Klassekampen.no
Egenmelding:

Siste kulturoppleving: Eg har fått ein stor kjærleik for LP-plater. For tida går det mykje i Fleetwood Mac.

Politisk enkeltsak: No er det stans av returar til Afghanistan, fordi det er så høgaktuelt.

Førebilete: Sanninga er at eg har ingen førebilete, sjølv om eg blir inspirert og lærer mykje av andre. Folk er skrudd saman så forskjellig. Eg prøver å vere ein bra og ærleg versjon av meg sjølv.

Kva trur du på: Enkeltmenneskets på­verknadskraft.

Les dagleg: No er det nyhende og mammalitteratur: «På vei» av Gro Nylander.

Lydspor: Eg har høyrt frykteleg mykje på Ólafur Arnalds, som er ein islandsk samtidskomponist.

Det verste du veit: Folk med makt som lèt som om dei ikkje har det.

Det folk ikkje veit om deg: Då eg var fire, stal eg ein blyantspissar med ein globus på frå Samvirkelaget på Berkåk.

Valnatta 11. september 2017 skulle bli den store, store triumfen til Miljøpartiet Dei Grøne. Partiet hadde eit uttalt mål om 5 prosent oppslutning, noko som ville gjort at stortingsgruppa auka frå éin til ti personar. 1000 prosent auke. I staden blei det 3,2 prosent og framleis éin einsleg MDG-svale på Stortinget. Skilnaden er at svalen ikkje lenger heiter Rasmus Hansson, men Une Aina Bastholm.

– Då du utpå valnatta forstod at du ville bli stortingsrepresentant, men at MDG heilt sikkert ikkje kom over sperregrensa. Kva tenkte du?

– Eg hugsar ikkje heilt kva eg tenkte, men eg var jo skuffa. Vi hadde jo veldig gode målingar, faktisk heilt fram til valdagen. Det var ein stund sidan eg hadde tenkt på scenarioet at vi berre skulle kome inn med éin. Eg hadde tenkt ganske mykje på det rundt nominasjonen, for då låg vi ein god del lågare på målingar. Det var skuffande, men som talsperson kjenner ein òg eit veldig ansvar for å få fram at det var ein veldig bra framgang, som det trass alt var for oss.

Det seier Bastholm på sin aller siste dag som stortingsrepresentant på ei stund, berre nokre veker etter at ho blei valt inn i nasjonalforsamlinga. Tidlegare på dagen har ho halde pressekonferanse om MDGs alternative statsbudsjett for 2018, der hennar viktigaste oppgåve var å vise fram Per Espen Stoknes, som no skal vere MDGs stortingsgruppe i nokre månader. Bastholm skal nemleg få sitt fyrste barn. Og etterpå kan ho godt bli MDGs fyrste partileiar:

Fakta:
Une Aina Bastholm

Alder: 31 år.

Sivilstand: Sambuar, gravid med parets fyrste barn.

Bakgrunn: Treningsinstruktør, gründer av økologisk og rettferdig matbutikk i Trondheim, tilsett i Naturvernforbundet og Dyrevernalliansen, politisk rådgjevar for Miljøpartiet Dei Grøne (MDG). No er ho nasjonal talsperson og stortings­representant for MDG.

På landsmøtet til våren skal partiet nemleg diskutere om dei skal gå frå to talspersonar til éin leiar. Diskusjonen blussar opp med jamne mellomrom. Dei grøne partia i Europa har stort sett valt denne modellen, men no kan MDG ende opp med å bryte med sine europeiske systerparti.

– Du kan bli den fyrste partileiaren i Miljøpartiet.

– Ja.

– Kva tenkjer du om det?

– Eg tenkjer at talspersonmodellen har ein del stilige ting ved seg som eg er veldig stolt av, og som i alle fall historisk har gjeve veldig meining. Eg bruker å samanlikne med Forsvaret. Dei må ha kjappe kommandoliner fordi det handlar om liv og død. Men vi er ein demokratisk organisasjon, og for å få fram meiningsmangfaldet og senke terskelen for at det beste argumentet vinn fram, er det å ha ein topp som er litt mindre spiss eit spanande grep, seier Bastholm.

Ho blei valt som nasjonal talsperson på landsmøtet i fjor. Partiet skal ha éin mann og éi kvinne på toppen. Likestilt. Men kanskje upraktisk?

– Utfordringa er jo at heile resten av det politiske systemet arbeider ut frå at det er éin leiar. Ta partileiar­debattane, der Rasmus og eg må byte på å ta det. Og så er det ein veikskap at det blir ein kommunikasjonsfagleg vurdering, i staden for at det er partidemokratiet som vel ein profil. Sjølv om ein får meir breidd, får ein det på kostnad av demokratisk valt profil. Rasmus og eg er ulike. Sjølv om vi har samarbeidd kjempegodt, er det jo slik at talspersonmodellen krev veldig mykje av dei som er på toppen, fordi dei skal vere likestilte om avgjerdene. Vi har ofte vore samde, men så har det også vore slik at dersom det er eg som skal handtere ei sak, vil det eg meiner kanskje telje litt meir. Då slepper partidemokratiet meir opp, forklarer Bastholm, og skisserer kva ein kan gjere i staden:

– Alternativet er ein partileiar­modell med nestleiarar. Då har du fleire profilar, og du kan få ei breidd, men du vel kven som har siste ordet. Og så er det tydelegare kven som har ansvaret.

– Det høyrest ut som om du lener deg på det beinet som går for éin leiar.

– Ja, eg har nok enda opp der, men eg føler ikkje veldig sterkt rundt det. Om det ikkje skulle skje i mi tid, eller ikkje i det heile, er det ikkje noko som svekkjer mitt engasjement. Den modellen vi har er ikkje så øydeleggjande, men han er meir upraktisk. Vi er åleine om han.

– Du er klar for å bli leiar på landsmøtet dersom de går vekk frå talspersonmodellen?

– Ja, eg har sagt til valnemnda at eg stiller som partileiar om det skulle bli aktuelt. Men eigentleg ønskjer eg jo at det i så fall blir innført eitt år etter vedtaket om endring, slik vedtektene normalt legg opp til.

Fleire i partiet er opptekne av at det ikkje er leiarskapsmodellen som avgjer om MDG er eit stort eller lite parti. Men partiet har ein jobb å gjere. Mange tippa at det skulle gå vegen for MDG, men slik gjekk det ikkje. No har partiet gjennomført ei større evaluering.

– To av dei sterkaste funna er veldig positive for oss. Det eine er at det vi får til Oslo, ikkje er ein grunn til å røyste på oss. Tvert imot er folk heilt usamde i at det skulle vere ein grunn til ikkje å røyste på oss. Det andre sterke funnet er at det å setje eit krav om at vi ikkje skal opne nye felt på norsk sokkel for å støtte ei regjering heller ikkje har skremt unna mange, seier Bastholm.

Vi har fått låne det vesle kontoret til representant Stoknes. Det vil seie – for nokre timar sidan var det kontoret til Bastholm.

– Men så finn vi at særleg veljarar som enda opp hos SV eller Raudt synst vi blei for uklare i regjeringsspørsmålet.

I tillegg seier fleire i MDG at dei har ei kjensle av at partiet blei for smalt.

– I sakseigarskapsundersøkinga som blei lagt fram av Institutt for samfunnsforsking gjorde de det kjempebra på miljø, men hadde nesten ikkje eigarskap på noko anna felt.

– Nei, vi hadde nesten ikkje noko på noko anna felt. Vi har bitte litt utslag på samferdsel og innvandring. Det er i samsvar med kor vi har retta merksemda dei siste åra, og ikkje minst med kva som bør vere fokus for eit parti som meiner at miljø- og klimaområdet er den største solidaritetssaka verda står overfor, slår ho fast.

Ho trur noko av problemet handlar om å vise fram verdigrunnlaget betre:

– For ein del veljarar blir vi litt mystiske. For dei er det ikkje sikkert at dei saknar å vite kva Miljøpartiet Dei Grøne meiner i ei kvar sak, men vi har vore så kort i rikspolitikken at ein kan ikkje ut frå det vi har gjort før kan vite like lett kva vi gjer i den neste saka.

– Det mystiske MDG: Korleis kan ein avmystifisere det for folk?

– Ja, det er ikkje nok – har vi lært – å vere på Stortinget i fire år og røyste i nesten alle saker og setje oss inn i alle saker, slik Rasmus gjorde. Det handlar om å velje nokre område å vere synlege på som gjev litt inntrykk av kor vi står også i liknande saker.

– Du har markert deg som ein politikar som ønskjer deg eit breiare MDG.

– Er det så openbart? Ja, det er kanskje så openbart.

– Var det overraskande for deg?

– Neida, eg blei berre spurt om det same før i dag. Men det er heilt sant. For meg er det uansett naturleg å arbeide breiare enn det var for Rasmus, men det må jo skje utan at vi mistar sakseigarskapen på miljø og klima. Der har vi jo ein vanvittig sterk sakseigarskap. Det er ingen andre småparti som er i nærleiken av å ha ein like sterk eigarskap til eit område.

Det siste halvtanna året har det skjedd mykje: Bastholm har blitt nasjonal talsperson og seinare stortingsrepresentant for MDG, ho har blitt sambuar og snart får paret sitt fyrste barn.

– Det er mest gøy når det skjer mykje på éin gong.

– Kvifor er det mest gøy?

– Det motsette, altså å planleggje for godt, det synst eg gjer livet litt mindre uføreseieleg. Då lever eg litt mindre. Eg er nok ikkje ein sånn person som treng å planleggje livet veldig langt framover i tid. Eg blei jo ikkje nasjonal talsperson fordi eg sette meg det som mål på eit tidspunkt, men det er ein tillit som eg har fått. Ein tillit som har grodd på meg og som gjer at eg sit her som einsleg stortingsrepresentant. Straks i permisjon, då.

Men Bastholm har ikkje alltid vore Miljøpartiet Dei Grøne-topp. Kor mange aerobicinstruktørar finst det på Stortinget, til dømes? Fram til måndag var det i alle fall éin.

– Aerobicinstruktør er noko eg har vore i fleire periodar. Eg har drive mykje med dans i oppveksten, og det driv eg eigentleg framleis med. Eg var instruktør fram til veke 30 i svangerskapet, fann eg ut.

– Kva får du av dansen?

– Eg får jo god trening som gjer meg glad. Det er jo det beste helsetipset ein kan gje andre: Finn ei treningsform som gjer deg meir glad og meir glad i deg sjølv.

– Er du glad i deg sjølv?

– Ja.

– Kva vil det seie å vere glad i seg sjølv?

– Sukk. Det vil seie å akseptere seg sjølv på godt og vondt, trur eg. Å kunne vere litt stolt av seg sjølv, kanskje. Eg trur at når ein har lyst til å vere med andre, så er det fordi ein kan vere glad i seg sjølv i møte med andre. Eg trur det er veldig vanskeleg å vere glad i seg sjølv over tid om du er mykje åleine. Det er saman med andre at du får oppleve det positive i at du er deg. Det forsvinn litt om du er mykje åleine. Eg kan ha periodar der det er godt å vere mykje åleine, men då merkjer eg at det er vanskelegare å vere glad i seg sjølv. Sånn over tid.

– Andre kan vel tenkje motsett: Å trivast i eige selskap er eit teikn på at ein finn roa i seg sjølv.

– Det gjer eg jo òg. Eg har ei hytte i Østfold som eg har dratt til ganske mange gongar åleine for å skjerme meg. Eg er veldig glad i vere i eige selskap. Men for meg, som får mykje ut av å vere sosial, så kjem det alltid til eit punkt der eg treng å vere med folk att.

– Når du er åleine på hytta, kva tenkjer du på då?

– Eg spring i skogen. Eg tenkjer litt på livet. Eg skriv litt dikt og sånn. Litt for ofte endar eg opp med å jobbe. Og så drikk eg raudvin og les bok. Eller dansar.

– For deg sjølv?

– Ja.

Det er sju år sidan Bastholm melde seg inn i MDG. I dei fleste andre parti ville det knapt rekkje til å bli fylkesleiar, men i Miljøpartiet kan ein godt bli nasjonal talsperson på den tida.

– Ein del kan vel ta på seg ansvar fordi ein er uroa over at det skal gå dårleg. Men du slår meg ikkje som ein som har frykt som motivasjon?

– Det er vel heller sånn at min «veren i verda» kjennest som å gå ut i ein hage der det er frykteleg uryddig og ingen har luka, og då set eg berre i gang.

– Då byrjar du berre der du står, eller ser du utover og tenkjer at du må lage ein plan?

– Nei, eg startar omtrent der eg står. Og så har eg fått meir og meir overblikk med åra. Det starta på AUF-skulering på Hunstad ungdomsskule då eg var 14. Så har eg gått ein veg sidan då. Mitt engasjement er jo veldig kroppsleg og på ein måte intuitivt. Som politikar arbeider eg jo mykje ut frå magekjensle og kva eg meiner er riktig. Eg er nok ikkje ein sånn politikar som overtenkjer ting veldig. Eg ryggar gjerne litt når det blir for mykje strategi. Strategi er gøy, men det er viktig for meg å gjere ting fordi eg synst det er riktig.

– Har du røysta MDG ved alle val?

– Nei, eg røysta SV ved det siste stortingsvalet før eg blei med i MDG. Eg visste ikkje om MDG eitt år før eg blei med.

Men no er det viktigare ting enn å styre landet som ventar.

– Kva slags mor kjem du til å bli?

– Det er ganske naturleg for meg å heie fram at barnet mitt har eigne meiningar. Det kan nok kome situasjonar der eg synst det er litt stilig at barnet mitt ikkje gjer det eg seier. Min oppvekst var ganske fri, men så er det nokre grenser som handlar om tryggleik og respekt for andre. Eg har absolutt hatt grenser i oppveksten.

Og så er det éin ting til:

– Vi veit jo ikkje heilt, men det er ganske sannsynleg at det er ei jente. Eg synst det er viktig å bidra til eit sunt forhold til kropp. Som forelder må ein ha ei meir aktiv haldning til det enn ein hadde før. Presset mot barn og unge er så ekstremt. Og mykje handlar om sjølvbiletet.

– Du kan føde ein klimafornektar?

– Ja, det kan skje, men eg trur ikkje det er så veldig sannsynleg.

– Men kva gjer du då?

– Eg får ta det litt som det kjem, tenkjer eg. Men dersom barnet mitt er klimafornektar sjølv om vi har ein kultur for å diskutere politikk, for det kjem vi nok til å ha, så merkjer eg at blir litt imponert berre av tanken. For eg blir litt nyfiken på korleis det går an.

Bastholm står på at ho ikkje er engsteleg for kva slags verd ho og sambuaren føder eit barn inn i.

– Det er mange i Dei Grøne som er litt engstelege, trur eg, men eg er berre ikkje slik rigga. Eg har lurt på kvifor. Så lenge eg kan hugse har eg valt å vere i situasjonar der eg ser at noko må gjerast, men samstundes kan gjere noko for å få det gjort. Eg hadde nok blitt meir engsteleg av å ikkje vere i politikken, berre ha kunnskapen. Men det er ingen grunn til å ikkje synest det er skremmande. For å bruke eit banneord: Det er jævleg farleg, det vi driv med, altså å øydeleggje kloten.

Sterke ord er ikkje Bastholms varemerke.

– Eg synst ikkje det er gøy å provosere for å provosere.

– Men synst du det er gøy å provosere for å nå eit politisk mål.

– Ja, det kan vere gøy. Eg synst til dømes det er gøy å vere eit hår i suppa på Stortinget.

jens.kihl@klassekampen.no

annikenm@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 29. desember 2017 kl. 13.40

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk