Klassekampen.no
Onsdag 8. november 2017
Tonar frå eit husmøte – for gutar og jenter

Sosial kontroll

I den seinare tid har det vore mykje fokusert på den sosiale kontroll som har vore og vert utført i visse miljø. For den gjengse lesar/sjåar/lyttar vil dette truleg oppfattast som noko som føregår i innvandrarmiljø; særleg muslimske. Her er det som oftast knytt opp mot streng religiøs utøving, men kultur spelar naturleg nok også ei stor rolle.

Anne-Marie Austbø Johannesen si «Bedehusforteljing» i Klassekampen 4. november er i så måte særs viktig for å kasta lys over eit fenomen som diverre er altfor lite kjent. Nemleg at denne praksis lever i beste velgåande blant innfødde nordmenn. Eg vil tru at han heldigvis er på sterk retur, men det hjelper ikkje dei som framleis er ofre for slik maktutøving.

For Johannesen sitt vedkomande var kontrollen sterkt knytt til trua på helvete og evig fortaping. Når vi veit at om lag ti prosent – det vi seie 500.000 nordmenn trur på helvete, er det naivt å tenkja at slik streng religiøs praksis ikkje førekjem i dag. Det som – for dei det gjeld – gjer saka endå verre, er at dei aller fleste nordmenn ikkje trur eller uøver denne praksisen. Polariseringa blir difor dessto større.

For eigen del kan eg underskriva på det meste av det Johannesen fortel om kva som var synd. Det er freistande å omskriva eit uttrykk frå Håkon Lie: «Å veksa opp i eit ‘Husmøtemiljø’ på Vestlandet for 50–60 år sidan var ikkje noko søndagsskule».

Éin ting er alle dei forboda ein som barn får innprenta. Dei er ofte konkrete, og dei kan det i mange tilfelle vera lett å kvitta seg med. Det som etter eiga røynsle er mykje verre, er den kjensle av skam, synd og redsle som vert sådd i eit barnesinn.

Mange er dei som lyt slita med det resten av livet, uavhengig om dei har kome seg ut av miljøet eller ikkje.

Eg har éi innseiing mot Johannesen sitt innlegg: Eg veit ikkje om det er tilsikta, men eg får eit inntrykk av at ho meiner dette er ein «jenteting». Ut frå eiga røynsle, er det ikkje det.

Når det gjaldt – og gjeld – påkledning, sminke et cetera har ho nok rett i at jenter var og er mest utsett. Men krav om å ikkje «synda» gjeld nok like mykje gutar som jenter.

Elles vil eg på ingen måte gjera dette til ein konkurranse om kven som er, eller har vore hardast råka av sosial eller religiøs kontroll. Det er ein uting som må bekjempast med alle midlar. Openheit er ein av nøklane, og det fokus som blir sett på fenomenet, er absolutt viktig.

For ei tid tilbake snakka eg med ein mann som kunne fortelja at han i nærare 70 år hadde levd med skam, synd, redsle og mindreverdskjensle. Han hadde alltid vore, og er framleis ein del av det miljøet han vaks opp i, men han hadde aldri snakka med nokon om det han hadde slite med. Eg trur det er mange slike skjebnar blant innfødde nordmenn.

he-hamm@online.no

Artikkelen er oppdatert: 29. november 2017 kl. 09.31