Klassekampen.no
Lørdag 17. juni 2017
Nestekjærleiken var like utbreidd før som etter kristninga.
Norrøn samaritan

Sidan midt på attenhundretalet har norske skulebarn blitt fortalde at innføringa av kristendomen var ein føresetnad for utviklinga av sivilisasjonen. Det fekk ikkje hjelpa at Olavane Tryggvason og Haraldsson var nokre fælslege valdsmenn som drap og lemlesta dei som nekta å omvenda seg: Alternativet var endå verre, for heidningane åtte verken samvit eller ansvarskjensle, og slo ihel alle som stod lagleg til for hogg.

Men denne påstanden finst det ikkje noko fagleg grunnlag for. Årsaka til at han har hamna i lærebøkene, er at historikarane har vike unna for å utforska det humanistiske potensialet i den heidenske kulturen her i Norden. Men i sogene frå vikingtida er heidningane verken meir valdelege eller mindre nestekjærlege enn kristne folk nokre hundre år etterpå. Han som hogg ned ein mann fordi han stod lagleg til, var ein hyperaggressiv einstøing, eit særtilfelle. Dessutan blir det gjort eksplisitt greie for at det var både uvanleg og lite ærefullt å setja barn ut for å døy.

Snorre Sturlason, som levde på tolvhundretalet og skreiv på oppdrag frå kongen, var nøydd til å ta visse omsyn for ikkje å falla i unåde. Tilsynelatande stiller han seg heilhjarta bak helgenforklaringa av Olav Haraldsson. Likevel lèt han kritiske røyster koma til orde. I eit kort, samantrengt avsnitt får han fortalt at Leiv Eiriksson oppdaga Vinland i samband med at han berga eit skipsmannskap som låg og dreiv på eit vrak. Då han sidan fór heim til Grønland, hadde han med seg ein prest. Far hans, Eirik raude, sa «at det kunne vega jamt at Leiv hadde berga eit skipsmannskap, og det at han hadde med seg til Grønland denne «skade-mannen», det var presten.»

Sogene om grønlendingane har fleire episodar der heidningane hjelper folk som er i naud, gjev husrom til framande og deler det knappe matforrådet sitt med dei. Men då kona til Eirik raude blei kristen, ville ho ikkje lenger dela seng med han. Det tok han seg så nær av at han ville emigrera til Vinland. Før han drog, gøymde han unna eit skrin med sølv og gull, men angra og sende bod til henne om kor det var. Til Vinland kom han likevel ikkje, for skipet dreiv av i storm, og det var så vidt dei fann tilbake til Grønland. Mannskapet fekk bu gratis hos heidningen Eirik heile vinteren.

«Finnes altruisme? Kultur, gener og andres velferd» er ei bok om menneskenaturen av evolusjonsbiologen David Sloan Wilson. Han meiner at årsaka til at individ og samfunn er i stand til å endra seg, er den påverknaden forteljingane har for psykologisk og kulturell utvikling.

Det var nok det dei norske styresmaktene følte på seg då dei løyvde så mykje pengar til historiefaget på attenhundretalet. Målet var å fylla den nye nasjonen med kraft og sjølvtillit. Men dessverre var det ingen som passa på at historikarane ikkje hang i skjørtekanten på prestane. Derfor blei dei gode heidningane skrivne ut or historia, og ein må sjølv bla opp i sagaen for å finna dei att.

s.skjold@online.no

Ikkje søtt, ikkje surt, ikkje bittert – men salt. Solveig Aareskjold skriv om det ho sjølv vil i Klassekampen kvar laurdag.

«Ingen passa på at historikarane ikkje hang i skjørtekanten på prestane»

Artikkelen er oppdatert: 4. juli 2017 kl. 15.14

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk