Klassekampen.no
Lørdag 14. november 2015
Illustrasjon: Knut Løvås, knutlvas@gmail.com
Kva ser dei, dei som set kameraet mellom seg sjølv og kunstverket?
Stjernenatt

Eg elskar, nei det gjer eg vel ikkje, men eg set pris på mobiltelefonen min, nettbrettet mitt, pc-en min, alle dei tekniske dingsane som gjer arbeidsdagen, ja i grunnen alle dagar, enklare og morosamare og meir interessante. Men eg likar dårleg å ha eit nettbrett eller ein mobil, for ikkje å snakke om eit titals nettbrett og mobilar, mellom meg og ei kunstoppleving. Eller for å vere konkret: Eg vil ikkje ha lysande skjermar mellom meg og Vincent van Goghs «Stjernenatt» når eg står framfor det faktiske maleriet og endeleg får sjå det «live».

Men på dei store kunstmusea som viser dei store verka vil ein, slik ting no er blitt, bli ståande midt i eller bak ein klynge av folk som fotograferer verket med mobilane og nettbretta sine. Ein vil få sjå ikkje berre eitt «Stjernenatt», eller ei «Mona Lisa», eller eitt «Skrik», men mange utgåver av bildet på mange lysande skjermar, og sidan bilde vanlegvis ikkje blir tatt i kontemplativ ro, medfører denne aktiviteten mykje armar og bein, for ikkje å snakke om olbogar, ja, det er ofte ein masse styr framfor dei store meisterverka.

Dette etterlet meg med to spørsmål, det eine nokså prosaisk, for det går på korleis ein skal få studert eit bilde ordentleg, når ein må sjå det gjennom lag på lag av andre sine kameralinser. Prosaisk fordi folk jo er forskjellige, ikkje alle lar seg like lett forstyrre. Kanskje det berre er meg som ikkje er så glad i folk? Det andre spørsmålet som eg sit att med er kanskje meir interessant, og det er: Kva er det dei ser? Dei med kameraet mellom seg og kunstverket, dei som strevar med å vinkle, komme nær nok, sikte og trykke, kva ser dei? Får dei verkeleg sett bildet? Eller ventar dei til dei kjem heim med å sjå på bildet på bilda dei har tatt? Eller tar dei seg tid til å senke mobilen eller brettet for å stille blikket inn på bildet dei har tatt bilde av, i alle fall ei kort stund?

Det eg synest er mest gåtefullt ved denne praksisen, er at alle dei kjende kunstverka finst på nett, og da med ein langt betre bildekvalitet. Mange av dei finst også på postkort som ein kan kjøpe i museumsbutikken. Men det er tydelegvis ikkje det same. Eg skjønar dette med å ta ein sjølvi framfor eit berømt maleri, for å seie «Eg var der». Men når ein rett og slett tar bilde av bildet, er det da for å overtyde seg sjølv om at ein verkeleg var der, verkeleg har sett det? Eller får ein kanskje kjensla av å eige bildet, berre litt?

Eg endar i desse situasjonane opp med å betrakte betraktaren, meir enn å betrakte kunstverket. Kanskje det er dette som forstyrrar meg aller mest. Mi eiga undring. Eg lurer på kva folk får ut av det. Eg lurer på om vi har gløymt å sjå, eller lytte. Det er jo ikkje berre på kunstmuseum ein opplever dette, på ein del konsertar tennast også ein stjernehimmel av lysande mobiltelefonar rundt meg i den mørke salen. Får folk som fotograferer eller filmar aktivt, like mykje ut av ein konsert som dei som berre lyttar? Slike ting lurer eg på. Eg lurer på om desse strålande dingsane våre iblant fungerer meir som eit filter mellom oss og opplevingane enn noko som opnar opp og koplar oss på.

Mennesket har betrakta kunst på forskjellige måtar til forskjellige tider. Og det har vel aldri vore slik at det berre er bildet vi ser, for eit kunstverk vil alltid bli sett i ein samanheng, det er alltid knytt til noko utanfor seg sjølv. Proust var jo ein forfattar som var svært opptatt av bildekunst. Men det han gjorde når han gjekk på utstillingar, var å kommentere kven personane på bilda likna på i det verkelege livet. Dette var kanskje ein måte å unngå den direkte estetiske konfrontasjonen på, foreslår Julian Barnes i forordet til «Keeping an Eye Open». Boka inneheld sytten essays om kunst, der forfattaren går grundig inn på enkeltdetaljar eller reflekterer laust og fritt rundt verk av kunstnarar som mellom anna Delacroix, Manet, Cézanne, Braque og Hodgkin. Barnes brukar masse tid på, og får gledeleg mykje ut av, kunstverka han skriv om.

Og kanskje er det tid dette handlar om. Folk stressar, og samlar opplevingane sine på ein liten dings for å hente dei fram og nyte dei seinare, sjølv om dei veit at dei ikkje får tid seinare heller. Vi er verbale skapningar, seier Barnes, vi likar å snakke om ting, forme meiningar, argumentere. Derfor er vi langt unna det kunstnaren Braque meinte måtte vere idealet, å oppleve kunsten utan å seie eit ord. Ein fin tanke. Men heller høyre folk stå framfor «Stjernenatt» og diskutere, enn å kjempe seg fram mellom lysende skjermar!

bbildoen@gmail.com

Skribentane Karin Moe, Bent Sofus Tranøy, Brit Bildøen, Tommy Sørbø og Warsan Ismail kommenterer dagsaktuelle tema og politiske fenomen laurdagar i Klassekampen.

Artikkelen er oppdatert: 19. november 2015 kl. 10.31