Klassekampen.no
Lørdag 6. januar 2018
PÅ FLUKT FRÅ IS: Ei kvinne frå Raqa har søkt tilflukt i Tabqa. Foto: Delil Souleiman, AFP/SCanpix
Tap: Bendik Sørvig skriv godt om revolusjonen i Syria ved fem av dei som var med.
Etter opprøret

Konflikten i Syria er komme over i ein ny fase, som vi kanskje kan kalle den tredje så langt. Opprøret starta som ein fredelig protest mot eit regime som hadde sitte ved makta i over førti år. Etter at protesten gjekk over i væpna kamp og borgarkrig, kom nye krefter til å dominere: Dei sivile og i stor grad sekulære opposisjonelle vart overdøyvd av islamistiske militsar og opprørsgrupper, mellom dei jihadistar som al-Qa’ida og IS. Ved overgangen til 2018 er desse gruppene i ferd med å bli nedkjempa, og to seierherrar står tilbake: på den eine sida regimet, på den andre dei kurdisk-dominerte militsane i nord, med respektivt Russland og USA som bakspillar på kvar side.

I Bendik Sørvigs bok står den første fasen, den fredelige protesten som vart valdelig, i fokus. Sørvig kallar det «den tapte revolusjonen». Om han meiner den gjekk tapt da islamistane skauv demokrati-rørsla til sides, eller da opprøret i fjor måtte gi opp for overmakta, er resultatet det samme: Optimistane som i 2011 telte vekene før Assad måtte gi seg, må innsjå at han fortsatt sit ved makta, mens opprørarane i beste fall er i eksil. Sørvigs bok tar ikkje på seg å gi svaret på kvifor det gjekk slik, det treng vi nok meir tid for å analysere. Men han gir eit godt bilde på korleis.

Fakta:

Sakprosa

Bendik Sørvig

Syria

Den tapte revolusjonen

Manifest 2017, 300 sider

Grepet han bruker er å fortelle historia til fem ulike og namngitte aktørar i protestrørsla: dataingeniøren Obayda, studenten Dara, fabrikkarbeidaren Marwan, den intellektuelle Yassin, og bloggaren Marcelle. Bit for bit fortel han om korleis dei kom med i protestrørsla, og korleis krigen utvikla og forandra dei: Pasifisten Marcelle som først demonstrerte mot militsane og deira våpenmakt, kom til å sjå dei som velkomne og nødvendige allierte mot regimets valdsbruk, for så å måtte rømme Aleppo i frykt for mishandling som kristen kvinne i eit stadig meir islamistisk samfunn.

Det er eit godt grep, som gir ei ganske lettlest bok om eit dystert og innfløkt tema. Fokuset blir på enkeltmenneska, men som aktivistar, og ikkje berre ofre. Dei han skriv om er menneske, ikkje konstruerte arketypar. Sørvig bygger fortellingane på deira eigne minne i mange intervjurundar med dei, dels på skriftlige kjelder dei har lagt att.

Samtidig utgjer dei ikkje noe typisk gjennomsnitt av opprøret: tre av dei har minoritetsbakgrunn (ein er kurdar, ein annan kristen, ein tredje gift med ein alawi), mens opprøret var dominert av sunni-majoriteten. Dei fleste med slik minoritetsbakgrunn har nok vore nøytrale eller pro-regime. Men historiene deira viser korleis folk frå minoritetane også vart del av opprøret, samtidig som dei vart fremmedelement der.

Sørvigs bok har utløyst noe debatt, ikkje minst frå dei som meiner Assad er blitt demonisert i media. Boka tar nok klart stilling for demokratirørsla, men er ikkje ukritisk. At det foregjekk overgrep på begge sider blir nemnt, sjøl om det ikkje blir eit hovudpoeng. Sett utanfrå virker framstillinga rimelig balansert og slett ikkje propagandistisk. Ei parallell historie frå motsatt side ville nok fortalt for eksempel at etnifiseringa av konflikten (du er alawi, du er fiende, du skal dø) kom like raskt frå begge kantar, også før islamistane fekk overtaket. Men Sørvigs aktørar treng ikkje ha opplevd det på den måten. Framstillinga av regimets krigføring er i tråd med det vi veit frå så mange andre vitnemål at vi ikkje kan mistru dei.

På den andre sida vart altså islamismen og salafismen ein avgjerande del av konflikten i Syria, fram til det som ser ut som deira kommande nederlag. Her står Sørvigs aktørar på utsida, vi får ikkje noen innside-fortelling frå dei som omfamna tanken om islamsk styre. Boka drar opp noen hovudtrekk i deira rolle, men fokuset er på den sivile demokratirørsla, ikkje på militsane.

Revolusjonen ser ut til å vere tapt. Var det heile eit mistak, når ein ser korleis Syria har blitt øydelagt? Er det «rett å gjere opprør»? Det kan berre dei svare på som må bære følgene for tapet. Når regimet ikkje fall, kom det mye av kor Syria ligg i verda og stormaktanes strategiar. Opprørarane hadde nok naive forventningar til at omverda skulle komme dei til unnsetning, og mangelen på indre samhald hjelpte heller ikkje. Men dette kunne dei ikkje vite då dei tok til gatene. Å avvise retten til protest kan også vere å gi evig fripass til diktatura.

Sørvigs analytiske reportasje gjennom historia til fem som var med, kan for mange bli ei god innføring til framveksten til protestrørsla, og vegen mot nederlaget.

bokmagasinet@klassekampen.no

Knut S. Vikør er professor i historie ved Universitetet i Bergen.

Artikkelen er oppdatert: 30. januar 2018 kl. 10.54

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk