorde i 2017 2,8 terawattimar (TWh). Samla kraftproduksjon i Noreg i 2017 var på om lag 150 TWh.

• Noregs vasskrafts- og energidirektorat (NVE) har gitt konsesjon til vindkraftverk for til saman 22 TWh. Konsesjonar på 6,8 TWh står unytta.

• NVE har handsame kring 240 konsesjonssøknadar. Av desse har kring 90 fått ja.

• NVE skal vege ulike omsyn opp mot kvarandre når dei deler ut konsesjonar. Sjølv om område kan eigne seg særs godt for produksjon av vindkraft, kan omsyn til landskap, naturmiljø, biologisk mangfald, kulturminne veie tyngre og føre til nei frå NVE.

Skjemst litt av motstand

Heilt ferske tal frå Noregs vasskraft- og energidirektorat (NVE) syner at produksjonen frå vindkraftverka vert meir enn firedobla frå 2017 til 2020.

Vindturbinane på Smøla er dobbelt så høge som høgste punktet på øya, eit poeng motstandarane av vindkraftverket fekk fram då dei laga underskriftslister og freista stoppe planane.

– Eg var nøgd med den samanlikninga. Ho gjorde inntrykk. Vi laga eit veldig leven, fortel Magne Ingolf Lillehaug.

Han har henta dei to mappene med brev, protestar og medieoppslag og underskriftslister og skjemst litt over kor tøffe dei var den gongen, for Lillehaug har snudd.

– Det har gått greitt på Smøla. Vi lever med vindkraftverket, og det har ikkje øydelagt verksemda mi, men eg vil ikkje ha for mange av dei. Det må ikkje verte slik at du ser vindturbinar same kvar du er langs kysten.

Midt ute i det 20 kvadratkilometer store området som utgjer Smøla Vindpark, er vegetasjonen prega av lynghei, myr og små langstrekte vatn, medan breie grusvegar bygde for tungtransport går mellom dei 68 vindturbinane. Park er ikkje det første ordet ein tenkar på når ein står mellom vindturbinane.

– Eg synest uttrykket er misvisande og skapar inntrykk av at eit vindkraftverk er ein park. Det er eit kraftverk. Punktum.

Kan forsyne 20.000 hus

Thomas Bjørdal leiar Nasjonalt Vindenergisenter på Smøla, som vart etablert då Statkraft bygde opp det som den gong var det største vindkraftverket i Europa. Inntil for eit år sidan var vindkraftverket størst i Noreg, men vart detronisert til andreplass av Tellenes i Rogaland. Årsproduksjonen er på 350 GWh, det same som straumforbruket til 20.000 einebustadar.

Då kraftverket på Smøla vart bygd, var det ikkje rare vindkraftproduksjonen i Noreg. Anlegga var på kring fem vindturbinar. På Smøla skulle det satsast stort. At det tok tolv år før det kom eit større vindkraftverk, fortel noko om satsinga på vindkraft i Noreg tidlegare på 2000-talet.

No går utbygginga i rekordfart. Frå 2017 til 2020 vert produksjonen meir enn firedobla til 12 terawattimar og vil svare til produksjonen frå 17 Alta-kraftverk. Om alle kraftverk som har fått konsesjon vert bygde ut, rundar produksjonen 21 terawattimar. Då vil vi ha over 2000 vindturbinar i landet.

Ber om meir

Ordførar Roger Osen (Ap) høyrer med til vindkraftentusiastane i Smøla, lik ordførarane forut.

– Vi er særs nøgd med vindkraftverket og ønskjer å byggje ut meir, seier han.

Då NVE i haust kom med framlegg om 43 område som var aktuelle for utbygging av nye vindkraftverk (sjå eiga sak), var ikkje Smøla med. NVE hadde lagt vekt på omsynet til det verneverdige fuglelivet på Smøla. I høyringsutsegna frå Smøla «anmoder (kommunen) på det sterkeste at kommunen tas med videre/inngår i analyseområde 23».

Turbinane på Smøla er relativt små, mindre effektive enn nye, og dei er ikkje alle plasserte på dei beste stadene.

– Dei nye vindturbinane er langt meir effektive. Vingane kan vri seg hurtigare etter vindmengda. Plasseringa i terrenget er tufta på meir nøyaktige vindmålingar for å utnytte dei beste lokale vindtilhøva. Turbinane er høgre og vingane lengre slik at dei fangar meir vind, seier Bjørdal.

Det er råd å få ut 50 prosent høgre produksjon på Smøla, med færre og større turbinar, men då må kraftverket inn i eit utbyggingsområde. Kommunen meiner NVE overdriv ulempene for fuglelivet og skriv i utsegna: «Smøla har 16 års erfaringer med vindproduksjon, og Smøla som fugleområde er grundig dokumentert gjennom omfattende fugleforskning i en årrekke.»

Fleire havørn

Eit havørnpar sit på ein av kraftstolpane eit par hundre meter unna. Dei flyg opp på tunge, breie vingar når vi nærmar oss.

– Det er fleire par som hekkar i nærleiken av vindkraftverket, men størstedelen av bestanden hekkar lengre ut.

Framleis vert eit halvt dusin havørn drepne i kollisjon med vindturbinane kvart år, men talet har auka etter etableringa av vindkraftverket.

Det er desse og liknande røynsler som får kommunen til å konkludere med at dei negative følgjene av vindkraftverket har vore langt mindre enn dei trudde før etableringa.

gunnarw@klassekampen.no

Mandag 17. desember 2018
FRAMTIDSFRYKT: Nordmenn flest uroar seg mest for klimaendringar og svekka velferdsstat, ifølge eit notat frå tankesmia Agenda.
Lørdag 15. desember 2018
ÅTVARAR: Mette Nord seier ho ikkje veit kor LO landar i EØS-spørsmålet i 2021, og vil sjølv ikkje garantera for avtalen.
Fredag 14. desember 2018
LOV: Nav-kontorene mener innføringen av lovpålagt aktivitetsplikt hjelper ungdommen, men andelen unge på sosialhjelp er like høy som før loven kom.
Torsdag 13. desember 2018
NYTT: I 2017 døde flere rusbrukere av heroin-medisinen metadon, enn heroin, viser nye tall fra Folkehelseinstituttet.
Onsdag 12. desember 2018
VOLDTEKT: Høyres justispolitiske talsperson Peter Frølich mener minstestraffen for voldtekt er for høy. Han vil løfte diskusjonen inn i regjeringsforhandlingene med KrF, Frp og Venstre.
Tirsdag 11. desember 2018
FORSLAG: Venstrevridde eksperter vil lage et nytt europeisk parlament og la institusjonen rå over et kjempebudsjett på 4 prosent av Europas BNP.
Mandag 10. desember 2018
BARNEFRI: Fødselsraten i 2017 var den laveste som er målt. I 2018 ligger vi an til sette ny bunnrekord.
Lørdag 8. desember 2018
PRESSEFRIHET: Norge vil avgi en flere punkts stemmeforklaring til FNs migrasjonsavtale mandag. Ett av punktene skal tydeliggjøre pressens uavhengighet.
Fredag 7. desember 2018
VERPESJUKE: Regjeringen har satt ned en egen arbeids­gruppe for å få norske kvinner til å føde flere barn. MDG mener befolkningsvekst bør komme gjennom innvandring.
Torsdag 6. desember 2018
PROFIL: Unge Venstre-leiar ­Sondre Hansmark seier Abid Raja er blant dei einaste som profilerer Venstre sin eigen politikk.