Klassekampen.no
Lørdag 9. juni 2018
Det falske kan vera nyttigare enn det ekte.
Det reine hjartet
JA TAKK: Heller ein kybernetisk kosesel enn sure slektningar.

Den kinesiske vismannen Tzu-gung møtte ein gong ein gamal jordarbeidar som sleit livet av seg med å klatra ned i brønnen etter vatn til vatningsgrøftene. Vismannen rådde han til å heisa vatnet opp med ei vektstong av tre. Han fekk til svar at den som tek maskinar i bruk, vil arbeida som ein maskin, og den som arbeider som ein maskin, får eit hjarte som ein maskin. Den som ber eit slikt hjarte i brystet, er ikkje lenger truskuldig, og den som ikkje er truskuldig, har ei rådvill sjel og ei skamlaus innstilling. Det var ikkje det at jordarbeidaren ikkje kjende til slike vektstenger, men han ville skjemmast om han tok dei i bruk.

Det kan vel henda at han svarte slik fordi han ikkje tolte innblanding, meir enn fordi han var redd for kva teknologien kunne gjera med sjela hans. Likevel gjer det inntrykk at ein mann i så låge kår kunne halda seg med eit så reint hjarte at han var villig til å slava så tungt for det.

Dessutan viser det at skepsisen til robotar og kunstig intelligens har djupe røter, slik det òg kjem til uttrykk i eventyret «Svinedrengen» av Hans Christian Andersen:

Ein ung prins forelskar seg i dotter til keisaren. Til friargåve sender han henne det finaste han har, eit rosetre og ein nattergal. Ho blir svært oppglødd fordi dei verkar så naturtru, aldeles som dei var levane. Men når ho ser at det er nettopp det dei er, vil ho ikkje ha verken gåvene eller prinsen.

For å hemna seg, kler prinsen seg ut som grisepassar og tek seg arbeid hos keisaren. I fristundene lagar han ei magisk gryte som sender ut duft frå alle middagane som blir kokte i hovudstaden, og ei rangle som kan spela alle populærmelodiane som finst. Denne finmekanikken vil keisardottera ha så gjerne som ho vil leva, og kjøper den første for ti kyss og den andre for hundre.

Ved det åttisjette kysset kjem far hennar over dei og kastar dei ut or keisarriket. Og prinsen seier henne nokre sanningsord om dei som liker det kunstige betre enn det naturlege, og trekkjer seg tilbake til kongeriket sitt og lukkar døra bak seg.

Dersom den kinesiske jordarbeidaren og denne eventyrprinsen hadde hamna på ein moderne aldersheim, ville nok begge to nekta å ha noko å gjera med sånn ein kybernetisk kosesel som så mange andre gamle hyggjar seg med. Likevel kan det falske vera å føretrekkja framfor det ekte. I visse tilfelle vil ein god robot endåtil kunna hindra at eit levande hjarte blir klemt flatt av dei andre sine behov.

Eg minnest enno med skrekk korleis slektningane mine forpesta ungdomstida mi med å krevja at eg skulle keia livet av meg i familieselskapa deira. Kor mykje betre hadde det ikkje vore om eg hadde hatt ein høgteknologisk kopi å senda i staden! Ein som var like blid og føyeleg same kva dei andre sa og gjorde.

Det aller beste er at dei hadde sikkert likt kopien mykje betre enn den verkelege meg. Det ville gjort slutt på den evinnelege striden om kven som skulle eiga sjela mi, og begge partar hadde blitt tilfredse.

s.skjold@online.no

Ikkje søtt, ikkje surt, ikkje bittert – men salt. Solveig Aareskjold skriv om det ho sjølv vil i Klassekampen kvar laurdag.

«Den som tek maskinar i bruk, vil arbeida som ein maskin»

Artikkelen er oppdatert: 11. juni 2018 kl. 14.01