Klassekampen.no
Lørdag 3. mars 2018
1968 var ikkje ei rørsle, men samklang og dissonans.
Femti år har gått. Har verda eigentleg blitt ein betre stad?
8ILLUSTRASJON: KNUT LØVÅS, KNUTLVAS@GMAIL.COM

Det er femti år sidan 1968, og forvirringa som kom over mange den gongen, ser ut til å gjenta seg i 2018. Skal 1968 få eit rettferdig ettermæle, må vi som var med da, sjå kritisk på vår eigen ungdom og ta oppgjer med det vi gjorde feil. Det er ikkje gjort i ein avisartikkel, men ein stad må vi begynne.

I siste nummer av det tyske religiøse tidsskriftet Politik Forum, som i år fyller femti år, gir grunnleggaren Hartmut Meesmann eit tilbakeblikk på 1968 slik han hugsar det, under tittelen Ein irres Jahr (Eit forvirrings-år, eller: Eit sprøtt år!) Han fortel om diskusjonane han førte med vennen Johannes i den katolske ungdomsforsamlinga i Frankfurt. Johannes ville avskaffe politiet i 1968. – Samfunnet vårt treng inga ordensmakt! erklærte Johannes, orden skaper seg sjølv!

Eitt år seinare, i 1969, tok Meesmann examen artium. Burde studentane feire at dei fekk fri etter tolv års skolegang? Med statsberande talar og stive ritual? Nei, takk, ingen ritual! Ned med alle ritual! Studentane feira privat.

På presteseminaret, enda eit år seinare, opplevde han at ein av studiekameratane, Raimund, i løpet av sommarferien var blitt medlem av ei marxist-leninistisk gruppe. Få månader seinare forlét Raimund presteseminaret for godt.

Alt dette verkar meir enn kjend for oss som opplevde 1968 her på berget. Parolane var for det meste dei same: Kamp mot falske autoritetar og multinasjonale utbyttingskonsern! Kamp mot imperialismen og krigen i Vietnam!

1968: Eit forvirrings-år! Men også oppvakningsår, avklaringsår! I realiteten byrja alt fire år tidlegare. Frå hausten 1964 var det studentane på Berkeley-universitetet som utkjempa dei hardaste kampane mot styresmaktene i USA og mot krigen i Vietnam. Hausten 1965 vart krigen i Vietnam trappa kraftig opp, ved at amerikanarane sette inn 150.000 soldatar og teppebomba Nord-Vietnam. Alle fredsforsøk var fåfengde. På denne tida spreidde studentopprøret seg til Europa.

2. juni 1967 vart Benny Ohnesorg skoten og drepen i ein demonstrasjon mot sjahen av Persia som var på gjesting i Tyskland. Den 11. april 1968 vart Rudi Dutschke skoten av ein mann med kontaktar på det ytste høgre, som i seinare tilstod at han var inspirert av tendensiøse reportasjar i Springer-pressa. Dutschke døde julaftan i 1969 av skadane han den gongen fekk.

I Kina begynte kulturrevolusjonen, som skulle vare i ti år. Dei franske studentane gjekk ut i gatene i mai 1968, og titusenvis av arbeidarar gjekk ut i streik. Det var kampar mellom studentar og politi i Latinarkvarteret i Paris og mange andre stader.

30. mai 1968 vedtok storkoalisjonen av sosialdemokratar og kristendemokratar i Tyskland unntakslover. Same dag kom den flyktande de Gaulle tilbake til Frankrike: Je me ne retires pas! Eg trekker meg ikkje! Knapt tre månader seinare rulla sovjetiske tanks inn i Praha.

I 1968 var parolen at no måtte alle velja side. Er du med eller mot? Sjølv samfunnskritiske professorar av Frankfurter-skolen som Max Horkheimer og Theodor Adorno vart angripne da dei tala for måtehald og fornuft. Aller mest brutal og ekstrem var den samfunnsforståinga som Rote Armee Fraktion stod for, da dei tok til å drepa representantar for den tyske makteliten. Frykt for kontakt mellom dei tyske terroristane og den norske ml-rørsla gav påskottet til den ulovlege overvakinga som gjekk føre seg i Norge i mange år framover.

1968 var ikkje ei rørsle, det var mange kaotiske rørsler på same tid, det var samklang og skjerande dissonans. Det var kroppsfrigjering og åndeleg frigjering og opprør mot tradisjonar og institusjonar. Latent, ja som ein dirrande grunntone, låg den endelause krigen i Vietnam, som sende ein generasjon av vesteuropeisk ungdom ut i gatene. Eg kan minnast dagen og timen da det gjekk opp for meg på hybelen i Molde at Vietnam-krigen ikkje var ein krig for fridom og mot kommunisme, men ein langvarig og brutal krig for å halde oppe USAs verdshegemoni. Frå da av var ingen ting som før.

Aggresjonen mellom supermaktene USA og Sovjet, stadige truslar om bruk av atomvåpen, og bitter ideologisk konflikt mellom Sovjetunionen og Kina, går som ein raud tråd gjennom avisoverskriftene frå denne tida.

Politisk oppvakning på den eine sida, total forvirring på den andre sida. Men spørsmålet er: Kva hadde 1968 å setta i staden for rituala og tradisjonane, kjernefamilien og dei demokratiske institusjonane? Og kva kom ut av det heile?

I dag, skriv Hartmut Meesmann, bestemmer den kapitalistiske neoliberalismen all tenking og alle strukturar i samfunnet. I framgrunnen står det suksessrike enkeltindividet som berre har ansvar for seg sjølv. Eller som ein av mine venner formulerte det: I dag opererer folk nasen for å bli godt likt. All opprørstrong blir snudd innover og blir dermed sjølvdestruktiv. Den totalitære kommersialismen trenger inn i nervebanane våre og hevdar at vi aldri har vore friare enn no. Krigar like meiningslause som Vietnam-krigen rasar framfor auga våre. Migrantane druknar i Middelhavet, og atombombetrugsmåla frå sekstitalet lyder på nytt.

Det burde vera tid for ny motstand og solidariske verdiar. Eit oppgjer med 1968, på godt og vondt, er vilkåret for at noko nytt kan begynne.

Artikkelen er oppdatert: 10. april 2018 kl. 15.50

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk