Klassekampen.no
Lørdag 2. desember 2017
ELSKA: Inger Hagerup er breiast representert, med fem av bokas 57 dikt. Foto: Ivar Aaserud, Aktuell/NTB Scanpix
Fråvær: Kven har svikta når ei bok om dikt nesten ikkje inneheld lyrikk?
Varmestafetten

Pute-tv har eg høyrt at ein kallar det, slike tv-program der ein sit med ei pute i fanget, klar til å gøyma ansiktet når dei på skjermen oppfører seg så pinleg at ein ikkje orkar å sjå på. Nyleg kom det ut ei bok som for mange nok vil aspirera til å vera ei pute-bok. «Ord som får voksne menn til å gråte» er tittelen, og nett det er det ein har sett seg føre å gje oss: Vel eit dikt som får deg til å gråta, og gje ei forklaring! Denne invitasjonen har gått ut til 71 leiande menn i det norske samfunnet, frå konsernleiarar og toppbyråkratar til mediefolk og romanforfattarar. Resultatet er som ei coffee table-bok i lite format, med dikt ledsaga av korte, personlege presentasjonar skrivne av personar folk veit kven er.

Problemet er at mest ingen av dei inviterte les lyrikk. Så 15 har valt eit utdrag av ein roman, eit skodespel eller ein poptekst. Resten er barndomsminne, frå Thorbjørn Egner sine lesebøker.

Nå overdriv eg litt, men ikkje mykje. Sviskefaktoren er høg, med dikt dei fleste tør kjenna, av for lengst døde forfattarar som André Bjerke, Arnulf Øverland og tilsvarande engelskspråklege forfattarar av fyndig livsvisdom på vers. Inger Hagerup er breiast representert, med fem av bokas 57 dikt.

Fakta:

DIKT

Ole Torp

Ord som får voksne menn til å gråte.

71 dikt, sanger og andre tekster som berører

Kagge forlag 2017, 228 sider

Så vidt eg kan sjå er bare ei handfull av dei norske dikta skrivne dei siste 50 åra. Det er to dikt av folkekjære Kolbein Falkeid (debut 1962) og to av like populære Arild Nyquist (debut 1965), saman med Johann Grips «Hentet», som har blitt ein moderne klassikar etter at det vann ei kåring i NRK for nokre år sidan.

Me skal venda tilbake til dette fråværet av samtid etter kvart. Men la oss allereie nå konstatera at ein antologi som dette viser oss at lyrikken formulerer seg om det menneskelege på måtar som folk vender seg til, same kven dei er og kva dei elles les, og då særleg i livets mørkaste stunder. Bokas mest gripande tekstar er ikkje dikta, men det titalet forklaringar ein får frå folk som har valt tekstar som for dei er uløyseleg knytte til personar dei har mista. Her blir me inviterte inn i det inste, til det såraste og vakraste mennesket eig. Minner om ein far som hadde vore krigsseglarar, og var prega av det, minner om ei kone som døydde av kreft, om ei mor som ikkje kunne ta vare på borna sine, om ein veslebror som døydde fire år gammal, av eit snøras som drog med seg heile huset dei låg og sov i. Særleg dette siste minnet av veslebroren, ført i pennen av TV2-ankeret Arill Riise, har soleklare litterære kvalitetar.

Bortsett frå forfattarane, er det stort sett bare dei som har arbeidd i land prega av krig og naken naud som har funne fram til noko anna enn slike dikt alle kjenner frå før. Gripande lyrikk, og god lyrikk, frå Midtausten og Latin-Amerika. Her er forklaringane først og fremst innføringar i den historiske bakgrunnen for dikta, og det er sjølvsagt rett: Det kjenslemessige trykket ligg i kjensgjerningane, og behøver ingen tilførte tårer for å bli rørande.

Som ein kjenning tørt kommenterte då eg fortalte om denne boka, er nok problemet at Noreg er så lite: Det er ikkje mange nok kjende folk med lyriske tendensar til å fylla ei heil bok som dette med noko meiningsfullt. Lese under eitt, plantar boka likevel ein ettertanke i meg, ei konstatering av eit slags mønster i det som opptar mennene som skriv her: Dei sterkaste kjenslene deira er behovet for å gje omsorg, og frykta for skuggen av krig som heng over oss.

Men korfor er det knapt nokon av dei inviterte som nemner noko som er skrive etter at dei sjølv, eller nokon som helst andre som framleis trør på denne jorda, blei vaksne? Det er definitivt ikkje fordi dagens lyrikk er for den jamne mann og kvinne er uforståelege eksperiment. Slike dikt finst, bevares, men her er òg mykje som både kan forståast og som kan berøra og røra.

Eg tar meg i å tenka at det er me formidlarane som har svikta. Me skriv om lyrikk ut ifrå nokre kvalitetskriterier som betyr mindre for dei som tyr til dikt for å finna klokskap, menneskelegheit, varme. Kanskje fordi me har gløymt at lyrikken har dette, som ein kvalitet han kan bæra oppe, og at det er dette menneskelege nærveret som har gitt lyrikken sin eksistens i første omgang.

Nå har eg inga tru på å gjera Bokmagasinet til ein stad der bøker blir vurderte ut ifrå eit inderlegheitstermometer. Her må det nok snarare handla om å spreia einskilddikt med dei rette kvalitetane til stader der folk som elles ikkje følger med kan finna dei, anten det er avisenes baksider, vekeblad eller korfor ikkje dagens lesebøker for skulen. For ikkje å snakka om det velsigna nettet. Alle e-postane me sender, og ikkje minst sosiale media. Der finnast det allereie brukarar som spreier dikt frå både kjende og mindre kjende poetar. Kven veit, kanskje ei slik vidareføring av det Jan Erik Vold har kalla varmestafetten vil føre ein og annan til diktsamlingane òg.

bokmagasinet@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 29. desember 2017 kl. 14.06

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk