Mandag 5. november 2018
INTERVJUBASERT: Animasjonsregissør Mats Grorud på taket av huset til venen og intervjuobjektet Bassam Adawi i Burj el Barajneh i Beirut. FOTO: VERONICA NERGÅRD
Kvar palestinsk flyktninggenerasjon har bygd sin etasje på husa i Libanon. Ein ny film fortel om «Tårnet»:
Historia sett frå taket
TAKET: Øvst held Wardis onkel «Duegutt» til. Han maktar berre å leva her og no, saman med fuglane sine. FOTO: EUROPAFILM
ANIMERTE DOKKER: Den franske animatøren Lorelei Palies i ferd med å plassera Wardi ved trappa til det høge familiehuset. FOTO: VERONICA NERGÅRD
BURJ EL BARAJNEH: Slik er utsynet frå dei verkelege taka i leiren. FOTO: VERONICA NERGÅRD
Mats Grorud har laga animasjonsfilm om å leva 70 år i flyktningleir.

film

– For å kunne gifta seg og stifta familie, må ein bygga ein ny etasje på huset. Flyktningleiren Burj el Barajneh er berre ein kvadratkilometer stor, så all utviding må skje i høgda, forklarar regissør Mats Grorud.

Han har gjort den særmerkte leirarkitekturen til eit viktig element i den nye animasjonsfilmen «Tårnet».

Fakta

«Tårnet»:

• Stop-motion dokkeanimasjon av Mats Grorud om livet i palestinsk flyktningleir.

• Grorud presenterer filmen under Film fra Sør i Oslo på fredag. Det blir samtale etter visinga.

• Klassekampen er samarbeidspartnar med festivalprogrammet Det kritiske rom.

• Kinopremiere blir 30. november.

Tårnet er ei familiehistorie

Grorud, som sjølv har budd eitt år i Burj el Barajneh som solidaritetsarbeidar, fortel at «tårna» både er reelle og surrealistiske og godt eigna som animasjonsmodellar. Høghusa kan òg nyttast til å strukturera ei familiehistorie:

– Burj vart etablert i 1948, som den første av dei palestinske leirane i Libanon. Etter 70 år har tårna også vorte konkretiserte slektshistorier.

I filmen følgjer vi elleveårige Wardi oppover i etasjane og gjennom historia til familien. Notida er laga i stop-motion dokkeanimasjon, medan tilbakeblikka er teikna animasjon. Her ser vi korleis dei ulike generasjonane har takla flyktningtilværet, heilt frå Wardis oldefar Sidi som barn vart driven frå heimen i Galilea, då Israel vart oppretta.

Al-Nakba er tidsrekning

Fordrivinga av palestinarane blir på arabisk kalla al-Nakba (katastrofen), og filmen startar 15. mai, Nakba-dagen.

– I dei libanesiske leirane er Nakba nesten som ei tidsrekning. Palestinarane her lever framleis med traumet frå 1948, fordi dei enno er statslause og langt på veg rettslause. Det pregar alt i liva deira, seier Grorud.

Samkjensla med historia blir også styrka av at fire generasjonar lever i same hus, og av at dei ulike delane av leiren har namn etter landsbyane oldeforeldra i si tid kom frå.

«Tårnet» er likevel ikkje i første hand ein film om Midtausten-konflikten, men om livsvilkåra til dei palestinske flyktningane i eksil.

– Eg ville laga ein film som trefte eit litt anna publikum enn dei som vanlegvis oppsøker dokumentarar om Midtausten, seier Grorud.

Tidlege festivalvisingar har prova at folk frå ulike delar av verda som sjølv har måtte flykta frå hus og heim, også kjenner seg att i forteljinga.

Grorud valde ein elleveåring i hovudrolla for å knyta saman fortid og notid, men har oppdaga at Wardi-figuren også gjer filmen tilgjengeleg for eit ungt publikum. Han vonar no å få filmen inn i den kulturelle skolesekken.

Bygd på intervju

«Tårnet» er ikkje ein animert dokumentar, men ein fiksjon basert på intervju med mange palestinarar i ulike generasjonar. Noko av stoffet kjem frå skriftlege kjelder, som Dina Matars intervjubok «What It Means to be Palestinian».

– Eg fekk nære vener i Burj og har vore tett på samtida i leiren, men mange kvir seg for å snakka om fortida, så ein del av det historiske stoffet er bygd på sekundærkjelder, seier Grorud.

Det var etter fullført animasjonsutdanning ved høgskolen i Volda at Grorud i 2001 reiste til Libanon i regi av Palestinakomiteen. Han arbeidde i ein barnehage i Burj. Jamvel om han heldt animasjonskurs i leiren, hadde han ikkje planar om å laga film.

– Ideen utvikla seg etter at eg arbeidde med ein ordinær dokumentar frå leiren. Eg såg at det var mogleg å nytta materialet i animasjon, som er det eg kan.

«Tårnet» hadde verdspremiere ved den leiande animasjonsfestivalen i Annecy i Frankrike i sommar etter åtte års arbeid.

– Animeringa tok eitt år, finansieringa tok sju år.

Med pengar frå Frankrike, Sverige og Noreg har «Tårnet» vorte ein gjennomført internasjonal produksjon med dubbing på norsk, arabisk, fransk og engelsk.

Filmen er invitert til ei rad festivalar, og både SVT og NRK vil visa han. Fredag blir filmen vist og drøfta under Film fra Sør i Oslo.

guri.kulaas@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 6. november 2018 kl. 09.51
Onsdag 20. november 2019
Flere medier går nå gjennom eldre metoo-artikler og korrigerer feil. – Mediedebatten må ikke bli punktumet for metoo-­debatten, advarer redaktør.
Tirsdag 19. november 2019
Kildeutvalget vil stramme inn på medienes bruk av anonyme kilder. Forslaget kan gjøre det vanskeligere å skrive om metoo, mener redaktør.
Mandag 18. november 2019
Matilda Gustavsson avslørte over­grepene til «kultur­profilen» Jean- Claude Arnault. – Anonyme kilder er nødvendig, men må ikke misbrukes, sier hun.
Lørdag 16. november 2019
– Hvis ikke skolen forteller historien om norsk kultur og litteratur, står andre krefter parat til å gjøre det, sier lærebokforfatter Mads Breckan Claudi.
Fredag 15. november 2019
Scenerøyk ved Den Norske Opera & Ballett har gjort 21 orkestermusikere syke. – Omfanget har økt betraktelig i år, sier kommunikasjonssjef.
Torsdag 14. november 2019
Bare en knapp promille av befolkningen har meldt seg på «Hele Norge leser». Anne-Kari Bratten i Spekter, som er samarbeidspartner for kampanjen, har selv valgt å ligge unna.
Onsdag 13. november 2019
Céline Sciammas partnar, filmstjerna Adèle Haenel, har blåse liv i fransk metoo. Saman har dei laga ein film om stormfull erotikk fri frå dominas.
Tirsdag 12. november 2019
Forfatterforbundet har i lengre tid forhandlet med andre forfatter­organisasjoner om millioner fra bibliotekvederlaget. Nå står forhandlingene bom fast.
Mandag 11. november 2019
En tredel av Forfatterforbundets medlemmer gir ut bøkene sine selv. Snart kan de få enklere tilgang til ettertraktede stipendmidler.
Lørdag 9. november 2019
Striden rundt kulturredaktør Eivind Røssaak i 1996–97 handlet egentlig om andre ting enn hva som sto i avisa, mener tidligere Klassekampen- redaktør Paul Bjerke.