Klassekampen.no
Lørdag 23. juli 2016
Håpet: Nokon vil ha det til at det er naivt å tru på humanitet. Men vi må halde fast ved det, skriv Brit Bildøen. Her frå ei støttemarkering etter Nice-åtaket i Ahmedabad, India. Foto: Amit Dave, Reuters/Ntb Scanpix
Det er ei tid for alt. Også for store ord.
Fred på jord

Det er sommar, det er midt i juli. Staden er Veiholmen, der feriegjester og fastbuande er samla på Brenneriet for å høyre Vreeswijk synge Vreeswijk. Saman med gitaristen Love Tholin gir Jack Vreeswijk publikum ærlege og nydelege tolkingar av visene til faren Cornelis, men syng også eigne låtar – og litt Evert Taube. Stemninga er varm, ein del av songane er ikkje så kjende, eller dei har fått ny innpakning, men på dei mest kjende klarer ikkje publikum la vere å synge med. Når det kjem til kveldens siste låt, oppmodar Jack Vreeswijk til allsong. Det skal berre nokre få akkordar til, så er alle klar over kva som kjem. Frå første staving syng eit fullsett lokale med: «I natt jag drömde något som jag aldrig drömt förut. Jag drömde det var fred på jord och alla krig var slut.»

Undervegs i første verset reiser alle seg. Vi syng unisont, med stor kraft, med overtyding. Ein song dei fleste av oss ikkje har sunge på lenge, ein song vi trudde vi hadde gløymt, men der kjem den, vi hugsar kvart einaste ord: «Jag drömde om en jättesal där statsmän satt i rad. Så skrev dom på ett konvolut och reste sig och sa: Det finns inga soldater mer, det finns inga gevär, och ingen känner längre til det ordet millitär.»

Sist eg song denne visa, trudde eg på at det gjekk an å skape fred på jord. Ei stund såg det da også ganske lyst ut. Fredsrørsla var sterk, store delar av verda rusta ned, det var demokratiseringsprosessar på gang, og samlande unionar oppstod. Så snudde det. Ein eller annan gong snudde det. I alle fall har vi fått inntrykk av det, at det snudde, og at det no går i feil retning. No trur visst mange at alt er i ferd med å gå til helvete. Men slik høyrdest det ikkje ut denne julikvelden, på konserten med Jack Vreeswijk: «På gatorna drog folk omkring och drog från krog til krog, och alla drack varandra till och dansade och log.»

Etter konserten drog vi på kroa, vi drakk og prata og lo, og sidan rusla vi kvar til vårt i den lyse sommarnatta. Dagen etter vakna vi til rapportane om kuppforsøket i Tyrkia. Framleis var verda i sjokk over massakren i Nice. Når dette blir lese, har vi nettopp markert at det er fem år sidan terroren som ramma vårt eige land. Det betyr ikkje at orda i songen bleiknar. Det betyr ikkje at konsertopplevinga mistar si kraft. Tvert imot har denne krafta vore med meg gjennom desse skakande sommardagane. Hendingane går inn på meg, kjenslene eg har bore med meg etter den svarte fredagen for fem år sidan er aldri langt unna, dei gjer meg oppfarande og trist.

Men det at vi reiste oss på likt. Det at vi song heile songen med ei stemme. Det at vi hugsa kvart einaste ord.

Ord er viktige. Ord kan lyse opp når det er som mørkast, styrke oss når vi er som svakast. Men dei vil også bleikne, miste si kraft, kanskje til og med bli oppfatta som patetiske og latterlege når det har gått ei stund. Så skjer noko som gir dei ny kraft. Fridom, likskap og brorskap held stand når terroren rammar Frankrike gong på gong. Det er ord som har overlevd sidan revolusjonens tid, og framleis er dei eit klart uttrykk for verdiar dei aller fleste vil halde fast ved.

På Facebook verserer eit bilde av ei trafikktavle over motorvegen ved innkjøringa til Nice. Der lyser dei, orda. Liberté, égalité, fraternité. Etter at terroren ramma Oslo og Utøya, gav daverande statsminister Jens Stoltenberg oss ei liknande ramse med symbolord: «Mer åpenhet, mer demokrati og mer humanitet. Men aldri naivitet.»

Så skjedde det kanskje ikkje, det vi håpa på: At samfunnet skulle bli opnare, meir demokratisk, meir humant. Motreaksjonane kom, nokon ville ha det til at det er eit utslag av naivitet å tru på humanitet. Når dei ikkje blir fylte med meining og handling, vil orda bleikne, miste litt av si kraft. Iblant må vi likevel hente fram dei store orda, smake på dei på nytt, uttale dei på nytt, tru på dei på nytt:

«I natt jag drömde något som jag aldrig drömt förut. Jag drömde det var fred på jord och alla krig var slut.»

Det at folk fortsatt ber på håpet og draumen, det gir i alle fall meg håp.

bbildoen@gmail.com

Skribentane Karin Moe, Bent Sofus Tranøy, Brit Bildøen, Olav Elgvin og Maria Dyrhol Sandvik analyserer og kommenterer dagsaktuelle tema og politiske fenomen laurdagar.

Artikkelen er oppdatert: 27. juli 2016 kl. 09.08