Klassekampen.no
Fredag 8. september 2017
Rytme
Kvar dag: puls, pust
Livet

Psykolog Peder Kjøs skriver om det personlige og nære.

Pusten er som kvardagen. Den ligg der som ein jamn grunnrytme.

Eg sit ved eit massivt spisebord av furu, og det er morgongry. Over dei mørke knausane utanfor endrar himmelen seg umerkeleg og dei sølvgrå skyene stig ut av natta og vert synlege. Morgonen kjem med si last av lys. Nokre morgonar slår regnet mot ruta, vinden uler kring hus­hjørna og suser i tuntreet. Andre dagar er det så stille at ein ateist kan høyra Guds andedrag over slettene. Inne i dette rommet kan eg høyra kjøleskapssurlet og den tydelege tikkinga frå ei svart klokke høgt på veggen.

Eg sit og les om rytme. Om rytmen i dikt og rytmen som pregar våre liv og gjev dei ei form. Sirklande skiftingar frå vinter og vår til sommar, og fram til den tida me nå går inn i: hausten. Det er mi årstid. Då eg vart fødd. Eg har nok skrive meir om vår og framvekst av nytt liv, – om grøn, spirande glede. Men djupast inne veit eg det likevel: Det er hausten som er mi årstid. Den store, raudnande månen i august. Den våte pusten mellom trea i september. Dei kjølige klåre dagane i oktober. Vind. Storm. Tre som fell. Det er ei anna einsemd som om­sluttar ein. Hausten går inn i eit aldri. Halve ord vert borte. Ein står att med det som fell. Det å mista.

Eg les om desse grunnleggjande bølgjande, rørslene som me av og til kan oppfatta som sjølve livsnerva. Lik den hakkete linja på EKG-apparatet på sjukehuset. Hjarteslag. Pulsen. Du kan høyra ein liknande rytme i musikk. Ein bluesbeat som slår i takt med pulsen. Og når munnspelet sugande vrengjer tonen over i ein annan tone, er pusten til stades i musikken. Pulsen og pusten som følgjer oss gjennom alle døgerets timar, heile livet.

Desse to elementa er grunn­leggjande for mykje av poesien òg. Anaïs Nin noterte seg: «Om du ikkje pustar gjennom skrivinga, om du ikkje skrik eller syng i skrivinga, så ikkje skriv.» «Writing Begins with the Breath» heiter ei bok av psykolog og forfattar Laraine Herring som ligg på furu­bordet i morgonlyset. Og sjølv om jo alt byrjar med pusten for oss, er det eit fint tips når det gjeld skriving. Vender ein merk­semda mot måten pusten påverkar kroppen på, kan ein av og til merke at det vert skapt ei stille, eit ope rom, ein stad der ein kan venta på det som vil stiga opp i ein og formast til ord.

Me pustar 25.000 gonger til dagen. Trekkjer pusten, tek ein ørliten pause før me pustar ut. Denne rytmen går og går, og me veit eigentleg sjeldan at me held på med dette. Av og til gjev det ikkje heilt meining å seia at det er ‘eg’ eller ‘du’ som pustar. Heldigvis. Dersom me måtte passa på og bruka viljen for å få det til, ville det fort vorte livstrugande når ein gløymde seg av. Og me gløymer oss av. Av og til gløymer me at me er me. Og berre er. Bare pustar. Du vert pusta med, kunne ein like gjerne seia. Eller noko pustar gjennom deg. Denne rytmen held liv i oss. Eg les ein stad at i det engelske uttrykket ‘eg er’, ‘I am’, kjem forma ‘am’ frå same rota som Sanskrit-ordet ‘asmi’; å pusta. Eg veit ikkje om det stemmer, men det gir meining. I språka til urfolk i Nord-Amerika er det ofte ein tett samanheng mellom orda for ‘pust’, ‘liv’ og ‘ånd’. I siouxspråket kan ein uttrykkja alle desse meiningane med eitt og same ord; ‘woniya’. Her er eit dikt, «Pust», av den indiske vevaren og poeten Kabir, der slike samanhengar opp­havleg vart uttrykt på hindi. Og tenk på korleis det å veva, er prega av rytmiske rørsle!

Ser du etter meg? Eg sit ved sida av

deg.

Mi skulder mot di.

Du finn meg ikkje i ein stupa, og

ikkje i indiske heilagdommar,

heller ikkje i synagogar eller

katedralar:

ikkje ved messer, ved resitasjonen av

skrifta, ikkje ved å sno leggane

dine

rund din eigen hals og ikkje ved å

bare eta grønsaker.

Om du verkeleg ser etter meg, så vil

du oppdaga meg med ein gong –

du vil finne meg i tida sitt minste hus.

Kabir seier: Elev, fortell meg kva som

er Gud?

Han er pusten inne i pusten.

Pusten er der kvar dag. Den er som kvardagen. Ligg der som ein jamn grunnrytme.

Og frå septemberbordet mitt, frå søndagsvindauget ser eg attende på våren som var. Og på kvardagene som kjem og går. Ein vårdag sat eg på same måten som dette, i eit anna land, og noterte:

Kvardagen kjem til oss overalt. Ein kan reisa langt av stad. Ein kan gå på fabelaktige konsertar, eller sjå ein fascinerande film på kino eller på tv. Verta rykka bort og reisa inn i noko anna. Men kvardagen kjem alltid attende. Står der og pustar i bakken.

Å, er du der igjen?

Å vera her. Om du pustar i jærluft eller yorkshireluft, om det angar av vår og hevd over jordene på Jæren eller av røyk frå folk som fyrer med kol, eller frå damplokomotivet som passerer like ved; alltid kjem kvar­dagen og klappar deg på skuldra og seier: «Vel, vel, vel. Nåden var her og lyste på ditt andlet. Du opplevde ei magisk stund av det heilage fordi du såg inn i dette eventyrlege; at ting er til. At det er ufatteleg og magisk at eit lam kan finnast. At eit gammal keltisk steinskulpturandlet kan sjå deg. Men skyer kjem. Regn fell. Helikopter fell. Dødens kvist av ein knoklete finger rører ved di skulder. Og du fell sjølv. Du fell inn i otte og sorg og mørke skuggekledde tankar. Eller du berre byrjar å kjeda deg over motbakkane. Sorgsvingane som ingen ende tar. Men eg, Kvardagen, er alltid her for å ta imot deg når du fell. Eg er her med mine ingentingsting. Mine småtings tatl og tusk. Ikkje sjå etter frelse og fres. Bare gå sakte inn i det som eg legg ut til deg. Det finst ingen annan veg enn verda som eg er. Når eg møter deg kvar dag, kan du stola på dette: Trø på min sølete veg, og du skal kjenna dine eigne steg.»

Så eg går opp morgonbakken, og eg finn ein benk. Og endå ein benk. Eg pustar ut. Og eg høyrer ein rødstrupe trille ut sine vårtonar i fuktig luft. Eg ser ukjente menneske opna sine andlet i eit smil og eit «Good morning, love!» Og eg går litt for meg sjølv under høge tre. Og eg græt. Eg bøyer meg under tyngda av menneska sine vilkår. Under furugreiner og kråkeskuggar. Eg høyrer kråkene diskutera håst på andre sida av enga. Eg kjenner verda koma meg i møte og ta meg i neven, og eg kjem ut att av skuggen. Med eit forsiktig smil går eg saman med kvardagen til butikken for å kjøpa egg og vatn.

htorvund51@gmail.com

Artikkelen er oppdatert: 4. oktober 2017 kl. 11.12

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk