Klassekampen.no
Mandag 4. desember 2017
Universelt: Etter metoo-kampanjen veks kvinna fram som «først og fremst menneske», som Nora i Henrik Ibsens «Et dukkehjem» seier. Her frå Rogaland Teaters framsyning av stykket i 2016. FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL
Rommet som vitnesbyrda om seksuell trakassering har opna, må no forvaltast vidare for å overleve.
Teater som relasjonskunst
I kjølvatnet av metoo må teatret ta sitt ansvar, ikkje berre som arbeidsgjevar, men og som premissleverandør for korleis me tenkjer om kjønn.

Ubehaget. Det var ikkje til å ta feil av då eg såg metoo-meldingane poppe opp på Facebook, medan det enno var eit fenomen som berre rørte seg i sosiale medium. Eg kjende på eit ubehag, blanda med kjensla av at dette er bra, dette treng me jo, men det er noko som skurrar. Kvifor det skurra, stod klart for meg først når metoo-bølgjene sprengde seg ut av Facebook, inn i dagspressa og opp på ei av Sveriges største teater­scener. Eg kjende på ei form for indre kollaps; ei isbergsmelting, og ei takksemd – dette er ein revolusjon.

Ubehaget eg hadde kjent på, var ein del av mitt indre isberg kor metoo-meldingane på eit tidleg tidspunkt fekk meg til å tenkje at eg har mange historier som «kvalifiserer», men kven er det me pratar til? Og kva for roller manifesterer me ved å fokusere på oss sjølv som representantar for «Kvinna som offer for mannleg Overgripar»?

Eg kjende på ein indre protest, ein kvalme, mot å la meg kategorisere som ei av desse kvinnene som er så lett bytte for einskilde sitt negativt lada begjær. Eit begjær som er eit symptom på isberget av fastkøyrd, pervertert maskulinitet kor kvinna (eller barn, eller menn, eller kven som helst eigentleg?) blir synonymt med kropp og objekt for seksuell ekstase, for utløysing. Ei form for nedverdigande, men for overgriparen òg avspennande maktutøving.

Etter kvart som kampanjen har vakse og vist seg som ei byrjing på eit reelt paradigmeskifte i våre måtar å tenkje og utøve relasjonar, seksualitet og kjønn på, har eg utvilsamt vore tilhengjar av kampanjen.

Kvart vesle steg ut i det offentlege rom har transformert personlege vitnesbyrd over i ein historisk augeblunk av enorm synergieffekt, og eit fantastisk performativt fenomen: Metoo markerer seg som ein kulminasjon av tusen år med vitnesbyrd om kvinneundertrykkande samfunnsstrukturar, tankesett og livssyn. No er det dags for å bryte ut av det negative narrative.

Det handlar ikkje lenger berre om å representere kvinna som undertrykt figur som må kjempast for, men å skape ny grunn; ei førestilling som peiker framover, eller mest av alt inn i eit nærast universelt no kor kvinna blir symbol for menneskeleg kompleksitet.

Kvinna veks fram som ei bekreftande kraft som slår fast at status quo er uakseptabelt. Kvinna veks fram som det Henrik Ibsens Nora så ofte har formidla til oss i tallause førestillingar verda rundt; først og fremst som menneske.

Så er det framleis slik at det rommet som er opna må forvaltast vidare for å overleve i praksisen av ei «ny verdsordning», som jo i prinsippet er det ein revolusjon skal stå for. Det er i det samband nyttig å tolke revolusjon og som eit steg i ein lengre evolusjon – for det er ingenting i metoo-kampanjen som er nytt.

Det er lett å kjenne på kvalmen når så mange reaksjonar frå ulike profesjonelle miljø baserer seg på kor overraskande omfanget er. Jo då, me visste det nok, men at det var i dette omfanget …

Dette speglar kor djupt­gåande dei strukturelle føringane for kjønnsroller er. Det er og her scenekunsten må ta sitt ansvar, ikkje berre som arbeidsgjevar som må gå til konkrete tiltak for å trygge sine tilsette mot overgrep i sitt daglege arbeidsmiljø, men ikkje minst i form av sin status som symbolsk premiss­leverandør for korleis me tenkjer om kjønn.

Scenekunsten må med sin kompetanse i relasjonskunst ta aktive grep for å ta det same hoppet ut av eit undertrykkjande narrativ om kvinna som offer, over i eit scenerom kor kvinna står fram som noko anna; i all si performative kraft som heilt menneske.

I 1989 skreiv den amerikanske filosofen Judith Butler boka «Gender Trouble» som er å finne både på teater- og litteraturstudiar sine pensumlister på universitetsnivå. Her presenterer Butler eit nytt syn på feministisk teori som peiker på korleis feminismen ofte har fungert som ein manifestasjon av binære kjønnsroller i ein heteronormativ kultur.

Butler argumenterer for ein dekonstruksjon av dette mønsteret for å nå inn til dei reelle røynslene me har av å vere menneske, bak og i møte med dei kulturelle normene som dominerer eit samfunn. No er det dags for at alle skal lese Butler, og for både arbeids- og utdannings­institusjonar til å innføre språklege revideringar av våre kollektive narrativ.

Ikkje minst er det dags for oss som einskildmenneske å tenkje over livet som relasjonskunst i praksis – korleis me snakkar og handlar i møte med våre partnarar, kollegaer og ikkje minst våre (og andres) barn. Metoo-kampanjen er ei massiv påminning ikkje minst om kor varsamt barn tek til seg dei rolle­mønstera dei observerer rundt seg. Verda er ei scene, og det er vår jobb å lage førestillingar som opnar for gode livsrom, kvar dag.

teater@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 21. desember 2017 kl. 13.24

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk