Klassekampen.no

Det er ein av desse bitande kalde vinter­dagane med blå himmel og kald vind, der kulda sender straumprisane oppover på den nordiske straumbørsen Nordpool. Langs ein mur framfor Stortinget står 29 faner med broderte motiv og stadnamn frå heile landet oppstilte. Her er Kverneland Jern og Metall og Fiskaa Verk Arbeiderforening sine antikvariske faner frå 1920-talet. Her er faner frå Odda og Årdal, Stavanger og Oslo. Faner for folk i både industrien og offentleg sektor står langs muren. «Samhald gir styrke», står det på ei av dei.

Like før klokka to stiller ei dame i starten av 30-åra seg opp bak mikrofonstativet. «Vel møtt», seier ho roleg, på nordmøredialekt.

Ho er kledd i ein lang, grøn frakk frå Hennes & Mauritz og har svarte skinnstøvlettar med små naglar.

– Eg heiter Barbro Auestad. Eg er tidlegare leiar av fagforeininga Sunndal kjemiske på Hydro Sunndal. Eg har arbeidd i elleve år på skift på smelteverk, seier ho.

På den snødekte plassen framfor Stortinget vaiar norske flagg og plakatar som krev at vetoretten no blir brukt i møtet med EU. Her står kjente fjes frå fagrørsla som er steile motstandarar i synet på EØS-avtalen, men som no har funne saman. Kanskje bortsett frå Ap-topp Espen Barth Eide, som har komme ut frå Stortinget, er alle i kulda på Eidsvoll plass einige når Auestad snakkar om kraftforedlande industri, om norsk konkurransefortrinn, om balansekraft og kraftkablar. Om Ohms lov, om terawattimar og eit energibyrå underlagt EUs byråkrati.

Fakta:
Barbro Auestad

Alder: 31 år.

Sivilstatus: Singel.

Bakrgunn: Operatør på Hydro Sunndal metallverk. Leiar for Sunndal Kjemiske Fagforeining. Ungdomstillitsvald i Industri Energi (LO) frå 2010. Er i dag del av forbundsleiinga i Industri Energi.

Aktuell med: Er blant dei fremste i kampen mot EUs tredje energipakke og energi­byrået Acer.

– Alle som anerkjenner klimautfordringar, skulle ha vore forelska i norsk industri. Forelska i produkt som vi skal bygga framtida med. Made in Norway av industri som set nye rekordar i reinhet, seier ho.

Barbro Auestad har gjort ein kometkarriere i LO-systemet og sit i dag i leiinga av Industri Energi. Samstundes som motstanden mot EUs tredje energimarknadspakke og energi­byrået Acer brer seg innover i LO og Arbeidarpartiet, får Auestad ein større plass på den nasjonale politiske scena.

For berre eitt år sidan blei ho vald som leiar for klubben på Sunndal, som organiserer industriarbeidarar ved smelteverket, eller berre Verket som dei seier på Sunndalsøra.

Fire månader seinare sa ho takk for seg og sat som nyvald medlem i forbundsleiinga i Industri Energi.

Fyrste gong Barbro Auestad var inne på Verket, gjekk ho på barne­skulen. Barneskuleelevane blei bussa rundt på den store arbeidsplassen med mange hundre tilsette.

Røyken som kom ut av pipene, sette djupast spor hos Auestad.

– Det måtte vera tidleg på 1990-talet. Det kom kraftig røyk ut av pipene. Det var forureining. Eg hugsar det var ei i klassen som reagerte. Det var ein møkkete plass, seier ho.

Slik er det ikkje lenger. I dag smykkar aluminiumsindustrien seg med miljøsertifiseringar og energi­standarar.

– Ekstremt mykje har skjedd, seier Auestad.

Ho var flink på skulen. Rådet ho fekk, var å ta allmennfag, som for dei fleste blir fyrste steg mot ein høgskule eller universitet. Det ville ho ikkje.

– Eg var lei av skule. Eg fekk beskjed om at eg hadde for gode karakterar til å ta yrkesfag, men eg tok yrkesfag lell. Eg har aldri angra. Eg hadde ikkje noko interesse av å studera for noko som eg ikkje visste kva skulle bli til, seier ho.

Auestad ville raskt i jobb. Dermed blei det Verket. Fyrst fekk ho sommarjobb, så blei ho lærling. I meir enn ti år trekte Auestad på seg kjeledressen med Hydro-emblemet og stempla inn på smelteverket inst inne i Sunndalsfjorden, der aluminiumsomnane har vore varme sidan 1954 med energi frå eit av dei største kraftverka til Statkrafts i landet.

– Å arbeida skift er ei påkjenning. Det var enkelt i starten. Då takla eg det meste. Vekkarklokka stod på kvart på fem fire dagar i veka. Den kortaste perioden var på tre nattskift. Då la eg meg klokka sju kvar morgon. Eg merka det på dei elleve åra. Det blei tyngre, seier ho.

Auestad sit på ein ny kafé på Youngstorget, i Industri Energi sitt nye bygg. Musikken dunkar ut frå anlegget. Det er fire timar til markeringa framfor Stortinget.

– Det er ei eiga ro over å vera på nattskift i industrien når berre minstebemanninga er på jobb. Du køyrer rundt der, eller styrer anlegget, og har arbeidsfred. Ingen driv med vedlikehald. Du har meir plass til å gjera jobben din. Det er ei fin kjensle. Det same med helger. Det er fint å arbeida inn arbeidstid, i alle fall når du er ung. Eg saknar å ha fri midt i vekene. Det hadde eg då eg jobba skift, seier ho.

Auestad har jobba på tre forskjellige avdelingar og har brei erfaring frå produksjonen av aluminium.

– På ein stor industriarbeidsplass kan du ha mange forskjellige jobbar. Eg er lærd opp i tolv forskjellige spesialkøyretøy, kranar, hjullastarar, terminaltraktor og slike ting, seier ho.

Men også pausane er viktige.

– Du er jo ofte meir i lag med kollegaen din enn familien. Viss drifta er bra, har du god tid til å sitta og snakka skit med kaffikoppen.

– Kva snakkar de om då?

– Somme snakkar om fotball, andre om amerikanarar, mange om ferieturar. Det er småsnakk om kva ein kunne tenkt seg å gjera. Det er skrønehistorier. Ein sit og fyrer kvarandre opp. Eg skulle gjerne ha vore meir på pauseromma, sete og slappa av i lag med folk. Når eg er på driftsbesøk no, går det fort. Eg saknar kollegaene mine, både i pauserommet og produksjonen.

– Er arbeidarfellesskapet svakare i dag enn tidlegare?

– Viss folk ikkje har tid til å snakka saman, blir det pulverisert. Viss du ikkje har tida til å bli kjent med kollegaen din og ha ein god tone i lag, blir det ikkje noko fellesskap, men på Sunndal er det absolutt sterkt.

Tøff, grundig og uredd er adjektiv som blir brukt om Barbro Auestad, og når ho står der framfor Stortinget og snakkar om kraft og kablar og introduserer den eine kraftsosialisten etter den andre som har reist til Oslo for å åtvara mot EU sitt energibyrå, verkar ho framfor alt trygg i rolla si.

Auestad skreiv seg inn i den lokale fagforeiningshistoria med tre rekordar. Ho blei både den yngste leiaren av foreininga, den fyrste kvinnelege klubbleiaren ved Verket – og den leiaren som hadde sete kortast.

Men ho fekk markert seg. Då fabrikk­sjefen ønskte å innføra ringe­vikarar ved Verket, sa Auestad nei. Ho skaffa seg full støtte ved å samla medlemmane til møte. Sjefens plan er framleis ikkje sett ut i livet.

– Det var ei tøff sak, men det var jævlig sterkt å sjå den solidaritets­tanken som medlemmane viste på møtet me hadde, sjølv om det ville vore ei oppside for den enkelte som lettare ville fått lagt ein feriedag til ei vakthelg med ringevikarar. Dei tenkte på dei som kjem etterpå. Det er det som er styrken i fagrørsla, seier ho.

Sjølv har ho begynt med styrke­løft. På fire år har ho lagt dobbelt så tunge vekter på stonga og tar i dag 120 kilo i knebøy, 140 kilo i markløft og 80 kilo i benkpress.

Mor er lærar og far bonde på heiltid. Barbro Auestad vaks opp på ein gard som i vestlandsk målestokk er stor. Bygda Ålvund ligg ei mil frå kommunesenteret der Verket er. Det var besteforeldra som kjøpte garden på 1950-talet. I dag har familien 25 mjølkekyr og grasproduksjon. Og det er Barbro som har odel.

– Dei finaste sommardagane i barndommen har eg brukt inne i siloen med å jamna graset. Alle var med, seier ho.

For nokre år sidan kjøpte ho den eine halvparten av våningshuset på garden, ein del av huset som besteforeldra ikkje kjøpte på 1950-talet. Med stort sett eigne krefter pussa ho opp huset som det var gjort lite med sidan 50-talet. Ho brukte to år på oppussingsprosjektet, og det kosta ho nesten ein arm. Meir diskré enn dei mange tatoveringane som pyntar den ein meter og syttiseks centimeter lange kroppen, skjer eit arr oppover langs den høgre armen. Ho var aleine då kappsaga splitta opp armen. I dag kan ho spøka med episoden.

– Eg er glad eg ikkje var verne­ombod på den tida, seier ho.

Auestad har bestemt seg for å ikkje ta over gardsdrifta etter faren.

– Eg vil at jorda skal drivast og at det skal vera nokre dyr på garden. Det er matjord. Men eg har ikkje interesse av å ta over og driva garden. Tida får visa korleis det blir, seier ho.

– Er odel eit lodd eller gåve?

– Det er begge delar. Til dels er det eit yrke som går i arv, men eg er for at ein skal velja sitt eige yrke, og at ein ikkje skal vera avhengig av foreldra sine val og livssituasjon. Men det var ei logisk løysing for at gardane ikkje skulle splittast opp, seier ho.

– Kva tenker du om stilling til bonden i samfunnet i dag?

– Det er vanskeleg å driva med landbruk i Norge. Bondens stilling skulle vore sterkare, lønnsutviklinga til dei som produserer mat skulle vore høgare. Det er mange forskjellige yrke som er veldig godt betalt, men som ikkje produserer fysiske verdiar. Mat er eit av dei basale behova våre. Mange talyrke og kreative yrke er mykje betre betalt, men me kan ikkje leva av å eta økonomirapportar eller reklameplakatar.

– Held du døra ope for at du skal driva garden ein dag?

– Nei, ikkje som fulltidsbonde.

Det som derimot ikkje må overraska, er om Auestad blir å sjå i politikken ein gong i framtida. I 2011 blei ho vald inn i kommunestyret i Sunndal for Arbeidarpartiet og fekk plass i formannskapet. Sjølv om ho understrekar at ho ikkje har nokon langtidsplan, og at det er fagrørsla som i dag er topprioritet, held ho døra ope for ein retur til politikken.

– Kva var det som engasjerte deg til å stilla til val?

– Det var for å vera med å gjennomføra Arbeidarparti sin politikk i kommunen, vera ein del av laget.

– Kva var du mest opptatt av?

– Det var jo industri og næring.

Auestad fekk plass i økonomi- og planutvalet, eller formannskapet som det heiter i mange kommunar.

Etter fire år var gått, sa ho likevel nei til ein ny runde. Til tider blei lokalpolitikken påtrengande.

– Det var drygt å måtta snakka politikk kvar gong du treffer nokon på matbutikken. Det er eit lite samfunn. Det er krevjande for folk å sitta i lokalpolitikken, seier ho.

Som i mange andre kommunar kom det ei sak om skulestruktur på sakskartet. Dette er kodeordet for skulenedlegging.

– Det var ei tung og lang sak, som eg gjerne skulle vore forutan, men som var naudsynt på grunn av befolkningsutviklinga, seier ho.

– Så du var med å legga ned skulen du gjekk på?

– Ja. Eller strengt tatt var ikkje eg med på det. Eg stemte imot Arbeidarpartiet i den eine saka, men me la ned tre skular.

– Er det viktig at fagrørsla og Arbeidarpartiet står tett saman?

– Ja, det bør me. Fagrørsla må jo ha ein internpolitikk som er bra for arbeidsfolk, både i og utanfor arbeidslivet. Og det same bør jo Arbeidar­partiet ha, altså politikk som er bra for arbeidsfolk. Me bør jo ha samanfallande interesser. Me bør ha eit svært oppegåande samarbeid med Arbeidarpartiet, men også med andre parti.

Barbro Auestad liker seg på tur, både aleine på reise til fjerne strøk og med ski på beina i den nordmørske fjellheimen. Dei siste åra har ho besøkt Iran, India, Kenya og Tanzania aleine. Nyleg kom ho tilbake frå Sør-Afrika, der ho også fekk tid til eit besøk hos sørafrikansk fagforeining.

I 2011 tok ho fri frå smelteverket og reiste på solidaritetsbrigade med Latin-Amerikagruppene til Mexico, der dei levde med urfolket på den mexicanske landsbygda i Chiapas eit halvår.

– Det sterkaste frå den turen var å sjå korleis dei driv med grasrot­aktivisme. Dei hadde ein fungerande demokratisk organisasjon der det ikkje var topp og botn, men alle var samstemte i kva som må gjerast. Det direkte demokratiet gjorde sterkt inntrykk. I tillegg til alle dei tusen småinntrykka.

– Kor viktig er det at fagrørsla i Norge engasjerer seg i internasjonal solidaritet i dag?

– Det er kjempeviktig. Verda er meir global enn nokosinne. Det er ofte dei same kreftene som ønsker å endra ting i Norge og i andre land. Solidaritetstanken er viktig. Me veit heller ikkje korleis framtida blir, om det blir me som treng solidaritet.

– Kva er det fyrste du ville vist ein iransk eller mexicansk turist i Sunndal?

– Då ville eg tatt dei med på Renndølsetra i Innerdalen og vist dei fjelldalen og gitt dei bakkels. Det er jo natur me har i Sunndal. Og så ville eg køyrt til Aursjøen og tatt ein veg ned att som er minst like fin som Troll­stigen. Og så er jo både Statkraft og Hydro godt besøkt.

Ho har alltid vore talefør, og no slår ho på dei strengene som fagforeiningskjemper som har gått i kampen før ho har gjort.

– Kraftforedlande industri i Norge har vore med å bygga lokalsamfunn og landet. Det vil me i Industri Energi framleis ha. Me vil ha sterke industrisamfunn i heile landet, seier Auestad.

annekarih@klassekampen.no

tomhenningb@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 15. mai 2018 kl. 09.46

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk