Lørdag 24. august 2013
Fjernar makta frå folket
REDUKSJON: Store kommunar betyr mindre lokaldemokrati, viser nytt forskingsprosjekt.

Eit av dei mest brukte argumenta i debatten om kor mange kommunar vi skal ha i Noreg er at større kommunar flyttar makta vekk frå folket, og svekkjer demokratiet. Men, stemmer det?


Ja, hevdar eit nytt og omfattande forskingsprosjekt som var presentert under ein konferanse om kommunestruktur, arrangert av Universitetet i Oslo i går.


- Vi meiner å kunne vise at lokaldemokratiet minkar i takt med at kommunane blir større, seier professor i statsvitskap Lawrence E. Rose til Klassekampen.


Studien, som enno ikkje er publisert, samanfattar erfaringar frå Danmark, Nederland, Sveits og Noreg, og tek opp argument både frå faglitteraturen og den offentlege debatten.


- Vi har sett på mange ulike faktorar til dømes valdeltaking, politiske interesse og politisk kunnskap. Skal innbyggjarane ha moglegheit til å følge med å kontrollere dei politiske prosessane er det siste viktig, meiner Rose.


Han understrekar samstundes at det er viktig å ha andre faktorar i mente.


- Den demografiske samansetjinga av befolkninga i ulike kommunar er forskjellig. Faktorar som utdanningsnivå og kor mange som har innvandrarbakgrunn påverkar sjølvsagt, men det har vi tatt høgde for, seier Rose.


Varslar reform etter valet


I Noreg har alle dei borgarlege partia slått fast at dei ønskjer omfattande endringar i kommunestrukturen og at bruk av tvang er eit verkemiddel dei vil ta i bruk dersom dei kjem i regjering. Høgre og Frp ønskjer i tillegg å avvikle fylkeskommunen.


I Klassekampen onsdag åtvara Senterparti-leiar Liv Signe Navarsete mot dei borgarlege sin distriktspolitikk, og hevda ein storstilt kommunereform er noko av det første dei kjem til å gjennomføre etter ein eventuell valsiger.


Svekt tillit i Danmark


I Danmark gjennomførte den borgarlege regjeringa ein slik reform i 2007, då talet på kommunar vart redusert frå 273 til 98 over natta.


I ettertid har Det Nationale Institut for Kommuners og Regioners Analyse og Forskning (KORA), oppsummert effektane av reforma, og hovudfunna blei presentert under gårsdagens konferanse av programsjef Kurt Houlberg.


Han meiner resultata tydeleggjer at kommunestruktur er eit verdispørsmål:


Sjølv om reforma har betra den økonomiske styringskapsiteten og til ei viss grad redusert dei administrative kostnadene, er dei negative konsekvensane for det lokale demokratiet slåande.


Ei undersøking frå 2009 konkluderer:


n Større kommunar reduserer innbyggjarane sin tillit til politikarane.


n Større kommunar skadar innbyggjarane sin politiske sjølvtillit, altså at dei i mindre grad føler seg kompetente til å ta stilling til lokale politiske spørsmål.


n Målingar indikerer at innbyggjarane opplever eit fall i kvalitetane på tenestene.


Meir makt til embetsverk


Samstundes har talet på danske folkevalde gått frå 4650 før reforma til om lag 2500, og dei som er att opplever at arbeidsbyrda har auka.


Reforma slo saman 239 kommunar til 66 nye og større, medan 32 kommunar vart verande uendra. KORA sine analyser viser at dei samanslåtte kommunane i ettertid har opplevd sterkare regulering, og at dei lokale politikarane har fått mindre makt til fordel for det lokale embetsverket.


Fullt kaos i Finland


Også i Finland har talet på kommunar blitt mindre dei siste åra. Sidan den første kommunereforma kom i 2005 har talet på kommunar blitt redusert frå 416 til 314, pågår arbeidet framleis.


- Det store problemet er at regjeringa ikkje veit kva dei vil, meiner Siv Sandberg, dosent ved Åbo akademi, som beskriv reformarbeidet som kaotisk.


Den første reforma blei innførd av ei sentrumsregjering som brukte økonomiske insentiv til å påskjøne kommunar som slo seg saman, men etter den borgarlege regjeringa tok over i 2009 er det no politikarane som styrar. I dag er alle kommunar pålagt å gjere greie for moglegheitene for kommunesamanslåing innan 2014, men ifølge Siv Sandberg er det ingen som veit kva som skjer etter den tid.


Då alle dei finske kommunane i vår blei spurt om kor godt dei synest regjeringa har lukkast med å gjennomføre kommunereforma var eit overveldande fleirtal misnøgde: 30 prosent meinte resultatet av innføringa var ganske dårleg og 59 prosent svarte at den var svært dårleg.

Artikkelen er oppdatert: 31. oktober 2013 kl. 16.32
Torsdag 12. desember 2019
FORANDRET: Martin Apenes var med på å bygge opp Nav, og mener det ikke ble som tenkt. – Politikerne skaper mistillit til offentlige tjenester, sier han.
Onsdag 11. desember 2019
I TRØBBEL: Både jetfly og forsvarshelikoptre er tatt i bruk for å sikre beredskapen i nord under Babcocks sammenbrudd. Det kan ende med en kjemperegning for selskapet.
Tirsdag 10. desember 2019
KRISE I LUFTA: Luftambulansen i Nord-Norge har sviktet 286 ganger på fem måneder. Helseminister Bent Høie vet verken prislappen eller hvem som skal ta regningen for ekstra beredskapstiltak.
Mandag 9. desember 2019
Hysj: Riksrevisjonen kritiserer regjeringen i ­hemmelig jager­flyrapport, men Forsvarsdepartementet hevder rapportens gradering gjør det ­umulig å fortelle hvor alvorlig kritikken er.
Lørdag 7. desember 2019
URO: SAS vil legge nye fly inn i et eget selskap med nye avtaler for de ansatte. Lederen i Norsk Kabinforening frykter at SAS ikke ønsker skandinaviske ansatte i framtida.
Fredag 6. desember 2019
HANDLEKRAFT: Regjeringen har på kort tid sørget for å mykne opp i au pair-reglene som skapte trøbbel for justisminister Jøran Kallmyr.
Torsdag 5. desember 2019
IKKJE FORSYNT: Trass i at Sp strir imot kvart forsøk på å skape raudgrøn samling, går partiet no saman med SV og Ap for å få opp sjølvforsyningsgraden.
Onsdag 4. desember 2019
PRESS: USAs press på europeiske Nato-land kommer ikke til å stanse frihandelsavtalen mellom Norge og Kina. Samtidig varsler utenriksminister Ine Eriksen Søreide en diskusjon om Norges forhold til Kina.
Tirsdag 3. desember 2019
NATO: Forholdet til Kina blir en viktig sak på Nato-møtet i London denne uka. Ap-leder Jonas Gahr Støre er skeptisk til å sende norske styrker til Asia.
Mandag 2. desember 2019
PARALLELT: Samme måned som Trygde­retten første gang sa at det er lov å ha med ytelser til utlandet, vedtok Stor­tinget strengere regler for eksport av arbeidsavklaringspenger.