Klassekampen.no
Lørdag 4. august 2018
Mennesket har eit grunnleggjande behov for plan og oversyn.
Flyplassar
IKKJE FÅ PANIKK: Informasjonstavler gjev oss ro i sinnet.

Å dra på pakkereise er som å klistra frimerke på seg sjølv og senda seg som eit brev i posten. Skulle det koma bort på vegen, kan ein klaga til postvesenet. Men ein kan ikkje gripa inn i måten det blir transportert på, og må berre stola på at funksjonærane veit kva dei gjer.

No er det ikkje alltid ein har så mykje ein skulle ha sagt når ein legg opp turen sjølv heller. Alle som reiser ein del, endåtil dei som seglar med sitt eige skip, kjem iblant ut for hindringar som ikkje var med i planen. Den vidfarne Odyssevs blei halden som sexslave på ei øy langt utanfor skipsleia i sju år. Fullt så ille er det ikkje å bli ståande fast på ein internasjonal flyplass i eit døgn eller to. Likevel kan det kjennast som eit alvorleg inngrep i den personlege fridomen.

Særleg er det ille dersom ein ikkje får informasjon om kva som skal skje. Då kan eit menneske som for litt sidan hadde full kontroll på livet, kjenna seg redusert til ei bortgløymd pakke på eit overfylt lager. Og sjølv om det er langt derifrå til å vera flyktning og bli kasta hjelpelaus att og fram i systemet, har det ein dåm av «Prosessen» av Franz Kafka, der den usæle Josef K. går til grunne i eit surrealistisk byråkrati.

Denne boka blir gjerne tolka som eit varsel om kor kaldt og framandgjort samfunnet er i ferd med bli. Då verkar det nesten litt rørande at under datakollapsen på flyplassen på Rhodos sist helg var folka i skranken like rådville som turistane, og reagerte på spørsmåla med kjefting og gråt. Om det var aldri så ynkeleg, var det i alle fall ein naturleg reaksjon, ei forsikring om at menneskehjartet er som det alltid har vore, og at det framleis er lenge til at reiselivet blir forvalta av kunstig intelligens.

Elles er det ro og orden som kjenneteiknar flyplassane, trass i dei som spring som om dei hadde den vonde i hælane, mens dei skyv på traller med heile flyttelass av ferdagods. Endåtil den nærgåande tryggingskontrollen der ein både må ta av seg skorne og blottstilla toalettmappa si, det som i si tid fekk dei mest stridbare blant oss til å skrika opp om naziregime og gestapometodar, har blitt ei rutinesak.

Det er fordi flyplassane er grunnlagde på det menneskeleg behovet for plan og oversyn. Informasjonstavler og skilt gjev oss ro i sinnet. Sjølv om det kan bli mykje trasking gjennom lange gangar, og ein kanskje endåtil må ta ein buss frå ein terminal til ein annan, stoler ein på at vegvisarane er hundre prosent sannferdige.

Denne tilliten når høgdepunktet når eit fly blir ståande med stengde dører etter at det har landa. Midtgangen er tettpakka av passasjerar som har teke bagasjen ned frå hyllene. Ingen snakkar med einannan. Å vera innesperra i ein trong metallsylinder saman med fullt av framande er forferdeleg stressande. Likevel ventar dei tolmodig på signal.

Det hadde dei aldri gjort om dei ikkje var trygge på at døra snart vil opna seg, at herifrå er det fritt leide, at alle vil koma fram dit dei skal.

s.skjold@online.no

Ikkje søtt, ikkje surt, ikkje bittert – men salt. Solveig Aareskjold skriv om det ho sjølv vil i Klassekampen kvar laurdag.

«Ein kan kjenna seg redusert til ei bortgløymd pakke på eit lager»

Artikkelen er oppdatert: 26. september 2018 kl. 14.43