Klassekampen.no
Lørdag 23. januar 2016
Illustrasjon: Knut Løvås, knutlvas@gmail.com
Aleinegang er rota til alt vondt.
Ute eller inne

Da eg i sjette klasse på barneskolen skulle svare på det som må ha vore ei av dei første mobbeundersøkingane her til lands (dette var tidleg 70-tal), kryssa eg av i «nei»-rubrikken på spørsmålet om eg hadde opplevd mobbing. Eg burde heilt klart ha kryssa av for eit «ja». Men med mitt raude hår og frekner og ein rar dialekt, tenkte eg at litt erting og plaging ikkje var meir enn eg måtte rekne med. Dessutan hadde eg venninner. Og eg hadde lærarar som såg meg, og som viste at dei såg meg utan å blande seg for mykje. Eg var einsam i periodar, men ikkje heile tida. Og dette er vesentleg. Utestenginga varte aldri så lenge at det fekk definere meg. Noko heilt anna er det når aleinegang blir ein del av kvardagen, ein del av det som er deg.

No viser ein forskingsrapport at ikkje berre mobbing, men også kjensla av einsemd og utanforskap har betyding for kor mange som fullfører utdanninga si. Gjennom skiftande mobbekampanjar med varierande men låge statistiske resultat, er det eitt tal som har halde seg konstant gjennom femten år: 30 prosent av elevane som begynner på vidaregåande skole i Norge har ikkje fullført utdanninga etter fem år. Ettersom mange av dei som droppar ut er gutar, har ein tillagt kjønn ei stor rolle. Ein har også lurt på om elevane opplever at det er for mykje teori, eller om det er noko gale med læringsmetodane.

Denne forskingsrapporten frå Pedagogisk Institutt ved NTNU viser at problemet ligg ein heilt annan stad. Forskarane Mjaavatn, Pijl og Frostad valde å sjå på elevane si sosiale oppleving av skolekvardagen. Dette går på einsemd, mangel på venner og mangel på sosial relasjon med læraren. Det viste seg at denne faktoren forklarte i overkant av 25 prosent av fråfallet, og gav større utslag enn både elevane sin bakgrunn og korleis dei opplevde sjølve den akademiske læringa.

Dette er oppsiktsvekkande. Mens vi måler resultat og leitar etter nye metodar for å dytte kunnskap inn i elevane utan at det skal smerte for mykje, så er det ein heilt annan plass det gjer vondt. Ein fjerdedel av elevane som pakkar sekken sin og går ut av skoleporten for siste gong, gjer det ganske enkelt fordi dei er einsame.

Etter at Trine Eilertsen i 2011 skreiv om erfaringane med sin lærar, som klarte å mobilisere dei sterke elevane til å hjelpe dei svake, har det vore mykje snakk om lærar Bjørndals metode. Ein lærar med sosial kompetanse som lærer elevane sine sosial kompetanse. Det er like rørande enkelt som det er vanskeleg. Eit av dei største problema i samfunnet er einsemd. Det gjer den sosiale kompetansen til grunnsteinen i all oppfostring.

Ei finsk undersøking med den lange og talande tittelen «Association of Bullying Behavior at 8 Years of Age and Use of Specialized Services for Psychiatric Disorders by 29 Years of Age» viser at når det gjeld seinskadar, er forskjellen mellom dei som blir utsette for mobbing og dei som mobbar, forbløffande liten. Forskarane bak denne undersøkinga brukar ordet «mobbeåtferd». Eit godt ord, for det deler ikkje barn inn i offer og overgriparar.

Det er også eit vidt omgrep, mens definisjonen av mobbing i det resultat­orienterte systemet vårt heller står i fare for å bli innsnevra. Måndag denne veka skreiv Dagsavisen om ein NOVA-rapport som omfattar 20 grunnskolar på Austlandet, der det går fram at «skoler vil begrense, kontrollere og sågar instruere, elevenes bruk av mobbeordet.» Avisa fortel om ein tiåring som fekk refs av læraren nettopp fordi han kryssa av i ja-rubrikken på eit spørjeskjema om mobbing. Guten sa ifrå om ein elev som var utestengt. Læraren meinte at han ikkje kunne vite om eleven sjølv hadde valt å vere aleine!

Kampanjen «Partnerskap mot mobbing», som Erna Solberg lanserte fredag 15. januar, er ein brei allianse som også omfattar barnehagane. Det er viktig å begynne antimobbearbeidet tidleg. Like viktig er det at dersom samfunnet skal få ein gevinst av dette arbeidet, så kan vi ikkje berre ha det klassiske mobbeperspektivet, som går på å hindre ungar i å plage kvarandre. Det handlar også om det motsette, å oppmuntre til samhandling, som igjen inneber å utvikle empati og evne til omsorg. Først da kan vi ha håp om å få meir enn 70 prosent av ungdommane gjennom heile vidaregåande. Sidan kan vi kanskje også kassere inn ein gevinst i arbeidslivet, når mobbing og utfrysing blir mindre vanleg der.

bbildoen@gmail.com

Skribentane Karin Moe, Bent Sofus Tranøy, Brit Bildøen, Tommy Sørbø og Warsan Ismail analyserer og kommenterer dagsaktuelle tema og politiske fenomen laurdagar.

Artikkelen er oppdatert: 28. januar 2016 kl. 09.50