Klassekampen.no
Torsdag 19. oktober 2017
Sakte tilnærming: Endre (Géza Morcsányi) og Mária (Alexandra Borbély) drøymer om det same og freistar å bli kjende i røynda også. Foto: Arthaus
«Om kropp og sjel»: Einskap mellom kunst, humor og humanisme.
Å leva og å elska
Draum blir røynd på det viset vi alle treng å oppleva.

«Om kropp og sjel»

(Teströl és lélekröl, Ungarn, 2017)

Regi og manus: Ildikó Enyedi.

Med: Géza Morcsányi, Alexandra Borbély.

Lengde: 1 t. 56 min.

MELDING

HHHHHH

Om kunsten kan seiast å ha ei etisk oppgåve, så er det å få oss til å leva oss inn i andre sine liv, sjå verda frå den andre si side, erkjenna at den framande har dei same grunnleggjande behov og ønskje som ein sjølv. Dette er i praksis oftast ein motsett målsetjing av han vi finn i kommersielle kulturprodukt. Særleg tydeleg blir det i film, der publikums fantasiar om å heva seg over sine likemenn og draumen om venleik og rikdom, suksess og dominans blir dyrka.

Det er difor ei dobbelt glede å sjå ei stilistisk briljant og svært komisk arbeidslivsskildring frå eit slakteri(!), der to av dei tilsette, dei like einsame Endre og Mária, frå kvart sitt natteleie berre drøymer om å vera hjortar, medan du som sjåar ikkje har noko større ønskje enn at denne eldre enkjemannen med den lamme venstrearmen skal finna kjærleiken med denne unge, autistiske kvalitetskontrolløren med dei vonlause sosiale evnene.

Ildikó Enyedis «Om kropp og sjel» er eit prov på at ein ikkje treng å seia farvel til publikumsappell om ein løftar fram uvanlege heltar og bryt med sjangerformular. Filmen er i tillegg eit prov på at filmkunsten kan yta sitt til å skapa gode, likeverdige samfunn, utan at den – djupast sett – politiske bodskapen blir redusert til keisam didaktikk. Regissøren viser korleis form målber tankar.

Slakterisjefen Endre har isolert seg på kontoret og heime. Slaktinga byr han imot, og han fryktar å tapa i rivaliseringa om kvinner. Det første han ser av Mária frå kontorvindauget sitt er skotuppane hennar. Ho kvilar i skuggen ved porten. Straks ho legg merke til at skoa synest i sola, dreg ho føtene til seg. Alt her augnar vi at Endre kjenner seg att i Márias forhold til verda.

Máté Herbais foto og originale bildeutsnitt er ladd med informasjon om rollene og relasjonane mellom dei.

«Om kropp og sjel» vann fortent Gullbjørnen i Berlin i år. Det er eit heilstøypt verk, med romanliknande overskot av meiningsberande digresjonar, biroller og metaforar.

Filmen opnar i ein skogsidyll med ein hjortebukk og ei kolle. Det er ikkje brunsttid. Det vi ser er ein stille fellesskap mellom frie dyr. Først kan ein undra på kva hjortescenene er for noko, men dei står i alle fall i sterk kontrast til den tvungne, livredde «fellesskapen» i dyretransporten. Gjennom oksens blikk ser vi ut frå bilhengjaren på dei illevarslande raudkledde slakteriarbeidarane. Vi kan vêra kva som ventar innom portane.

Kritikken av matvareindustrien står seg aleine, men det instrumentelle synet på husdyra er òg eit ekstremt bilde på eit teknokratisk forbrukssamfunn utan rotfest respekt for liv. Ungarar som Ildikó Enyedi har hatt godt høve til å spissa ein slik samfunnskritikk frå byråkratkommunisme til økonomisk liberalisme. Filmen har også kosteleg, innforstått framstilling av korrupsjon.

Behova til menneske og dyr går på tvers av vekstøkonomiens produksjonskrav. Dette kjem fram når eit pikant tjuveri frå dyremedisinskapet tvingar fram ei psykologisk evaluering av dei tilsette. Nokon har stole eit potensmiddel (slakteriet sper på inntektene med inseminering utan løyve), og ein yppig psykolog set alle ut av spel med sine svært intime spørsmål. Det er parodien på storselskapas personlegdomstestar og ei vittig skildring av korleis vi dobbeltkommuniserer med ord og kropp. Det er likevel i desse samtalane Endre og Mária får sin sjanse når dei oppdagar at dei alt møtast i hjortedraumen. Alle scener ber i seg skiljet mellom det indre og det ytre og korleis (kjønns) rollespel dekkjer over at dei fleste av oss er usikre og kjærleikssøkjande. Galleriet av arbeidskameratar kring hovudrollene er i så måte alle verd sine eigne forteljingar, og Ildikó Enyedi lèt dei skina i kvar sine scener.

guri.kulaas@klassekampen.no

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk