Klassekampen.no
Onsdag 2. mai 2018
1968: Eit radikalt år – òg for dialektlandet Norge.
Eit lærestykke i nådelaus manipulering med ord.
Radikalisering

Den 1. mai byrja i 1889. Og rørsla, die Bewegung, the movement, le mouvement har halde seg. Fordi mange nok stiller opp. Men eg melder eit sakn: Eitt ord var mykje fråverande i talane i går, bortsett frå på Vennesla i Agder. For det har skjedd eit språkleg ran. Radikal er skjenda av radikalisering. I 2018 nøler folk med å ta heidersordet radikal i sin munn.

Som venteleg finn me ikkje radikalisering som oppslagsord i ordbøkene for ti år sidan. I dag står det, og som eit ord knytt til ekstremisme, vald, terror.

Den tradisjonelle bruken kjem frå latin radix som tyder ‘rot’, på plante eller tre. Radikal er å gå til rota. Skal ei endring vera varig, må ein ta tak djupt og grundig. Slik var bruken i fransk på 1600-talet, og slik har ordet vandra inn i andre europeiske språk.

Det som har skjedd med radikal siste ti åra, er eit lærestykke i nådelaus manipulering med ord. Så vellukka har prosessen vore at til og med mange på den politiske venstresida har godteke meiningsendringa – utan å blunka! Ein må berre ‘bøya seg i hatten’, som ein langrennsløpar sa, over prestasjonen til høgrekreftene.

Politihøgskolen har no bøker om ‘forebygging av radikalisering’, og regjeringa vår skriv i 2018 om den samfunnsfaren som ‘radikaliseringsprosessane’ inneber.

Mange synst nok at radikal er i slekt med revolusjon, men historia viser at det er stor skilnad. Radikale tankar ligg til grunn for det meste av sosialdemokratisk velferd i Vesten. Revolusjonar har derimot sjeldan ført til paradisiske tilstandar, som regel det motsette. Radikal har å gjera med demokratiske prosessar. Radikalt bokmål er det motsette av konservativt bokmål.

Ironisk nok er revolusjon er i slekt med revolver. Begge kjem frå det latinske verbet revolvere – å rulla tilbake. (Bilmerket Volvo tyder såleis ‘eg rullar’.) Mai-revolusjonen i Paris feirar sitt femtiårsjubileum i desse dagar. Heldigvis for Frankrike vart det ingen revolusjon, men ein radikal oppstand, ein oppstand som etter kort tid vart omforma til ei mektig radikal bølgje.

Mai 68 var med og skapte det moderne dialektlandet Norge. Då bølgja kom hit, bidrog ho til å gjera oss til det språklege annerledeslandet i Europa. Den antiautoritære og grøne tidsånda frå Paris nådde oss som ein politisk grasbrann – og vart i vårt land, blant mykje anna, ein dialekt-rotbrann. Utan den hadde truleg ikkje våre politikarar og mediejournalistar i radio og tv i dag fritt kunna velja dialakt eller standardtale, utan tanke på tillit eller status. Slik er det ikkje i noko anna land me kjenner til. Dette er fakta! Så langt har det kome i vårt land at det er ein fordel, ikkje ein ulempe, å ha preg frå hedmarksmål når du er ansvarleg for rikets finansar.

Dagens bruk av radikalisering har kome for å bli. Bruken flaug over Europa etter bombene i London i 2005. Likevel har me lov til å løfta røysta og vera sakleg forbanna. Den internasjonale høgresida har ikkje vore passive, dei har pusha. Truleg med smil i sjela.

sylfest.lomheim@gmail.com

Sylfest Lomheim skriv om språk i Klassekampen kvar onsdag.

«Radikale tankar ligg til grunn for sosialdemokratisk velferd»

Artikkelen er oppdatert: 15. mai 2018 kl. 13.13
Onsdag 9. mai 2018
Ingen månad er så prega av kunnskapsprøving som mai. Her kjem eit bidrag til eldre som ofte er rådgjevarar, og til yngre som er utøvarar.Først -ning og -ing: -ing fortel om handling,...
Onsdag 2. mai 2018
Den 1. mai byrja i 1889. Og rørsla, die Bewegung, the movement, le mouvement har halde seg. Fordi mange nok stiller opp. Men eg melder eit sakn: Eitt ord var mykje fråverande i talane i går,...
Onsdag 25. april 2018
«Wara for Listhaug» var Klassekampens kreative overskrift i byrjinga av månaden. Den nye ministeren kom som vara for den tidlegare ministeren... Ein desktiar og blink me ikkje ser kvar dag. Etternamnet til...
Onsdag 18. april 2018
Aker og Acer, fru Blom? Acer er, dessverre, i ferd med å bli eit av årets ord. Kva tyder det eigentleg, dette som også går under omtalen «den tredje...
Onsdag 11. april 2018
Livet vaknar i april. Latin aprilis er «den som opnar (året)», opplyser norske ordbøker. Den autoritative franske Grand Robert skriv derimot at april har kome frå gresk
Onsdag 4. april 2018
Turid Farestvedt (og nokre til) lurer på dette med aksentar. Ho ser eg skriv òg (også), for å skilja det frå bindeordet og. Uttalen er jo den same – /åg/. Eit betimeleg spørsmål.
Onsdag 28. mars 2018
Eg vil på ingen måte vera respektlaus i påskeveka. Men det er så mykje påskestoff i dei fleste aviser at eg i dag vel å skriva om noko så aktualitetsuavhengig som ‘skål’. Eg presiserer igjen, for å møta all eventuell...
Onsdag 21. mars 2018
Ein vaken lesar, Tore Været, gjorde merksam på at i same nummer av Klassekampen som eg skreiv om forleddstilknyting, stod det, tre sider lenger bak, om ferjefri E39 på Vestlandet. SV ville slå eit slag for

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk