Klassekampen.no
Mandag 19. mars 2018
NULL PROBLEM: «Perverse vaksne» vart sett på som problematiske, men korkje straff eller behandling fungerte. No er homoseksualitet likestilt som eit seksuelt uttrykk. Her frå Pride i Køln. FOTO: CAROLINE SEIDEL, AFP/NTB SCANPIX
Av og til er løysinga på sosiale problem å erklære at dei ikkje finst lenger.
Inn i varmen

I dei tre første binda av Michel Foucaults utlegging av seksualitetens historie frå syttiåra finst det tre figurar som blir oppfatta som trugsmål mot modernitetens sosiale orden. Den sosiale ordenen består til ei kvar tid av ein seksualøkonomi som regulerer erotikken og nytinga slik at dei blir kanaliserte inn i former som styrkjer produksjonssystemet og murar opp under klassemakta. Modernitetens økonomiske system bygde på kapitalakkumulasjon, privat eigedomsrett, ryddig overføring av midlar mellom generasjonane, og kravde ein seksualøkonomi som disiplinerte arbeidsstokken, fornekta og regulerte kvinners rett til seksuell lyst, men sikra tilgangen til nyting hos menn med kapital så framt dette skjedde i former som ikkje sette arv og familiens eksistens på spel. Kort sagt.

Gruppene utanfor skulle kjempast ned. Dette dreidde seg om det onanerande barnet, den såkalla perverse vaksne, og det malthusiske paret. Det onanerande barnet som figur vart til ved at ein for det første avgrensa masturbasjonen til barndomen, det vil seie tida før personen gjekk inn i ein varig ulikt kjønna relasjon. Her er «person» sjølvsagt ein evfemisme for «mann», i og med at masturbasjon hos kvinner knapt vart tematisert. Den «perverse vaksne» hos Foucault er også ein mann. Under den tidlege moderniteten er han sodomitt, utpå 1800-talet får han eit nytt namn og ein diagnose, og blir homoseksuell. Kvinnene gjer sitt inntog som problem først som halvparten av det malthusiske paret, altså paret som ikkje er i stand til å styre fertiliteten sin og får eit utal barn. Desse hamnar i fattigdom, lever på legd, og må støttast anten ved at dei får almisser, eller ved meir uregulert omfordeling av ressursar i form av kriminalitet eller revolusjon.

Hos dei tre gruppene er det disponeringa av lysta som var problemet. Det onanerande barnet tilfredsstilte seg sjølv gjennom sitt eige fantasiliv, og stilte seg dermed fritt og utanfor moralsk kontroll. Den perverse vaksne tilfredsstilte seg sjølv med andre av same slag i handlingar av rein lyst som også fornekta gjeldande morallære og den sosiale disiplinen. Fråværet av risikoen for graviditet gjorde at dei seksuelle møta til dei perverse vaksne hadde noko av den tøyleslause spontaniteten til fantasilivet til det onanerande barnet, og skapte eit frirom i miljø med eigne kodar utanom det statskristne regelverket. Mens dei perverse vaksne melde seg ut av reproduksjonen av arbeidsstokken, dreiv det malthusiske paret med formeiring på eit destabiliserande høgt nivå.

Desse gruppene vart utsette for det Foucault kallar «biomakt». Masturbasjonen fekk endra statusen frå å vere ei triviell misferd til å bli ei alvorleg synd i løpet av svært kort tid etter ein kampanje som begynte i 1713, og heldt fram i over 250 år. Etter at mikroskopet avslørte eksistensen av spermiar, vart masturbasjonen brått til massedrap. I dei protestantiske regionane som var kjernen i masturbasjonskampanjane handla den nye seksualøkonomien om tvangssparing. Gutane skulle ikkje øydsle bort sæden sin, og det vart skrive bandtunge verk om dei fryktelege konsekvensane som venta på dei som ikkje klarte å halde seg. Det vart funne opp fysiske hindringar, salver og straffer for å hjelpe dei.

Den perverse vaksne hamna etter kvart i to roller, som kvinne forkledd i ein mannskropp, og dermed invertert og sjuk. Men også han kunne straffast dersom han ikkje styrte seg, eller gjekk med på å bli lækt. Det malthusiske paret opplevde også sosiale sanksjonar, men fekk hjelp med å forsvinne i form av prevensjon, høgare levestandard, og alfabetisering, særleg av kvinner.

På sikt har desse tre presumptive problema blitt løyste på den same måten. Korkje straffene eller behandlingane fungerte. I staden har vi løyst problemet ved å erklære at det ikkje er noko problem. Masturbasjonen er blitt rehabilitert som ei triveleg tidtrøyte aleine eller med vener, homoseksualiteten er blitt likestilt som eit normalt og vanleg seksuelt uttrykk, og fødselstala har kome ned på eit nivå som vonleg på sikt vil gjere at vi kan få ned folketalet i grovt overbefolka land som Noreg. Av og til er løysinga på sosiale problem heilt enkelt å erklære at dei ikkje finst lenger.

Hadde Foucault levt lenger, hadde han opplevt overgangen til valfritt kjønn. Også der har vi omsider ført vidare arven frå moderniteten, og erklært at kjønn og genus ikkje skal vere noko problem. Det var på tide.

stephen.j.walton@usn.no

Feministane Bodil Stenseth, Wencke Mühleisen, Asta Beate Håland, Stephen Walton, Kristina Leganger Iversen og Sumaya Jirde Ali skriv i Klassekampen måndagar.

Artikkelen er oppdatert: 10. april 2018 kl. 14.09

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk