Klassekampen.no
Onsdag 23. august 2017
Føresetnaden for samarbeid er at me kan snakka saman.
Nabospråk

«You do not punch your weight», sa ein gong USAs president til nordiske statsleiarar. «De boksar ikkje i den vektklassa de høyrer heime». Fakta fortel at Norden, med 26 millionar, er verdas tolvte største økonomi, godt framom Russland. (Noreg er størst, deretter Sverige...) Hadde me vore ein føderal stat à la USA, ville Norden hatt fast plass ved bordet når G20 samlast til møte. Men slik er det ikkje. Og det norske sjølvbildet? Det er ein kombinasjon av overdriven sjølvtillit og overdriven mindreverdskjensle – eit klassisk døme på usunn personlegdom.

Så språk-poenget: Skulle Norden bli føderal stat, burde me helst forstå kvarandre utan å gå via engelsk. Føresetnaden for sams politikk, arbeidsliv, kulturliv er å kunna snakka saman i det daglege.

Under slaget ved Svolder i år tusen hadde dei eit nordisk fellesspråk, med minimale skilnader. I nord og aust var det samisk/finsk. I dag opererer me med ulike språk, mest på grunn av historie og landegrenser, for svensk og norsk kunne fint ha fungert som eitt språk.

Men sjølvsagt har variantane utvikla seg voldsomt på tusen år, og språkforståinga i Norden har, trass i massekommunikasjon, reiseliv og næringslivskontakt, aldri vore så dårleg som i dag. Det læt som eit paradoks, men måling viser at den nordiske språkforståinga på totusentalet er dårlegare enn på 1970-talet!

Forklaringa er mangel på politikk (=handling). Ta reduksjonen i nabospråksundervisning: Island droppa obligatorisk dansk i grunnskulen på nittitalet, Finland følgde etter med å droppa obligatorisk svensk i grunnskulen. Ikkje rart den svensktalande minoriteten i Finland står svakare. Finlendingane satsa på EU, altså engelsk. Utviklinga i Danmark er på sitt vis både spesiell og katastrofal; ikkje noko nordisk talemål er så vanskeleg (for eigne innbyggjarar!) som dansk. Danske barn bruker lengre tid på å læra seg morsmålet enn barn i andre nordiske land, og det har ikkje med intelligens å gjera! Me nordmenn forstår nabospråk best. Det har heller ikkje med intelligens å gjera (det ville ingen svenske tru), men med dette: Språkleg ligg me mellom Danmark og Sverige, og me er på uvanleg vis vane med talemålsvariasjon i det daglege (dialektbruk). Det er ikkje dei som bur i Stockholm og København.

«Itj’ no kjæm tå se sjøl!» Me burde hatt meir lærarutveksling og nabospråksundervisning, me burde hatt nordiske nyheitssendingar, på ein fast nordisk tv-kanal, ambassadesamarbeid globalt og sams nordisk diplomatutdanning, etter mønster frå det ein alt har med norsk-svensk samarbeid om utdanning av UD-aspirantar.

Det er flankane som er svekka – i aust, vest og sør. Noreg/Sverige er helst styrkt, hundre år etter unionen. Men eit styrkt sentrum kan ikkje kompensera. Ein «Skam» gjer ingen sommar. Misser me, eller svekkjer me, den nordiske kommunikasjonen, er det ikkje kulturell kakepynt som går tapt. Det er milliardar av kroner i næring og arbeidsliv, og vi går ned mange vektklassar i den globale boksekampen.

sylfest.lomheim@gmail.com

Sylfest Lomheim skriv om språk i Klassekampen kvar onsdag.

«Det er ikkje kulturell kakepynt som går tapt»

Artikkelen er oppdatert: 9. oktober 2017 kl. 10.41
Onsdag 4. april 2018
Turid Farestvedt (og nokre til) lurer på dette med aksentar. Ho ser eg skriv òg (også), for å skilja det frå bindeordet og. Uttalen er jo den same – /åg/. Eit betimeleg spørsmål.
Onsdag 28. mars 2018
Eg vil på ingen måte vera respektlaus i påskeveka. Men det er så mykje påskestoff i dei fleste aviser at eg i dag vel å skriva om noko så aktualitetsuavhengig som ‘skål’. Eg presiserer igjen, for å møta all eventuell...
Onsdag 21. mars 2018
Ein vaken lesar, Tore Været, gjorde merksam på at i same nummer av Klassekampen som eg skreiv om forleddstilknyting, stod det, tre sider lenger bak, om ferjefri E39 på Vestlandet. SV ville slå eit slag for
Onsdag 14. mars 2018
Det var naivt av meg å tru at mars skulle bli monsterfri og trakasseringsfri; det skjedde ikkje. Så då må eg ta forklaringa og bakgrunnen.Monster er lettast. Det kjem frå latin,
Onsdag 7. mars 2018
– Kva har Jens Stoltenberg, Jon Lilletun og Ivan den grusomme sams? Det var landsmøte i Arbeidarpartiet på slutten av nittitalet; eg hadde fått ordet og såg ut over eit alvorleg hav av sosialdemokratar – tenkte...
Onsdag 28. februar 2018
Ein opprådd lærar i grunnskulen tok kontakt; eit kvikt hovud i klassen hadde lurt på kvifor me seier at det er saft på termosen. Saften er då i termosen, eller...
Onsdag 21. februar 2018
No i februar kom det ei bok med tittelen «Psykisk helsearbeid». Me forstår at boka må handla om arbeid med psykisk helse. Men tittelen er ikkje uproblematisk. Han representerer det same uføret som Dagsavisen kom i den...
Onsdag 14. februar 2018
Korleis det går med Lula da Silva og presidentvalet i Brasil, er vanskeleg å seia. Derimot er det lett å seia at nasjonalspråket hans er portugisisk. Like lett å seia som at hans språk er større enn russisk. Det siste...

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk