Klassekampen.no
Lørdag 9. desember 2017
IRRITERER: Vangsgutane.
Rotnorsk protestantismepropaganda.
#TeamLarris

For meg blir det ikkje jul utan Vangsgutane. For lesarar som ikkje kjenner dei, kan eg opplysa at dei to rettvise gutane fyrst dukka opp som ein teikneserie i Nynorsk vekeblad i 1940. Serien har òg komme ut i julehefte sidan 1941. Det er her eg har blitt kjend med dei, takka vere farfaren min – som òg sytte for at eg tinga Norsk Barneblad som ung. Serien følgjer dei to gutane Steinar og Kåre Vangen, som held til på småbruket Vangen i Todalen (tidlegare Stangvik) på Nordmøre. Dei gjer skulearbeid og hjelper mor si, enkja Sigrid, løyser problem og oppfører seg skikkeleg. Ofte er dei i lag med «Sterk-Ola», ein kjekk og dugeleg kar frå bygda.

Eg les Vangsgutane kvar jul. Det er tradisjon. Og kvar jul blir eg like irritert. Det høyrer med. For Steinar og Kåre er to utruleg prektige og veslevaksne brør. Dei gjer aldri noko gale. Dei brettar alltid opp erma og gyv laus på oppgåvene, alltid med eit kjekt smil. I årets utgåve reiser dei til Oslo og hamlar opp med nokre diamanttjuvar. Dei er alltid kvikke, alltid kjekke. Eg får lyst til å gi dei pryl.

Juleteikneserien min er rotnorsk protestantisme-propaganda. Det er han med overlegg. I Store norske leksikon kan ein lese at serien blei starta av redaktør Hans Aarnes (1886–1960), som ville ha ei bygdenorsk motvekt til dei amerikanske teikneseriefigurane Knoll og Tott. Difor sette han Leif Halse (1896–1984) til å skape Vangsgutane. Aarnes ville ha «to gutar som ikkje berre gjorde galne strekar». Nei, kva med to bygdegutar, som«berre gjorde gode ting»? Resultatet er sjølvsagt ulideleg.

Seriens einaste tolelege figur er Larris Skjorhagen. Den raudhåra rampeguten er Vangsgutanes motsats. Han er lat og doven, og difor går det ofte ille med han. I årets utgåve treng ein ikkje lese lenger enn til side to før Larris – heilt utan at det har noko med handlinga å gjere – trynar i ei vassgrop full av grønske.

Sånt skjer med Larris heile tida. Og dei andre ler. Men Larris er ingen skurk. Han er meir ein slags Loke-figur som finn på ugagn. Han gjev ofte uttrykk for ein slags lengsel til den høviske fellesskapen til Steinar, Kåre og Sterk-Ola. Fleire har teikna og skrive Vangsgutane gjennom åra. I 2011 blei serien fornya, og Larris fekk tilbake det raude håret. Forfattar Sverre Årnes sa då til NTB: « (...) Larris er blitt litt mer slik han opprinnelig var: Ondskapsfull, småskåren, dum – men samtidig med en vag lengsel etter å ha noe felles med de på Vangen. Hans egen far er den illsinte proletaren, som jeg har valgt å gjøre til enkemann».

Slik er det. Dei tok livet av mor til Larris. Ho var berre «i veien». Alle som har vakse opp med den gudfryktige moralen til Vangsgutane, veit at det einaste rette og gode i verda når det er jul er å heie på Larris i hans evige kamp mot sadismen til Fonna Forlag. God jul frå #TeamLarris.

kjetils@klassekampen.no

«Eg får lyst til å gi dei pryl»

Artikkelen er oppdatert: 21. desember 2017 kl. 14.17

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk