Klassekampen.no
Lørdag 6. januar 2018
PÅ JORDET: Maten blir til folk i «Del likt». Foto: Frå boka
Foff! Ei fantastisk bok som syner fram det uestetiske.
Piggane ute

Gunnar Wærness er noko av det mest interessante me har i norsk litteratur. Som ektefødt neo-avantgardist har han mellom anna laga kunst som på ulike vis blandar dikt og teikningar, og han har eksperimentert med tekstar der fleire røyster møter kvarandre. Hans nyaste prosjekt er peformancen Brødet og Eselet, som han driv saman med Henrik Skotte. I desse dagar er dei ute med både bok og CD, og eg skal melda boka.

«Del likt», som verket heiter, inneheld dikt og fotografi, og er skrive på trønderdialekt. Boka er full av kule one-line’arar. Om eit kjipt hotell heiter det mellom anna at «Det lokte folk på ainner sida av vaskemiddelet». Eller kva med denne: «Ingen veit ka Eselet tenke, men det tenke på aill fire som en stol, du kan bare gå og sætt dæ».

Det er ikkje bare tonen som er litt på sida av det konvensjonelt pene her. Boka skildrar ei verd som er i forfall, på alle nivå. «Vi kom ut av røyken og folk spurt aill verdens spørsmål. Kem hadd dødd og koffor.» Kvar tekst er som ein eigen inngang til å sjå verda på vranga, til å sjå at tilværet slarkar. Og me er del av dette, det blir fleire gonger poengtert at ein ikkje kan skilla mennesket frå det det får i seg, det det omgjev seg med. Som det heiter ein stad: «Før trudd æ at folk bli det dæm spise, men det e omvendt. Det e det vi spise som bli te folk.»

Fakta:

DIKT

Brødet og Eselet

Del likt

Forlaget Oktober 2017, 154 sider

Samstundes er boka i seg sjølv sett med for store typar, til alt overmål fotokopierte maskinskrivingssider med handskrivne titlar, slik at det er stygt og lite tiltalande. Dessutan er dei i opninga stilde opp som vanleg prosa, ikkje som høg lyrikk.

Men la oss kosta på oss eit døme, om enn litt nerklipt:

Folk har hørt at det fins lova på jorda som dæm itj sjer, men dæm kan bryt dæm utan at nåkka skjer. Så dæm fortsette å bryt dæm hæppi hæppi igjen og igjen, og så plutselig bæ-bu-bæ-bu og bu-hu, så sitt dæm der.

Derfor fløtte folk opp i trærn. […]

Lovan sjer så dum ut oppi trærn, så politiet held sæ på jorda, mens ekspertan leite etter ainner planeta og folk varme sæ på engangsgrilla – eller hvertfall e det det folk sitt oppi trærn og rope te kverainner. […]

Ut av denne kaotiske verda opnar boka seg mot det mytisk-religiøse, mot den fjerne fortidas forståingar av samanheng i tilværet. Til dømes her: «En sjelden gang tar buskan fyr. Det e sånn buskan snakke: Foff!»

I midten av boka kjem ein serie fotografi og teikningar. Igjen er estetikken røff, for å seia det forsiktig. Desse plukkar opp ulike tema frå dikta. Til dømes møter me ein mann med eselhovud, jamfør diktet eg siterte i opninga. Og ein mann – det er vel Wærness – som står i ein kornåker, med ei maske av brød. Jamfør sitatet om at maten blir til folk.

Til saman har me her ei bok som på ein fantastisk måte gjer det uestetiske til gjenstand for framvising. Verket har alt for mange piggar ute til å kunna samlast i ei enkel forståing. Og det er vel heller ikkje meininga. Men det handlar så definitivt om å sjå verda som ein stad der det perfekte ikkje finst, korkje i det konkrete eller i dei meiningane me skapar oss.

bokmagasinet@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 30. januar 2018 kl. 10.54

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk