Klassekampen.no
Lørdag 12. mai 2018
Jentene hos Jane Austen har utstrekt sjølvstyrerett.
Innestengd son
SKARPE SANSAR: Jane Austen (1775–1817).

Jane Austen er ein av dei svært få forfattarane som kan skapa intens spenning berre med å fortelja at folk sit på kvar sin stol og snakkar om kvardagslege ting. Ein blir uroleg for at Elisabeth ikkje skal få Darcy sjølv om ein har lese boka tre gonger før. Og det endå ho sjølv meiner at ho kan greia seg heilt fint utan han, og verken spring omkring og roper namnet hans uti ville heia eller græt seg i svevn kva einaste natt.

Som røyst frå fortida er Austen verd å lytta til fordi jentene i bøkene hennar opplever så lite tvang. Det er opp til dei sjølve å finna seg ein høveleg make. Foreldregenerasjonen held seg i bakgrunnen og hjelper til med klede og lommepengar, og med å skapa møtestader, selskap og ball.

Ho rakk å skriva seks romanar før ho døydde litt over førti år gamal i 1817.

Den siste, «Northanger Abbey», som kom ut posthumt i 1818, handlar om syttenåringen Catherine som blir teken med til feriebyen Bath av vener av familien. Dei slepper henne laus på ein dansestad der ho blir hengjande med ein så innpåsliten kavaler at den einaste måten å bli kvitt han på, er å skulda på strenge føresette som ho ikkje har. Etterpå kan ho samla seg om den langt meir sjarmerande Henry. Han bed henne med heim til slektsgodset, og Catherine køyrer tretti miles med hest og vogn saman med han og familien hans, ør av forelsking og svært spent på korleis dette skal gå.

Alt ho veit om livet, har ho lese i romanar. Der har ho lært at det finst menn som er vakre og tiltrekkjande, og menn som går for å vera enkjemenn, men som held konene sine innesperra i hemmelege rom, «the madwoman in the attic». Ho får tidleg mistanke om at mor til Henry blir halden fanga av far hans, den tyranniske generalen, og snik seg i løynd innover stupmørke kjellargangar for å hjelpa henne ut.

Henry blir merksam på denne bergingsaksjonen og tek det svært ille opp. Like etter kastar generalen Catherine ut or huset. Og her er ho for første gong i verkeleg fare: Ho har brukt opp lommepengane sine, og hadde ikkje søster til Henry gjeve henne sine eigne, kunne ho lett ha kome bort på heimvegen.

Etter mange timar med postvogn er ho endeleg heime, trist og lei, men med full støtte frå far og mor: Den der generalen må jo vera aldeles galen, endå godt at Catherine kan ta vare på seg sjølv!

Denne tilliten er kanskje ikkje akkurat bygd på harde fakta. I røynda kjenner ikkje foreldra nokon av dei ti barna sine særleg godt, og endå mindre veit dei om den store farlege verda. Likevel har dei rett. Cathrine er nok full av romantisk svermeri, men ho er først og fremst eit naturbarn med skarpe sansar og presise refleksar. Ho lèt seg aldri hersa med, og eventyrlysta blir balansert av eit fint instinkt for kjeltringar.

Om generalen ikkje reint fysisk har sperra inne kona si, har han gjort heimen til eit fengsel for dottera og sonen. Når det går opp for Henry, bryt han den patriarkalske forbanninga og skundar seg av garde til Catherine.

s.skjold@online.no

Ikkje søtt, ikkje surt, ikkje bittert – men salt. Solveig Aareskjold skriv om det ho sjølv vil i Klassekampen kvar laurdag.

«Alt Catherine veit om livet, har ho lese i romanar»

Artikkelen er oppdatert: 15. mai 2018 kl. 10.22

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk