Klassekampen.no
Lørdag 29. oktober 2005
Kunst som vanleg
– Krigen mot terror er Bushs prosjekt. Den amerikanske kunstverda held fram som før og greier ikkje å hanskast med politikken frå Det kvite hus, hevdar kunstfilosofen Arthur C. Danto.

Arthur C. Danto har interessert seg for kunst både som utøvande kunstnar og som filosof. Etter han vart pensjonert frå si filosofiprofessorstilling ved Columbia-universitetet, har han tatt spranget over i kunstkritikken – i den radikale avisa The Nation. I haust debuterte han også som kurator, då han sette saman utstillinga «The Art of 9/11» ved eit lite galleri i New York. Ei utstilling som har vorte lagt merke til også i Europa.

Kunst som sorg

Danto hadde alt konstruert utstillinga i eit essay i The Nation ved eittårsminnet for terroråtaka i 2002.

– Eg vart overvelda av at vanlege folk reagerte på terroren med å setja opp små altar langs gatene på Manhattan. Heilt oppe der eg bur, like ved Broadway, fann ein desse små heilagdomane sett saman av brennande ljos, kanskje eit flagg, blomar, bilete av sakna personar og liknande.

– Eg minnast at eg alt på dagen 11. september 2001 vart ringt opp av ein journalist frå New York Times som spurte meg kva eg trudde responsen frå kunstverda kom til å bli. Eg svarte at eg hadde inga aning, og at om nokon snakka til meg om kunst på denne dagen, ville eg ikkje tala med dei. Kvelden etter gjekk kona mi og eg ut av leilegheita for å få oss noko å eta. Då såg eg dei små altara, og det slo meg at folk som ikkje var kunstnarar fann ein relevant måte å uttrykka kjensler på via ei kunstform. Eg trur ikkje kunstnarar kunne gjort det betre.

– Folk stod berre ved altara sine, mediterande, fulle av sorg, men også av omsorg for kvarandre – noko som ikkje er kvardagskort i New York.

Bruken av dei små altara fekk kunstfilosofen til å tenkja på den austerrikske filosofen Wittgenstein og ei skildring han har av korleis sorg og pietet kan ta svært ulike, men høgst respektable former. Inspirert av dette, byrja Danto å sjå etter liknande uttrykk i den etablerte kunsten. Det han fann, var at mange New York-kunstnarar svarte på terroren med å skapa vakre ting, andre freista via fotografi å stadfesta ei verd som hadde vorte kraftig rokka ved. Danto skriv mellom anna om performancekunstnaren Lucio Pozzi som frå sitt studio ved Ground Zero tok bilete av gater fylde av støvskyer. Desse blåse han opp på ei kopimaskin, samstundes måla han akvarellkopiar av små akvarellar han sjølv hadde måla av tomme, gyldne landskap. Danto fortel kor slåande like akvarellane og foto-kopiane er. Han meiner arbeida viste korleis verda såg ut ved Ground Zero, samstundes som dei uttrykte korleis det kjendes å vera der, oppslukt av ei sky av sorg som ikkje ville letta.

Det er denne type arbeid Arthur C. Danto kallar «genuin 11. septemberkunst», han har lite til overs for kitscharbeid som har nytta oske frå World Trade Centre som råmateriale, eller pappmodellar av brennande bygg.

Ingen langvarig effekt

– Har 11. september og den følgjande «krigen mot terror» hatt nokon varig, endrande effekt på den amerikanske kunstverda?

– Nei. Kunstmagasina har spurt: «Kva er responsen frå kunstverda» – men det er ingen. Irak-krigen er ein merkeleg krig i så måte. Det er ein krig få amerikanarar kjenner sterk entusiasme for, men det er heller ikkje sterke protestar mot han. Og veldig lite kunstnarisk protest.

For New York-kunstnarane sin del, trur Danto at det dels har med president George W. Bushs reaksjon å gjera.

– Då Bush omsider kom til New York, tok på seg ein brannmannsjakke, klemde om redningsfolka på Ground Zero og ropte «USA», uttrykte han ei heilt anna ånd enn den som dominerte byen etter terroråtaka. Ta ein slik ting som bruken av det amerikanske flagget. Dette vart brukt mykje elles i USA i dagane etter 11. september, men ikkje i New York, her var det altara som dominerte. Eg trur mange føler at dette er president Bushs krig, utkjempa av profesjonelle soldatar. Det er i alle fall ikkje ein krig som har nådd inn i medvitet til kunstverda generelt.

Kunsthistoria over

I kunstverda er Danto i fyrste rekkje kjend som ein postmoderne teoretikar. På midten av 1980-taletproklamerte han slutten på kunsthistoria.

– Dette var ei filosofisk utsegn, basert på sannkjenninga av at det ikkje lenger var mogleg å sjå for seg ei kunstnarisk retning. Når alt kan vera kunst, er det ikkje lenger mogleg å seia kva som er kunst.

Den konklusjonen var det som på 1960-talet fyrst gjorde Danto merksam på kunsten som filosofisk interessant. Eit møte med Andy Warhols «Brillo Box»-installasjon (stabla vaskepulverkartongar), fekk Danto til å fundera over kva som skilde kunstverket frå røynda sin vaskepulverboks, sidan dei såg identiske ut. Dette arbeidde han vidare på i den fyrste boka si «The Transfiguration of the Commonplace».

Arthur C. Danto er invitert til Oslo av samtidskunst-stiftinga ForArt for å halda ForArt-føredraget for 2005. I dag vil han delta i ein paneldebatt om kunstkritikk ved Astrup Fearnely Museet for Moderne Kunst.

Artikkelen er oppdatert: 22. november 2007 kl. 19.33