Klassekampen.no
Onsdag 18. juli 2018
Nokre ord kan sjølv ein femåring straks skjøne kva betyr.
Kvalitetsord
GODT ORD: Sjølvforklårande.

Eg vil løfta fram kjettingplass. Ordet. Kvifor? No, med tett trafikk og plagsam Hymer-fobi? Meininga er nettopp... meininga. For når eg passerer dette skiltet ved fjellovergangane, lovprisar eg Vegvesenet.

Skiltet er eit dikt, kort og godt. Me ser for oss vinter, snøvêr, vogntog på rekkje, utanlandske sjåførar med røyk i munnen som betraktar situasjonen, ein kar baksar med kjettingar. Vanlege bilistar køyrer roleg forbi i takksemd over sine vinterdekk.

Sommarpoesi for ferierande. Men – kvalitetsord er ikkje berre positive ord. Tvangstanke er blink, vassklar tyding, og ein del kjenner att realiteten. Og seksar reint lydleg; t-ane og a-ane løftar ordet.

Island drøymde ikkje om å bli verdsmeister, men heimsmeistari (‘heim’ kan bety verda). På restaurantar der vest står ikkje små skilt med ‘reservert’, men frátekid. Det er fråteke! Og serviett? Når du høyrer munnturka, skjønar du at ein islandsk femåring straks oppfattar kva det er. Snakk om funksjonalitet, snakk om kvalitet!

Minibank heiter hradbanki. Hrad har me i norsk som radig, altså kjapp, snar. Det er ein kjappbank, stor eller liten (mini) er strengt teke ikkje poenget. På Island svarar Hagstofa til vårt SSB. Stova burde vera greitt. Hag då? Det kjenner du, både som høgre handa (den hagare handa) og at Einar Førde var ordhag. Hag er flink. Islendingane har lite problem med SSB, for ‘flinkestova’ held styr på oversikter og tal.

Det er ikkje berre i fotball me bør beundra islendingane.

Då blir det stussleg å lesa i Aftenposten (i juli) om begrenset betalingsmur. Forklaringa er ikkje mi forakt for lovprising av nettløysingar. For nettløysing er kvalitet. Slik minnepinne er det, for engelsk memory stick. Ros(e) til Språkrådet!

Me les at Ruter i Oslo jobbar for sømløs billettering. Og kven har eit godt forhold til analog frisone? Og kor mange har gått lei robuste kommunar? Ære vere Bjørn Vassnes som skreiv om ‘tomme ord på tavla’ her i KK for to veker sidan. (Vassnes er ein av mine avisheltar.) Skulen bør unngå fragmentering og helst gå i djupna.

Men kva betyr, eigentleg, dybdelæring? Digital dømmekraft skal dei visst òg utvikla. Kva skil den slags frå vanleg dømmekraft? Både kvalitetsreform og kunnskapsløft er døme på politiske flosklar med tvilsamt innhald. Har du tenkt på kor lite der skal til før det sistnemnde, i talen, blir til ‘kunnskapssløvt’!

Registrera, analysera, rubrisera ord. Det er bra, seier deskriptiv språkgransking. Vera normativ, evaluera? Nei, dét skal me visst ikkje driva med. Ord er. Nei. Me språkfolk skal også vera normative. Alt anna i samfunnet blir kvalitetsvurdert – frå bokverk og handverk til journalistikk og politikk. Og så skal me ikkje kvalitetsvurdera ord!

PS. ‘Lok’ og å loka etterlyste eg opphavet til for to veker sidan. Takk for innspel! Dei nyaste ordbøkene opplyser at slang-ordet kjem frå norrønt. Der var lókr (trong o!) ein dorsk og slapp fyr. (Eg er skeptisk til den forklaringa.) I alle fall; dei yngre har brukt det i rundt tjue år.

sylfest.lomheim@gmail.com

«Det er ikkje berre i fotball me bør beundra islendingane»

Artikkelen er oppdatert: 25. september 2018 kl. 15.42