Lørdag 5. juli 2014
TOGET: Mandag hoppa samferdselminister Ketil Solvik-Olsen av E 6-reisa og reiste med Ofotbana til riksgrensa. Turen frå fjord til fjells er ein av dei mest spetakulære jernbanereisene i verda. 8Foto: Njål Svingheim, Jernbaneverket
Samferdselsministeren vil bygge dobbeltspor på Ofotbana for 20 milliardar kroner før LKAB sporar av:
Har hastverk med ny jernbane
Undersak:

Usikkert om pris og tid

Samferdselsminister Ketil Solvik-Olsen er usikker på når han kan leggje fram ei dobbelspora Ofotbane som sak for Stortinget. Svaret på spørsmålet om byggjetid er endå meir uvisst og det same gjeld prisen som til slutt vil stå på rekninga.

I eit førebels kostnadsoverslag er byggjesummen utrekna til 17,9 milliardar kroner. Men så tidleg i prosessen er dette talet usikkert. Analysene viser at prosjektet vil få svært god samfunnsøkonomisk lønsemd, men her er framtidig utnytting av kapasiteten ein usikker faktor. Det som er sikkert er at brukarane av den nye Ofotbana også må betale rekninga, og avgiftene blir differensiert mellom dei ulike markeda som brukarane jobbar i. I praksis tyder dette at det blir LKAB og andre gruveselskap som å må dra lasset i dette prosjektet.

– Dette og andre spørsmål må vi jobbe meir med i den planprosessen som no skal starte. Vi må jobbe effektivt, men saka er samstundes så stor og viktig at vi må gjere eit skikkeleg arbeid, seier Solvik-Olsen.

I slike store saker er det vanleg at det blir gjort ei såkalla konseptvalgutredning (ein KVU-prosess). Jernbaneverket bad i januar om at departementet starta eit slikt arbeid. Samstundes er det blitt lagt merke til at den nye regjeringa for 13 av 20 større vegprosjekt har «hoppa over» KVU-arbeidet. Samferdselsministeren er usikker på om det kan gjerast i denne saka. Om trasevalget er ukomplisert, kan det bli aktuelt. Finansieringa av prosjektet kan også spele ein rolle.

– Eg vågar ikkje love LKAB ei dobbelspora jernbane allereie i 2020. Truleg vil det ta lenger tid, sier Solvik-Olsen.

KJAPT: Ketil Solvik-Olsen er klar til å løfte Ofotbana ut av Nasjonal transportplan og byggje dobbelspor for 20 milliardar kroner. Det skal helst skje på rekordtid, og med privat hjelp.

SAMFERDSEL

Om fem år blir Ofotbana slik den ligg i dag ein flaskehals for gruveselskapet LKAB sin planlagde auke i utskiping av jernmalm og pellets over Narvik. Norske og svenske styresmakter blir no sett under press for å finne ei løysing.

Prosjektet er ikkje med i Nasjonal Transportplan, bortsett frå ein lovnad om å vurdere ei løysing i samarbeid med Sverige. Det kan også bli politisk utfordrande fordi både Noreg og Sverige har konservative regjeringar som har vore klare på at dei vil prioritere veg- og jernbanebyggjing i storbyområde.

Men samferdselsminister Ketil Solvik-Olsen ser likevel ikkje på dette som ei hindring for å setje fart på arbeidet med å finne ei løysing.

Fakta

Ofotbana og LKAB:

• Ofotbana er den norske strekningen på den såkalla Malmbanan som går frå Lulea til Narvik og er 500 kilometer lang. Av dette går 42 kilometer frå grensa og ned til Narvik.

• Bana vart bygd på slutten av 1800-talet. Det meste av strekningen mellom Kiruna og Narvik vart bygd på fire hektiske år; frå 1898 til 1902.

• «Bolaget» som det vert kalla både i Narvik og Kiruna er dei siste åra blitt verdskjende fordi dei fram til 2030 må flytte store deler av Kiruna by for at gruvedrifta over 1000 meter nede i fjellet skal kunne halde fram.

• LKAB står for Luossavaara-Kirunavaara Aktiebolag og vart starta i 1890 for å utvinne jernmalm i Kirunaområdet.

• LKAB har dag rundt 4500 tilsette. Med alle ringveknadane er konsernet med på å sikre 54.000 arbeidslassar i dei nordlege regionane i Sverige, Finland og Noreg.

– Fordomsfri tilnærming

– Ofotbana er ein svært viktig tranportåre og blir det også i framtida. Malmtrafikken er aukande og sjølsagt viktig, men potensialet for meir containergods mellom Nord- og Sør-Noreg er også stort, sier Solvik-Olsen til Klassekampen.

Han er klar på at det er uaktuelt å ta dette prosjektet inn i Nasjonal Transportplan. Det er det ikkje tid til. Og i den ferske rapporten frå ekspertgruppa som han fekk for 14 dagar sidan, kjem fleire forslag til andre måtar å finansiere prosjektet på.

– Her kan det liggje godt til rette for eit offentleg og privatsamarbeid; eit OPS-prosjekt der både norske og svenske styresmakter er med, og der også LKAB går tungt inn på den private sida. Ein anna modell som kan vere aktuell er eit fellesstatleg norsk/svensk selskap som finansierer byggjinga.

Den økonomiske muskelen som driv fram dette gigantiske jernbaneprosjektet er LKAB sine planar om kraftig auke i utvinninga av jernmalm og produksjon av pellets. Tre nye gruver er eller skal startast opp, og berre frå 2013 til 2020 vil produksjonen auke frå 28 til 50 millionar tonn. Allereie i 2015 er målet 37 millionar tonn. I Norrbotten har også Northland Resources starta gruvedrift, førebels med eit behov for å skipe ut åtte millionar tonn årleg.

– Vi ser at det er behov for betre vegar og jernbaner i storbyregionane der det også er kraftig auke i folketalet. Men i Norrland står vi framfor ei utvikling med sterk økonomisk vekst som er viktig både for Noreg og Sverige som nasjonar. For å realisere verdiane som ligg i malmressursane er ei slik oppgradering av Ofotbana/Malmbanan mellom Kiruna og Narvik heilt nødvendig, seier informasjonsdirektør Frank Hojem i LKAB til Klassekampen.

For tida går det dagleg i overkant av 30 tog på den over 110 år gamle jernbanelinja. Etter 2020 vil dette auke til mellom 62 og 86 tog i dagen, og fleirtalet av desse blir framleis malmtog, både tyngre og lengre enn dei har vore til no. Men også godstrafikken vil auke og føre til fleire togavgangar.

Den sterke veksten i eksporten av laks og anna fisk frå Norge vil gje eit stort bidrag, går det fram av analysen som nyleg vart lagt fram. Den er utarbeidd av ei norsk/svensk ekspertgruppe på oppdrag frå Samferdselsdepartementet i Noreg og Næringsdepartementet i Sverige. Arbeidet er blitt leia av Jernbaneverket og Trafikverket i dei to landa.

Ingen alternativ til Narvik

Hittil har veksten i trafikk på Narvik-Kiruna blitt møtt med byggjing av fleire og lengre kryssingsspor. På denne måten kunne talet på tog per døgn aukast utan kork i trafikken på møteplassane. Sjøl om Noreg og Sverige tilsaman har investert milliardar på dette, slår ekspertgruppa fast at dette er ikkje nok i lengda. Difor går dei inn for byggjing av dobbelspor for heile strekningen Narvik-Kiruna.

– Vi er svært glad for konklusjonen, og håpar at politikarane i begge land går inn for dette. Om fem år vil dagens bane bli ein flaskehals som vil hindre LKAB si utvikling vidare. Og vi har ingen andre alternativ for utskiping av malmen. Sjøl om noko framleis vil gå ut frå Luleå, er sanninga den at vi blir stadig meir avhengige av tilgangen til ei isfri hamn i Narvik, sier Frank Hojem.

innenriks@klassekampen.no

Lørdag 25. mai 2019
FEIDE: På Frogner i Oslo er en familieleilighet ombygd til ti hybler. Naboene i sameiet har i lang tid kjempet mot utleiemogul og tidligere bystyre­politiker Nordan Helland.
Fredag 24. mai 2019
BOMVEG: Ap-leiar Jonas Gahr Støre vil ta ned bomstasjonar og innføra eit meir rettferdig system for vegbetaling. Bompengetoppar vendar forslaget ryggen.
Torsdag 23. mai 2019
EIER IKKE: Regjeringen vil at flere skal bli boligeiere, men for mange sykepleiere i Oslo forblir boligdrømmen en drøm.
Onsdag 22. mai 2019
ISLAMSK FINANS: Bare 11,8 prosent av et utvalg norsk-somaliere i Oslo eier egen bolig. 95 prosent ville ha kjøpt dersom det fantes en boligfinansiering i tråd med islam.
Tirsdag 21. mai 2019
UTE: Regjeringa vil med lov hindra framtidig bruk av Oljefondet i Norge. Både Senterpartiet og Raudt reagerer.
Mandag 20. mai 2019
FRIHET: Ytrings­friheten er truet av både Facebook og hatprat, og Torbjørn Røe Isaksen vil ettergå hvordan de store private selskapene styrer offentligheten.
Lørdag 18. mai 2019
OMKAMP: Etter at regjeringens spare­plan har gått i vasken, tror Liv Signe Navarsete (Sp) på omkamp om Andøya.
Torsdag 16. mai 2019
PRISSJOKK: Frank Bakke-Jensen (H) åpner for at andre kan måtte ta regningen for ekstra kostnader. – Kan bety å sende regningen til velferden, pensjonister og fattige, sier SV.
Onsdag 15. mai 2019
GÅR NASJONALT: Rundt 500 bunadskvinner viste muskler foran Stortinget i går. De varsler kamp for fødeavdelinger over hele landet.
Tirsdag 14. mai 2019
LIKT OG ULIKT: Lammekarré og rødvin til tross, norske islam­kritikere fikk ikke servert det de ­ønsket seg da de hadde Steve ­Bannon til bords.