Torsdag 16. august 2018
VIL HA SVAR: Linn Beathe Esborg var 21 år då ho reiste til Kreta og jobba med logistikk ved flybasen, som del av Nato-operasjonen Operation Unified Protector (OUP).
Krev svar om Libya-operasjon
FEIRING: Det var fotoforbod på flybasen, og Esborg har få bilde frå flybase-opphaldet på Kreta. Dette er tatt på 17. mai i 2011. FOTO: FORSVARET
STAB: Linn Beathe Esborg var i den norske staben som klargjorde F-16-jagarfly til tokt over Libya. No krev ho fleire svar om kva ho var med på.

LIBYA-RAPPORTEN

– Du får lyst til å vera litt stolt også. På ein måte skal du vera det, seier Linn Beathe Esborg.

Den norske operasjons­medaljen og ein medalje frå Nato ligg i små skrin på bordet framfor ho.

– Men du klarer ikkje å vera berre stolt?

– Eg er stolt av jobben, men ikkje så stolt av oppdraget. Det er eit viktig skilje i hovudet mitt. Jobben har me ansvaret for, ikkje oppdraget.

Noreg deltok med seks F-16-jagarfly i den Nato-leia militære operasjonen mot Libya. På nokre månader sleppte norske fly fleire hundre bomber over ulike mål i landet ved Middelhavet.

Esborg jobba i forsyningsavdelinga ved Forsvarets flybase i Bodø og blei sendt til Chania på Kreta som del av den norske staben som mellom anna klargjorde F-16-jagarfly til tokt over Libya.

Fakta

Libya-operasjonen:

• Vinteren og våren 2011 var det opprør mot fleire av dei sittande regima i Nord-Afrika og Midtausten. Dette fekk namnet den arabiske våren.

• I Libya slo president Muammar al-Gaddafis styrkar hardt ned mot opprørarane.

• I mars 2011 vedtok FN ein resolusjon om handheving av våpenembargo, flyforbodssone og vern av sivile i Libya.

• Den raudgrøne regjeringa tok ei hurtig avgjerd om at Noreg skulle bidra.

• Noreg bidrog med seks F-16-jagarfly som del av Nato-operasjonen Operation Unified Protector (OUP).

• Etter kvart utvikla operasjonen seg til å handla om regimeskifte og om å få fjerna Muammar al-Gaddafi som president i landet.

• Den politiske situasjonen og tryggleikssituasjonen i Libya i dag blir skildra som «uoversiktleg og krevjande».

• Stortinget bad regjeringa setta i gang ei evaluering av Libya-operasjonen. Det er venta at rapporten kjem om kort tid.

Forventar svar

Klassekampen møter Esborg på ein kafé i Haukeligrend langs E 134. Ho køyrer motorsykkel. «In memory of those who did not return from the service of peace and freedom» står det på den svarte skinnjakka. Ho er aktiv i ein MC-klubb for krigsveteranar.

Over sju år er gått sidan operasjonen mot Libya. No er den norske innsatsen og avgjerdsprosessen som låg til grunn for det norske militære bidraget, blitt evaluert.

Rapporten er venta om kort tid.

Esborg slutta i jobben i Forsvaret i 2013. Etter kvart begynte tankane om kva ho hadde vore med på og kva det hadde resultert i å komma. Mens ho jobba og budde i flybasen i Bodø, var ho i det ho skildrar som ei boble.

Då ho flytta ut og begynte å studera, såg ho meir nyheiter om korleis det går i Libya.

– Det gjekk ikkje så veldig bra. Det kan ingen stikka under stol. Tilhøva er blitt redusert for dei fleste der.

Esborg har også lest den britiske evalueringa. Rapporten «Libya: Examination of Intervention and Collapse and the UK’s Future Policy Options» kallar ho «lite gøy lesing».

No forventar ho fleire svar og meir debatt om det norske militære bidraget.

– Kva ønsker du den norske evalueringa skal gi svar på?

– Kva opprørsgrupper var det? Var det ulike grupper? Kva var målet deira? Kva visste me då me sa «go»? Var målet regimeskifte? Eller blei det slik etter kvart? For det er litt spesielt å gå inn i eit anna land med mål å endra regimet, seier ho.

– Men det tenkte ikkje du då?

– Nei, på ingen måte. Då skulle me ta han.

Muammar al-Gaddafi blei drepen etter at dei norske jagar­flya var trekt heim. Den libyske diktatoren døydde under uklare omstende 20. oktober 2011.

Esborg fortel at ho var i ei arbeidsboble under opphaldet på Kreta.

– Du tenker ikkje heilt over kva du gjer. Det er ein jobb. Du skaffar det du skal og får flya i lufta. Det er så likt det me gjer til vanleg. Me sørger for at flya verkar og får dei i lufta. Det var som ei øving, men berre denne gongen var det ikkje øving, seier Esborg.

Ho fortel at det er eit veldig kraftig kamera på jagarflya. Under briefing på basen fekk dei sjå film av nokre av bombene som blei slept.

– Det var litt spesielt. Då kjendest det ikkje berre som ei øving lenger.

Evakuert 22. juli

Esborg er i dag ingeniør i eit lite selskap. Ho har også tatt ei agronomutdanning og jobbar som avløyser ved sidan av jobben. Ho er også aktiv i Norges Bonde- og Små­brukarlag.

Esborg kallar flybasen på Kreta, der også styrker frå Frankrike og Qatar var, spartansk.

Den sivile staben som Esborg var del av, budde på eit hotell eit stykke utanfor fly­basen. Esborg jobba tolv­timarsskift, som regel om natta. Sola og varmen på dagtid tolte ho dårleg.

– Folk kom i sivilt til basen. Me lata som me var turistar. Me budde på eit heilt vanleg hotell, tre stjerner, med harde senger, fortel ho.

Både 22-årsdagen og 17. mai 2011 rulla forbi, mens dagane gjekk litt inn i kvarandre på Kreta.

– Kva sit att som den sterkaste opplevinga?

– Eg trur nok det er 22. juli, då bomba small i Oslo. Eg hugsar det veldig godt. Gaddafi hadde like før sagt at han skulle senda martyrar til Europa.

Esborg fortel at alarmen gjekk, og hotellet med dei norske forsvarstilsette blei evakuert då bomba gjekk av ved regjeringskvartalet i Oslo.

– Det var ingen reell fare, men kjensla av fare var reell. Då me kom på basen, kom meldinga om skytinga på Utøya. Då tenkte alle at det ikkje var me som var målet, men då sat me og følgde med på nyheitssendinga om talet som auka, fortel Esborg.

Eventyrlysten 21-åring

Esborg hadde verva seg til fyrstegongsteneste i Forsvaret før det blei obligatorisk førstegongsteneste for kvinner.

Etter førstegongstenesta fekk ho jobb ved Forsvarets hovudflystasjon i Bodø.

– Eg gjekk inn i Forsvaret fordi eg meiner det er rett å gjera, men det var også eventyrlyst. Eg hadde lyst til å jobba med jagarfly. Det var kult og spennande, seier ho.

Då det blei klart at Noreg skulle bidra med jagarfly i Nato-operasjonen mot Libya, ville Esborg vera med sørover til flybasen i Middelhavet.

Ho fortel at ho var frampå og bad sjefane sine om å få reisa.

– Me fekk meldingane me som alle andre då den arabiske våren starta. Det var eit sunt opprør, som me kan kalla det det. Det var folk som ville ha makta til folket att. Dei blei slakta ned. Det var vel det me fekk servert. Det var store skumle Gaddafi.

Då andre pulje skulle ned, blei Esborg bedt om å pakka sakene sine.

– Eg hugsar eg fekk ja. Eg blei veldig glad, seier ho.

Esborg var 21 år og ganske fersk i jobben.

Esborg seier ho ikkje har landa på om det var rett eller galt av Noreg å stilla med jagarfly til operasjonen mot Libya.

– Eg var berre eit bittelite tannhjul. Eg gjorde berre jobben min, alle gjorde jobben sin, og me gjorde det på ein vanvitig god måte. Me fekk flya til å fly, me fekk bombene til å treffa dei måla som me fekk beskjed om å treffa.

– Men du sit att med eit spørsmål om kvifor me gjorde det?

– Ja.

anneh@klassekampen.no

Onsdag 21. november 2018
KAN SNU: Få vil stå opp for EØS i LO. Lederne i Handel og Kontor og Arbeidsmandsforbundet åpner for at deres forbund også kan snu.
Tirsdag 20. november 2018
VRAKET: Rogaland KrF vil ha Kjell Ingolf Ropstad som ny KrF-leder – ikke Olaug Bollestad. Flere fylker peker på Hans Olav Syversen etter rå maktkamp.
Mandag 19. november 2018
HÅRDA BUD: Frisør­bransjen sliter med å rekruttere tillits­valgte. Elisabeth Landstad ble sagt opp kort tid etter konflikt med sjefen.
Lørdag 17. november 2018
ANBUD: NSB var best på organisasjon og ledelse, mens SJ var best på kundetilfredsstillelse. Go-Ahead var kun best på pris i anbudskonkurransen om å få drifte Sørlandsbanen.
Fredag 16. november 2018
HEMMELIG: Etterretningstjenesten skal betale kilder svart – og kunne bryte norsk lov uten straff. Det er regjeringens forslag til ny etterretningslov.
Torsdag 15. november 2018
SATSER: Equinor bruker rekordmye penger på lobbyisme i Brussel. Målet er å sikre etterspørselen etter gass i lang tid framover.
Onsdag 14. november 2018
VIND I SEGLA: Produksjonen av kraft frå vindturbinar vert meir enn firedobla innan 2020. Nasjonal ramme for vindkraft skal opne for endå meir, men ikkje på Smøla.
Tirsdag 13. november 2018
VISJON: Torgeir Knag Fylkesnes vil styrke SVs nærings- og distriktsprofil. – Mitt største ønske for SV er at vi skal bli mer ambisiøse og mindre flinke, sier han.
Mandag 12. november 2018
IKKE RØR! Stjørdal kommune har for mange barnehager, men på tross av støtte fra et enstemmig bystyre får de ikke lov å kutte antall plasser hos private. Nå drøfter Stortinget lovendring.
Lørdag 10. november 2018
DYRT: Zerokonferansen omtaler seg selv som Norges viktigste møteplass for alle som er opptatt av klima. Men hvis vanlige folk skal med, må prisen ned, sier Natur og Ungdom.