Klassekampen.no
Onsdag 18. april 2018
Tenk, eit universitet som dyrkar, sår og haustar!
Aker og Acer
PILLER OG PILLER: Wenche Foss som Fru Blom i «Karusell» (1962).

Aker og Acer, fru Blom? Acer er, dessverre, i ferd med å bli eit av årets ord. Kva tyder det eigentleg, dette som også går under omtalen «den tredje energipakka»? Ordet er ei engelskspråkleg forkorting. Tenk, lagnadens ironi er at engelsk held fram som det dominerande bruksspråket i EU, medan England er på veg ut ...

Forkortinga står for Agency for the Cooperation of Energy Regulators – ‘byrå’, ‘samarbeid’, ‘energi’, ‘regulering’. Norskskrivande journalistar skriv: EU-byrået for samarbeid mellom energiregulatorar.

Byrået har skapt nesten-opprør. Min språklege kommentar blir: For det første formidlar namnet at det dreiar seg om udramatisk samarbeid om energi-regulering. For det andre formidlar namnet, meir indirekte, at dette er fornuftig. Dette kan då umogeleg vera skummelt eller diskutabelt? Nei. Ikkje ut frå ordbruken. Likevel anar mange nordmenn at det bakom dei fire nøkkelorda løyner seg realitetar som namnet på ingen måte formidlar. Men fleirtalet på Stortinget kjende ikkje uro. Dei brydde seg heller ikkje om kva folkefleirtalet meinte.

Det er utruleg. Men sant.

Nei, gje meg Aker. Det er liv og natur. Gjennom nokre tusen år har åkeren (akeren) gitt mennesket dagleg brød. Difor burde det nye Universitetet i Oslo ha teke i bruk dette heidersordet. Tenk, eit universitet som dyrkar, sår og haustar! Oslomet vart me mette av før dei fekk opp namneskiltet.

Og det har på ingen måte mangla sjansar for departementet å visa styringsevne. Men dei har vist feigheit og sviktande kvalitetssans. Det er berre éi trøyst: Styret for det nye universitetet kan, når som helst, ta opp saka og gjera om på vedtaket. Slik me òg kan vona at staten vår grip inn overfor namnemisfosteret Equinor, ‘hest i nord’ ... som liksom skal formidla ny giv i Statoil.

Igjen seier eg: utruleg. Men sant.

Aker/åker kan følgjast like attende til indoeuropeisk. Difor finn me ordet, logisk nok, både i latin, som ager (mark), og i engelsk, som acre (flatemål) og i fransk agriculture (jordbruk). Det sentrale jordbruksområdet Aker og den ærverdige Gamle Aker kyrkje låg eit stykke nord for Akersneset, der kongemakta bygde den første festninga rundt 1300, som seinare fekk namnet Akershus. Festninga ligg så fast i dansketid at i uttalen kan trykket på andre staving godtakast, medan fylket, som det norske namnet det er, i dag bør ha trykket på første staving.

Kva så med fru Blom? Familienamnet er velkjent nok. Men uttrykket vart til på scenen, i komedien «Karusell» av Arild Brinchmann, premiere i 1940 på Nationalteatret. Kassasuksess. Per Aabel spelte lege og var i storform.

Under premieren la han inn replikken «Piller og piller, fru Blom» til ho som spela fru Blom, endå det ikkje stod i manus. Seinare har uttrykket levd fritt; alt mogeleg kan i dag koplast til denne fru Blom. ‘Avgift og avgift, fru Blom! ‘Vedtak og vedtak, fru Blom!’ Ei fast vending som står til teneste. Men ulikt mange faste uttrykk veit me her både opphavsmann, situasjon og dato.

sylfest.lomheim@gmail.com

Sylfest Lomheim skriv om språk i Klassekampen kvar onsdag.

«Namnet Acer formidlar, in­direkte, at dette er fornuftig»

Artikkelen er oppdatert: 19. april 2018 kl. 10.24
Onsdag 9. mai 2018
Ingen månad er så prega av kunnskapsprøving som mai. Her kjem eit bidrag til eldre som ofte er rådgjevarar, og til yngre som er utøvarar.Først -ning og -ing: -ing fortel om handling,...
Onsdag 2. mai 2018
Den 1. mai byrja i 1889. Og rørsla, die Bewegung, the movement, le mouvement har halde seg. Fordi mange nok stiller opp. Men eg melder eit sakn: Eitt ord var mykje fråverande i talane i går,...
Onsdag 25. april 2018
«Wara for Listhaug» var Klassekampens kreative overskrift i byrjinga av månaden. Den nye ministeren kom som vara for den tidlegare ministeren... Ein desktiar og blink me ikkje ser kvar dag. Etternamnet til...
Onsdag 18. april 2018
Aker og Acer, fru Blom? Acer er, dessverre, i ferd med å bli eit av årets ord. Kva tyder det eigentleg, dette som også går under omtalen «den tredje...
Onsdag 11. april 2018
Livet vaknar i april. Latin aprilis er «den som opnar (året)», opplyser norske ordbøker. Den autoritative franske Grand Robert skriv derimot at april har kome frå gresk
Onsdag 4. april 2018
Turid Farestvedt (og nokre til) lurer på dette med aksentar. Ho ser eg skriv òg (også), for å skilja det frå bindeordet og. Uttalen er jo den same – /åg/. Eit betimeleg spørsmål.
Onsdag 28. mars 2018
Eg vil på ingen måte vera respektlaus i påskeveka. Men det er så mykje påskestoff i dei fleste aviser at eg i dag vel å skriva om noko så aktualitetsuavhengig som ‘skål’. Eg presiserer igjen, for å møta all eventuell...
Onsdag 21. mars 2018
Ein vaken lesar, Tore Været, gjorde merksam på at i same nummer av Klassekampen som eg skreiv om forleddstilknyting, stod det, tre sider lenger bak, om ferjefri E39 på Vestlandet. SV ville slå eit slag for

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk