Print URL: http://www.klassekampen.no/article/20190928/ARTICLE/190929968

Kjærleikens tilstandar

Av EIVIND MYKLEBUST

Publiseringsdato: Lørdag 28. september 2019

Seksjon: Anmeldelse

KLASSISKE KVALITETAR: Therese Tungen må ha late seg påverke av Alice Munro. FOTO: TINE POPPE

Nærvær: Therese Tungen skriv langsame noveller med nerve.

VEKAS BOK

Kva liknar på kjærleik? Nærleik rimar på kjærleik, varme kjenner ein for fleire enn den næraste, og begjær kan bety både det eine og det andre. Sorg, sinne, skuffelse kan vere teikn på kjærleik, men kan kjærleiken også vere valdeleg? Og kva skjer med kjærleiken som har budd i oss før – forsvinn den, eller ligg den der, usynleg og umerkeleg, også for oss sjølve? Snakkar vi om det same, når vi snakkar om kjærleik?

Personane i Therese Tungens nye noveller er i ulike tilstandar som liknar eller ligg nær kjærleiken. Dei fleste er i parforhold, men verkar å stå på terskelen til noko nytt. Fleire av dei har mange og sterke draumar, og der eg elles lett kan bli litt matt i møte med draumar i samtidslitteraturen, kjem dei heilt til sin rett her: Draumane opnar openbert viktige rom i dei som elskar eller ikkje elskar i desse novellene. Dei elskande har gjerne usagte ting mellom seg, uoppgjorte eller uavklarte ting, og dei kan ikkje så enkelt dele sine inste tankar med andre enn den fortrulege partnaren. Dei treng difor draumane, der lyster, uro og uvisse kan spele seg ut utan konsekvens.

I alle fall får det ikkje konsekvensar der og då. Men draumar kan sjølvsagt opne rom som ikkje så lett lèt seg stengje av. I opningsnovella er det eit gammalt kjærleiksforhold som framleis pregar hovudpersonen. Ho er gift og har barn, men då ho les om ei ulukke i avisa, blir ho kasta inn i minna om den eldre mannen ho fortapa seg i som student. «Ho kjente ingen som kjente han», heiter det, og ho er difor åleine med tankane om det ubalanserte forholdet deira. Tungen går inn til det personane er åleine om i parforholda sine, og beveger seg rundt i det på ein fengslande og tidvis litt farleg måte: Ho viser avgrunnar mellom personar som elskar kvarandre, lèt dei stille seg sjølve spørsmål om det er kjærleik dei lever med, eller berre noko som liknar.

FAKTA

NOVELLER

Therese Tungen

Kjærleik og det som liknar

Aschehoug 2019, 334 sider

I ei anna novelle reiser eit par bokstaveleg talt ned i ein slik avgrunn, på ferie i Grand Canyon. Spørsmålet er om dei må kome seg til botns, eller om det er andre måtar å kome seg vidare på.

Tungens noveller er lange og ganske langsame, men held likevel på nerven tvers gjennom. Novellene har klassiske kvalitetar, med konkrete, konsentrerte situasjonar som opnar for innsikt i mellommenneskelege eller eksistensielle forhold. Ofte antyder dei like mykje som dei klårgjer, men dei er slett ikkje vage, slik eg til dømes opplever at novellene til tyske Judith Hermann ofte er. Eg meiner likevel å merke at Tungen må ha lese Hermann, men like tydeleg er det at ho har lese og late seg påverke av Alice Munro på fleire vis: I komposisjon og symbolbruk, og i tematikk knytt til kjærleik, familie, lausriving.

Slike samanlikningar seier sikkert like mykje om kritikaren, og om posisjonen til Hermann og Munro. Eg opplever uansett at Tungen skriv svært stødig og sjølvsikkert, med tiltru til eigne evner og eit uredd forhold til tradisjonen.

Det er eit finstemt nærvær og eit bevegande alvor i Tungens noveller. Dei er nære, men ikkje klamme, og stilsikre utan å bli glatte. Sjølv om fleire noveller heilt eller delvis føregår i utlandet, skriv Tungen om ei moderne, norsk verkelegheit. Ho er i byen og på bygda, og beveger seg utvunge blant unge og vaksne, eldre og barn.

Som i debutboka «Ein gong var dei ulvar» (2017) er det sterke stemningar her, men der novellene i debuten også hadde skiftande stemningar seg i mellom, er desse meir einskaplege i både stil og tematikk. Det er likevel ikkje mangel på variasjon som gjer at eg opplever eit fall i kvalitet i dei to siste novellene, for nettopp dei to skil seg litt ut. Den nest siste, ‘Dottera’, føregår i Syden og handlar meir om familierelasjonar og generasjonar. Den har i seg ein litt underutvikla overgrepstematikk, og er ikkje så dirrande uroleg som den verkar å ville vere. Heller ikkje den siste novella, ‘Det regna i Amsterdam’, er heilt vellukka, sjølv om den har sine augeblinkar og interessante grep.

For meg er det merkbart mindre nerve og nærvær i dei to siste tekstane enn i dei tre første, som til gjengjeld åleine er verdt tida denne boka tek. Særleg den tredje novella, ‘Ikkje ver for trist’, rører meg sterkt. Den handlar om ei ung kvinne i midlertidig stilling som forlagsredaktør. Då kjærasten får Fulbright-stipend og flyttar til New York i eit år, er sorga hennar ikkje berre stor, men også «slimete». I løpet av novella forstår lesaren betre kvifor: Ho har ein spontanabort bak seg, og ynskjer meir enn noko å bli gravid på ny då kjærasten reiser bort. Novella tek fleire vanskelege vendingar, og snurrar seg til slutt saman i eit like sårt som komisk høgdepunkt. Eg vil ikkje røpe kva som skjer der, men det inneber i alle fall at ho tek på seg eit bjørnekostyme som ho har kjøpt for 3000 kroner i eit utsal på operahuset i Oslo. Både kjærleik og det som liknar kan sjå ulikt ut innanfrå og utanpå.

bokmagasinet@klassekampen.no