Klassekampen.no
Onsdag 23. august 2017
Føresetnaden for samarbeid er at me kan snakka saman.
Nabospråk

«You do not punch your weight», sa ein gong USAs president til nordiske statsleiarar. «De boksar ikkje i den vektklassa de høyrer heime». Fakta fortel at Norden, med 26 millionar, er verdas tolvte største økonomi, godt framom Russland. (Noreg er størst, deretter Sverige...) Hadde me vore ein føderal stat à la USA, ville Norden hatt fast plass ved bordet når G20 samlast til møte. Men slik er det ikkje. Og det norske sjølvbildet? Det er ein kombinasjon av overdriven sjølvtillit og overdriven mindreverdskjensle – eit klassisk døme på usunn personlegdom.

Så språk-poenget: Skulle Norden bli føderal stat, burde me helst forstå kvarandre utan å gå via engelsk. Føresetnaden for sams politikk, arbeidsliv, kulturliv er å kunna snakka saman i det daglege.

Under slaget ved Svolder i år tusen hadde dei eit nordisk fellesspråk, med minimale skilnader. I nord og aust var det samisk/finsk. I dag opererer me med ulike språk, mest på grunn av historie og landegrenser, for svensk og norsk kunne fint ha fungert som eitt språk.

Men sjølvsagt har variantane utvikla seg voldsomt på tusen år, og språkforståinga i Norden har, trass i massekommunikasjon, reiseliv og næringslivskontakt, aldri vore så dårleg som i dag. Det læt som eit paradoks, men måling viser at den nordiske språkforståinga på totusentalet er dårlegare enn på 1970-talet!

Forklaringa er mangel på politikk (=handling). Ta reduksjonen i nabospråksundervisning: Island droppa obligatorisk dansk i grunnskulen på nittitalet, Finland følgde etter med å droppa obligatorisk svensk i grunnskulen. Ikkje rart den svensktalande minoriteten i Finland står svakare. Finlendingane satsa på EU, altså engelsk. Utviklinga i Danmark er på sitt vis både spesiell og katastrofal; ikkje noko nordisk talemål er så vanskeleg (for eigne innbyggjarar!) som dansk. Danske barn bruker lengre tid på å læra seg morsmålet enn barn i andre nordiske land, og det har ikkje med intelligens å gjera! Me nordmenn forstår nabospråk best. Det har heller ikkje med intelligens å gjera (det ville ingen svenske tru), men med dette: Språkleg ligg me mellom Danmark og Sverige, og me er på uvanleg vis vane med talemålsvariasjon i det daglege (dialektbruk). Det er ikkje dei som bur i Stockholm og København.

«Itj’ no kjæm tå se sjøl!» Me burde hatt meir lærarutveksling og nabospråksundervisning, me burde hatt nordiske nyheitssendingar, på ein fast nordisk tv-kanal, ambassadesamarbeid globalt og sams nordisk diplomatutdanning, etter mønster frå det ein alt har med norsk-svensk samarbeid om utdanning av UD-aspirantar.

Det er flankane som er svekka – i aust, vest og sør. Noreg/Sverige er helst styrkt, hundre år etter unionen. Men eit styrkt sentrum kan ikkje kompensera. Ein «Skam» gjer ingen sommar. Misser me, eller svekkjer me, den nordiske kommunikasjonen, er det ikkje kulturell kakepynt som går tapt. Det er milliardar av kroner i næring og arbeidsliv, og vi går ned mange vektklassar i den globale boksekampen.

sylfest.lomheim@gmail.com

Sylfest Lomheim skriv om språk i Klassekampen kvar onsdag.

«Det er ikkje kulturell kakepynt som går tapt»

Artikkelen er oppdatert: 9. oktober 2017 kl. 10.41
Onsdag 13. september 2017
Hemnroman og hjorthejakt står no på lista over årets ord. Roman gjer det ikkje. Som omgrep...
Onsdag 6. september 2017
Kim og Trump og Listhaug har overraska litt (ikkje mykje!) siste månaden med sine verbalitetar. Men samstundes skal me hugsa på at dei står solid planta midt i ein såkalla trend som har gått føre seg tre-fire...
Onsdag 30. august 2017
Pissa og tissa – er det skilnad på dei to? Dette var oppe før i år både hos Linda Eide og i Språkteigen. Svaret...
Onsdag 23. august 2017
«You do not punch your weight», sa ein gong USAs president til nordiske statsleiarar. «De boksar ikkje i den vektklassa de høyrer heime». Fakta fortel at Norden, med 26 millionar, er verdas tolvte største økonomi, godt...
Onsdag 9. august 2017
Finst det språkforskarar som fortel kva som er rett og god norsk? Dei finst, men dominerer ikkje miljøet, for å seia det slik. Folk flest har inntrykk av at det viktige er å beskriva «den reelle ordbruken». Dette...
Onsdag 9. august 2017
Finst det språkforskarar som fortel kva som er rett og god norsk? Dei finst, men dominerer ikkje miljøet, for å seia det slik. Folk flest har inntrykk av at det viktige er å beskriva «den reelle ordbruken». Dette...
Onsdag 2. august 2017
Fire dagar sidan var det olavsøka. Ingen stad er olsok så stort som på Færøyane. Det er deira nasjonaldag. Og ingen stad i verda feirar dei nasjonaldagen på dét viset – feiringa skjer berre i hovudstaden, ikkje på dei...
Onsdag 26. juli 2017
Reversering er, og blir, eit nøkkelord i valkampen. Ingen trur noko anna. På godt norsk kunne og ville me seia gå tilbake, snu. Det motsette av å reversera er å

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk