Klassekampen.no
Onsdag 19. juli 2017
Kva er skilnaden på oversettelse og oversetting?
Ikkje heilt likt
Omsetjing: Ikkje alltid lett.

Er oversettelse det einaste ordet på bokmål? Eller går òg oversetting?

Eg vart litt paff over problemstillinga. Trudde dei fleste visste at dei to formene er likestilte i moderne bokmål. At dei to formene dermed tyder det same, er eit anna spørsmål. For dét gjer dei ikkje. Menneskespråk er slik utvikla at om der er to ord som synest vera like, kan me både skriva opp og banna på at dei etter nærare gransking syner seg å ikkje vera like. Språket er nådelaust; heilt like ord – i meining og funksjon – tek det seg ikkje råd til å ha. Hundre prosent synonymi finst ikkje.

Så kva er skilnadenoversettelse og oversetting?

For det første er det slik at moderne bokmål foretrekkjer -ing framfor –else. Det kjem til nye ing-ord heile tida, men ikkje eit einaste (seriøst) nytt else-ord. Så dei blir færre og færre. På 1800-talet kunne folk snakka om «druknelse». Det gjer ingen no.

For det andre: Endinga -ing signaliserer handling, aktivitet. Endinga -else signaliserer produkt, fenomen. Ein person som omset, kan seiast å driva med oversetting. Når personen er ferdig og teksta kan klaskast i bordet, kan det kallast ein oversettelse. Eg seier «kan». Ønskjer ein å vera uspesifisert, bør ein altså velja «oversetting».

På nynorsk og fransk og engelsk og tysk må språkbrukaren finna seg i å leva utan slike nyansar. Der må ein greia seg med berre eitt ord for denne viktige språkaktiviteten: omsetjing, traduction, translation, Übersetzung. Pass forresten på; i nynorsk lurer det ein snublestein – ein må ikkje blanda saman omsetjing og omsetning. Det siste er volum, eit resultat.

Så må eg gjera det lesaren ventar, å sveipa innom gjendikting. For gjendikting er jo ei friare og vanskelegare form for meiningsoverføring? Mitt svar er kontant nei. Omsetjing av lyrikk er omsetjing. Punktum. Men har, sant nok, særeigne utfordringar. Nett slik omsetjing av skodespel og romanar, fagartiklar om kreftforsking eller driftsmanual for ein atomreaktor har det. Alt er berre ulike former for omsetjing, former som krev ulike kvalitetar og kunnskapar hos omsetjaren. Termen gjendikting vart teken i bruk etter krigen fordi lyrikkomsetjarar av lettfattelege årsaker ikkje kunne leva med (og av) same betaling per ord/linje/side som omsetjarar av prosa. Så dei måtte kalla det noko anna, for å rettferdiggjera ein annan tariff.

Utdannelse eller utdanning? Også her er begge i bruk. Også her kan ein operera med skilnad i meining; det første er eit «produkt», noko som er ferdig, det andre er aktivitet. Og alle me vestlendingar veit presis skilnaden på vekkelse og vekking. Regelen er at ord på -ing har eit generelt innhald om noko som skjer, ord på -else eller -ning har eit meir spesifikt innhald i retning fenomen eller produkt.

Den 21. juni, ut på ettermiddagen, snakka dei om meir verdiskapning i tv-nyheitene på NRK. Har dei verkeleg ikkje fått med seg at det er skilnad på ei verdiskaping og ein verdiskapning! Begge delar finst, og begge trengst. Men altså: Ein skapning er ferdig, han er skapt.

sylfest.lomheim@gmail.com

Sylfest Lomheim skriv om språk i Klassekampen kvar onsdag.

«Vestlendingar veit presis skilnaden på vekkelse og vekking»

Artikkelen er oppdatert: 7. august 2017 kl. 13.22
Onsdag 4. april 2018
Turid Farestvedt (og nokre til) lurer på dette med aksentar. Ho ser eg skriv òg (også), for å skilja det frå bindeordet og. Uttalen er jo den same – /åg/. Eit betimeleg spørsmål.
Onsdag 28. mars 2018
Eg vil på ingen måte vera respektlaus i påskeveka. Men det er så mykje påskestoff i dei fleste aviser at eg i dag vel å skriva om noko så aktualitetsuavhengig som ‘skål’. Eg presiserer igjen, for å møta all eventuell...
Onsdag 21. mars 2018
Ein vaken lesar, Tore Været, gjorde merksam på at i same nummer av Klassekampen som eg skreiv om forleddstilknyting, stod det, tre sider lenger bak, om ferjefri E39 på Vestlandet. SV ville slå eit slag for
Onsdag 14. mars 2018
Det var naivt av meg å tru at mars skulle bli monsterfri og trakasseringsfri; det skjedde ikkje. Så då må eg ta forklaringa og bakgrunnen.Monster er lettast. Det kjem frå latin,
Onsdag 7. mars 2018
– Kva har Jens Stoltenberg, Jon Lilletun og Ivan den grusomme sams? Det var landsmøte i Arbeidarpartiet på slutten av nittitalet; eg hadde fått ordet og såg ut over eit alvorleg hav av sosialdemokratar – tenkte...
Onsdag 28. februar 2018
Ein opprådd lærar i grunnskulen tok kontakt; eit kvikt hovud i klassen hadde lurt på kvifor me seier at det er saft på termosen. Saften er då i termosen, eller...
Onsdag 21. februar 2018
No i februar kom det ei bok med tittelen «Psykisk helsearbeid». Me forstår at boka må handla om arbeid med psykisk helse. Men tittelen er ikkje uproblematisk. Han representerer det same uføret som Dagsavisen kom i den...
Onsdag 14. februar 2018
Korleis det går med Lula da Silva og presidentvalet i Brasil, er vanskeleg å seia. Derimot er det lett å seia at nasjonalspråket hans er portugisisk. Like lett å seia som at hans språk er større enn russisk. Det siste...

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk