Klassekampen.no
Mandag 23. oktober 2017
Det er pornokulturen som er problemet. Ikkje nakne ungdomar.
Blottstilt

FEMINIST JAVISST

Då eg var femten eller seksten år, hende det ein kveld eller natt eg var åleine at eg snurra den høge ryggen til kontorstolen til far min mot eit webkamera. Skjult bak den høge stolryggen tok eg av meg på overkroppen, haldt framfor brysta og snurra tilbake framfor kamera og smilte meir eller mindre kokett, før eg snurra rundt igjen og tok på meg.

Det er iallfall slik eg hugsar det. Det kan ha vore annleis. Der ute i verda, kan det finnest bilete som syner at det er annleis. For sjølv om eg viste meg for ein fyr i ein MSNchat (slå det opp, kids), og det for meg var ein flyktig spanande augneblink, var det ikkje slik for han. Seinare har det kome meg for øyre at han sjølvsagt tok skjermbilete så det song etter, og delte det flittig til dei andre som var aktive på same forum som oss.

Eg har tenkt på denne historia den siste tida. NRK har den siste månaden brakt oss fleire saker som på ulikt vis omhandlar nakenheit, skam og sosiale medium. Frå dei anonymiserte jentene som blir intervjua om eit ungdomsmiljø der det er blitt vanleg å filme kvarandre medan ein har sex og legge ut på Instagram (29. september), til ei sak der Oslopolitiet blir intervjua om utpressing og grove overgrep mot barn (3. oktober). Overgreps- og utpressingssaker som ofte nettopp startar med at nokon har fått tak i meir eller mindre avkledde, ofte ganske uskuldige, bilete, som dei så trugar med å sende til foreldre, lærarar, kven det skulle vere – viss ikkje barnet ellet ungdomen gjer som overgriparen vil.

Sakene teiknar opp eit komplekst bilete, der seksuelle bilete både synast allminnelege og trugande. Likevel: Når trugsmålet om å få spreidd eit topplausbilete kan få barn og unge til å utsette seg for overgrep, seier det noko om ungdom i Noreg framleis lever i ein skamkultur. Det som skulle vere fint og spanande, dei første opplevingane av begjær, blir grovt utnytta fordi vi lever i ein kultur som knyt skam til dette: Kva folk gjer for å bli begjært, likt, akseptert. Jentene som blir intervjua i NRK-saka fortel om dette. Dei fortel at vis dei «legger ut video og er litt ‘løse’, så syns folk det er bra» og at dei nettopp filmar og delar sex for å få «kreds og oppmerksomhet».

Å attrå, å ville bli sett, bli trådd etter, å lyste etter den andres blikk er ein del av ein sunn seksualitet. Det nye er at ungdomane no i større grad veks opp i ein kultur der det ikkje er nok å bli sett av eit blikk, men der det heile tida skal visast fram for eit publikum, og der den seksuelle handlinga er knytte til å heile tida skulle motbevise at ein er «prippen», og der det innad i gruppa er knytte skam til å synast frigid, medan det ute i verda er knytte skam til å nettopp kle av seg – og særskilt for jenter som har kledd av seg. Og der kvar og ei jente må manøvrere dette ambivalente landskapet medan ho veks inn i seksualiteten, ofte proppfull av hormonar og med eit gryande eller fullvakse begjør.

Eg veit, fordi eg har vore der. Eg fortel om det, fordi eg synst ikkje at det er eg som har grunn til å skamme meg. Det er Frode, som sendte dei bileta rundt, som burde svare for seg.

NRK-saka om ungdomane som filmar når dei har sex, byggar opp om førestillinga om jentenes ansvar. Det er dei som blir (anonymt) intervjua, det er dei som må svare for seg, kvifor dei driv med dette. Gutane, som vi må anta også speler ei rolle både framfor og bak kamera i denne heterofile gjengen, blir ikkje stilt til ansvar. Vi som samfunn blir ikkje stilt til ansvar, for porno- og prestasjonskulturen vi lar ungdom vekse opp i, der sex blir eit skodespel sette opp for andre, heller enn ei erfaring av felles glede og nyting. Der det å sjå porno blir normalisert, men der kvinnene som deltek framleis blir framstilt som sluts.

Vi må tilby ungdom eit betre språk for sex enn pornoen kan: Eit samfunn som ser på sex som ein privatsak, er dømd til å tape mot pornoens språk, fordi det ikkje vil kunne tilby eit anna språk for å snakke om begjær, grenser, tryggleik og sjølvverd. Det innber å tørre å vere ærlege om det sårbare og spanande i å ønske å bli sett, kor menneskeleg det er – å fjerne skamma knytte til bilete som desse, slik at ungdom som får dei spreidd tør å be om hjelp av vaksne.

For det er ikkje den på bilete som skal skamme seg. Problemet er ikkje at ungdom kler av seg, men ein pornokultur som normaliserer utskjemming av kvinner og rovdrifta på seksualitet.

kristina.leganger.iversen@gmail.com

Feministane Bodil Stenseth, Wencke Mühleisen, Asta Beate Håland, Stephen Walton, Kristina Leganger Iversen og Sumaya Jirde Ali skriv i Klassekampen måndagar.

Artikkelen er oppdatert: 30. november 2017 kl. 10.49