Klassekampen.no
Lørdag 7. april 2018
REDAKTØR: Synne Øverland Knudsen.
Det må vere mogleg å snakke om gratis­arbeid utan å snakke om utnytting.
Alternativ kultur

For nokre veker sidan kom det eit nytt og omforma nummer av det fem år gamle kulturtidsskriftet Fanfare. Det er gledeleg å sjå at grunnleggar Synne Øverland Knudsen, pådrivar for ei rekke kreative prosjekt og alternative pust på kulturfeltet, er tilbake i redaktørstolen. Utgåva har fått tittelen «Den alternative kulturmeldingen», og tar sikte på å få til ein samtale om kulturarbeid som handlar om noko anna enn pengar. Det skal vise seg å bli ei vanskeleg oppgåve; bladet er rett nok fullt av interessante historier frå kunstnarar og kultur­arbeidarar som fortel om ulike utfordringar dei har møtt på i karrieren sin, men det klarer ikkje halde pengeproblematikken på avstand lenger enn til første bidrag – i dette tilfellet i form av ein kritikk av Fanfare sjølv fordi dei ikkje honorerer sine bidragsytarar.

Bidraget er skrive av kurator på Munchmuseet, Natalie Hope O’Donnell, og munnar i ein appell om å utrydde alt gratisarbeid på kulturfeltet. Før sjølve bidraget står også heile e-postutvekslinga mellom O’Donnell og Knudsen på trykk, der O’Donnell i utgangspunktet takkar nei til å bidra gratis til nummeret. Ein interessant diskusjon følgjer, om utnytting av ei allereie svært underbetalt yrkesgruppe, om alternativ versus institusjonalisert kultur, om å gi rom til uetab­lerte stemmer som kanskje aldri ville kome til orde om idealistiske initiativ drivne på gratisarbeid i alle ledd ikkje eksisterte. Sjølvsagt skal kulturarbeidarar få betalt. Men kva slags kultur står vi att med om alle uavhengige tiltak utan ein solid nok økonomi i ryggen leggast ned?

«[H]vis penger skal være den absolutte forutsetningen for alternativ kultur, gjør man seg ikke da avhengig av rike institusjoner og offentlige hensikter som de eneste premissleverandørene?» spør Knudsen. I tilfellet Fanfare er ikkje det opposisjonelle elementet berre knytt til tidsskriftets identitetskjensle og posisjon på utsida av det institusjonelle, det er også heilt konkret utfordrande: «Den alternative kulturmeldingen» skal saman med 30 konkrete innspel overleverast kulturministerens stats­sekretær Frida Blomgren og Øystein Strand, som leier arbeidet med ny kultur­melding, på eit arrangement i Oslo den 12. april. O’Donnell står likevel fast på sitt: Det får ikkje hjelpe kor idealistisk, dugnadsdrive, viktig og profittlaust eit tiltak er; har ein ikkje pengar til å honorere, skal ein heller ikkje drive. Og ho er ikkje aleine om å meine dette.

I vinter kom det ei utgreiing på Kulturrådets initiativ som stadfestar den tronge økonomien og dei tøffe livsvilkåra til særleg dei uavhengige tidsskrifta. Vonleg vil utgreiinga føre med seg ei eller anna form for endring som kan føre til ein romslegare og dermed rausare økonomi, og sjølvsagt skal ein gjere det ein kan for å unngå gratisarbeid også før den tid. Men å sjå for seg eit kulturliv rydda for alt dugnadsarbeid og dermed mykje av den alternative kulturen, er òg vanskeleg. Uavhengige tidsskrift baserte på frivillig redaksjonelt arbeid, og ei heil rekke andre kulturelle grasrotprosjekt, har ein viktig og verdifull funksjon i kulturlivet. Dei er viktige arenaar for erfaring og utvikling, og for stemmer som elles ikkje vil sleppe til.

Med si alternative kulturmelding løftar Fanfare fram viktige erfaringar frå kulturfeltet som vi elles ikkje ville høyrt, til trass for at det i eit ideelt samfunn sjølvsagt ikkje hadde vore snakk om noko anna enn å honorere desse røystene rikeleg. I kampen for å betre vilkår for seg sjølv som kulturarbeidarar, må eg innrømme at eg hadde ønskt meg litt meir rom og raustleik for å skilje mellom dugnadsdrivne prosjekt og aktørar som driv med overskot, og ein samtale om gratisarbeid, honorering og meir pengar på feltet, utan at det inneber å kvele alle idealistiske initiativ av denne typen.

runa.kvalsund@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 10. april 2018 kl. 11.12