Klassekampen.no
Lørdag 19. august 2017
Katt og mus: Det finst rangordenar både i naturen og i familien.
Best som det er, snur det velkjente ei anna side til.
Familiehistorie

Ein gong gjekk eg gjennom ei gate i ein tilfeldig norsk by og såg i augekroken at i utstillingsvindauget til Fretex stod det ein slags kvinnefigur som var laga av dei utrivne sidene frå ei bok eg hadde som barn. Då eg gjekk borttil, var det heilt riktig «Eventyr fra mange land», som eg fekk til jul før eg lærte å lesa.

Det var alltid noko fråstøytande med den boka, noko anmassande og insisterande, unormalt mykje trykksverte, som om bokstavane stod og trampa på boksidene. Illustrasjonane var rablete og altfor svarte. Men sidan det var mi bok, gav ho meg visse rettar. Når høvet baud seg, la eg henne i hendene på folk som var større enn meg, og kravla opp i fanget på dei for å bli lesen for.

Eg prøvde endåtil med gamle faster Elen, som var henta heim til oss ein gråvêrssøndag og parkert i ein stol. Ho var søster til oldefar, ein av desse slektningane som gjekk i arv frå generasjon til generasjon før i tida, stillferdig og likevel med eit gnagande nærvær, med krav om å bli teken vare på utan å gje noko tilbake.

Ho valde eventyret om katten og musa, sikkert fordi det var det kortaste. Ho hadde svært tynn stemme og las så seint at det var uråd å følgja med. Eg fekk berre med meg at musa «løp og løp», eit ord eg aldri hadde høyrt før. Fordi det blei uttalt så langsamt, skjøna eg ikkje at musa sprang så fort ho kunne, pilte av stad slik eg ofte nok hadde sett mus gjera, med katten lynraskt etter og eit skingrande pip i fangingsaugeblinken.

All sin dag sat faster Elen og heldt på plassen sin i familiekrinsen, blass og bleik då ho var ung, kvithåra og samansokken i alderdomen. Ho hadde vore overraskande godt gift og sat rimeleg godt i det som enkje, sat og sat mens livet gjekk. Det kan ha vore ein strategi ho valde allereie som jentunge langt tilbake på attenhundretalet, ein måte å overleva på i ein søskenflokk som kokte av handlekraft og viljestyrke. Kanskje trudde ho enno at ho var søt når ho sat der og snakka så tynt at folk måtte halda pusten for å høyra kva ho sa.

Ideelt sett er familien ein stad der alle kan vera seg sjølv. I praksis er der ei mengd med motstridande behov som skal tilfredsstillast, og ein rangorden som avgjer kven sine behov som gjeld for viktigast. Heilt ned til kva minne som er gyldig, kva historie som skal forteljast.

Eg hugsar at i mørkninga var faster Elen oppe i andre etasje, korleis ho kan ha kome seg opp den bratte hønsestigen av ei trapp. Huset vårt var svært gamalt, med gisne vegger og mange låglofta rom, og hadde vore i slekta sidan far hennar kjøpte det og bror hennar planta hagen omkring. Ho stod inne på gjesteromet, der det strøymde inn mild sommarkveldsluft. Utanfor strekte ein stor hestekastanje greinene mot det opne vindauget med lauv som grøne hender.

Det løfta seg ei tynn hand i enden av eit svart kjoleerme og rørte med fingertuppane ved kastanjeblada. Frå det kvite hovudet kom det ein liten lyd som av glede.

s.skjold@online.no

Ikkje søtt, ikkje surt, ikkje bittert – men salt. Solveig Aareskjold skriv om det ho sjølv vil i Klassekampen kvar laurdag.

«Ideelt sett er familien ein stad der alle kan vera seg sjølv»

Artikkelen er oppdatert: 9. oktober 2017 kl. 10.15

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk