Klassekampen.no
Egenmelding:

Siste kulturoppleving: «Robin Hood – Rai, Rai» på Trøndelag Teater.

Les dagleg: Adresseavisen, Dagens ­Næringsliv og så held eg på med ei bok når eg er på fly. Eg er nett ferdig med «Tørst» av Jo Nesbø.

Ditt lydspor: P1 på radio. Alltid P1.

Forbilde: Mor mi.

Trur på: Gud.

Politisk enkeltsak: Sjukelønna. Eg er livredd dei skal gå laus på den.

Det verste du veit: Urettferd.

Kva folk ikkje veit om deg: Kanskje dei ikkje veit at eg var med på Reisesjekken på tv-en ein gong på 1990-talet? Eg blei påmeldt av ei veninne. Men det var heilt forferdeleg.

Kven hadde trudd at nestleiaren i venstre­sidebastionen LO i Trondheim, ein EØS-motstandar og grasrotaktivist, skulle enda opp i toppen av Folkets Hus i vår, som del av LO-leiinga, med rådgjevarar og kontor høgt over Youngstorget i Oslo? I alle fall ikkje Kristin Sæther. Men då spørsmålet om toppvervet kom, var svaret klart. Ja.

Raus, varm og omsorgsfull. Det er det dei seier om Kristin Sæther. Ein aktivist som ikkje er vanskeleg å få med seg, og som får med seg andre, som stiller med faner på blokadar og streikar. Open og ærleg. Glad og positiv. Morosam og rapp i kjeften. Ein stabil og raus fagforeinings­person. Ei heiderskvinne.

– Du blir beskriven berre med dei beste ord.

– Eg har ei oppfatning om at eg er født til verda med ein nestekjærleik som skal brukast på folk. Eg meiner alle har rett på å bli behandla som eg sjølv vil bli behandla.

Musikken dunkar i det mørke lokalet, ikkje langt unna Youngs­torget. Det blonde håret heng laust nedover ryggen. Store svartinnfatta briller dekker dei blå augo. I øyra er det perler.

Kristin Sæther vaks opp på ein liten gard i ei lita bygd i Halsa kommune på Nord-Møre, på grensa til Sør-Trøndelag. Valdsøyfjorden, som bygda heiter, var ein slik stad der alle kjenner alle, og fritidstilboda var få. Det var idretten, eit forsamlingshus med klubbkveldar og diskotek innimellom, søndagsskule og kort­speling.

Fakta:
Kristin Sæther

Alder: 50 år.

Sivil status: Mor til Karen (20).

Bakgrunn: Leiar for Fagforbundet i ­Trondheim sidan 2002 og nestleiar i LO i Trondheim. Utdanna hjelpepleiar, har jobba med rusomsorg og i bustad for ­funksjonshemja.

Aktuell: Ny i LO-leiinga.

– Men utover det … Det var ikkje så mykje å ta seg til, seier Sæther.

Sæther hadde to eldre brør og ein halvbror. Familien budde saman med besteforeldra dei fyrste åra. Då Sæther var åtte, bygde foreldra hus hundre meter unna. På garden til besteforeldra var det både sau og gris. Nedi fjorden kokte det med sild.

Faren hadde ein jobb på kraft­stasjonen og mora blei etter kvart kokk på sjukeheimen.

Sæther hugsar arbeidet på garden. Ho rørte i blodet då sauene blei slakta. Etterpå åt dei blodpannekaker inne på kjøkkenet.

– Me var med på det som skjedde på garden, men eg hugsar at å røra i blodet var litt i overkant.

Det var ikkje ein politisk heim, på den måten at dei hadde politiske diskusjonar rundt middagsbordet. Men mor hennar sat i kommunestyret for Arbeidarpartiet og var medlem av helse- og sosialstyret.

– Det blei snakka lite om det. Det var nesten som me ikkje visste det. Fokuset var på det me skulle gjera. Å arbeida og å laga mat. Slike ting.

Svært tidleg begynte Kristin Sæther også i lønna arbeid utanfor garden, for kommunen.

– Eg trur eg fekk den fyrste lønninga mi frå Halsa kommune i august 1978. Eg blei tolv år i oktober. Eg var husmorvikar, vaska hos naboen, var støttekontakt og passa på eit spedbarn innimellom. Det var forskjellige greier.

– Var det for å bidra økonomisk?

– Nei, det var vel meir det at fokuset var arbeid. Hadde du arbeid, så hadde du alt. Det var haldninga til mor mi. Ho begynte å arbeida fyrst då eg var ti år. Ho var utruleg glad i å arbeida. Å få seg bil og å få seg jobb var ein stor milepåle for ho. Haldninga var at arbeid var rota til alt godt.

Alt var ikkje godt i barndommen. Fleire i familien hadde alkohol­problem. Sæther ønsker ikkje å utbrodera. Ho omtalar barndommen som brukbar.

– Eg har takka foreldra mine for livet, og mykje av resten har eg tatt ansvaret for sjølv. Det plar eg å seia. Eg har tatt med meg alt som har vore positivt. Det som ikkje var positivt, har eg kvittert ut, seier ho.

– Har erfaringane dine gjort til at du har jobba med rusomsorg og vanskelegstilte seinare?

– Ja, og eg vil seia at dei har gjort meg til eit betre menneske. Eg er kanskje blitt over gjennomsnittet raus og forståingsfull. Eg ser litt bakom eit glatt fjes.

To onklar omkom i ulukker då Sæther var lita.

– Eg hadde ein onkel som døydde tidleg, som dei fann under ei brygge etter tre veker. Det hugsar eg vagt, fortel ho.

Begge ulukkene var alkohol­relaterte. Også den andre onkelen hennar døydde på havet.

– Det hugsar eg fordi eg ikkje fekk vita det. Eg fekk berre vita at mor mi hadde gått bort til bestemor, og så fekk eg ikkje vera med i gravferda. Det syntest eg var ei horribel avgjerd. Eg var ti. Det hugsar eg godt. Eg følte meg så utestengt. Alt var så mystisk.

Dårleg samvett og skuldfølelse prega henne i oppveksten. Ho kjempa for å kjenna seg bra nok.

– Det prega ganske mykje av måten eg handla og tenkte på, det med å vera bra nok. Det handla om å veksa opp på ein liten plass og i dei familieforholda eg har vakse opp i, kanskje også at det var lite kommunisert. Du måtte heile tida rettferdiggjera alt, seier ho.

– Kor tid kvitta du deg med desse kjenslene?

– Det er lenge sidan. Dårleg samvett og skuldfølelse har eg ikkje lenger.

Men ho lengta ikkje etter den dagen ho skulle flytta vekk frå garden, ut av bygda, inn til byen.

– Nei, eg tenkte aldri på det. Eg tenkte på dagen i dag og dagen i morgon.

Men reisa måtte ho, og dagen ungdommar frå bygda reiser heimanfrå, kjem ofte tidleg. Kristin Sæther var 14 då ho flytta på hybel i Surnadal.

– Eg kom inn på handelsskule på Aura, men det rådde mor mi meg frå. Eg måtte gå husmorskule, må vite. Allmennkunnskapen som husmor­skulen var, var bra. Men det var jo rein diskriminering. Det var begynt å komma lovverk og bli fokus på damer og menn og forskjellar. Husmor­skulane blei avvikla året etter eg gjekk der.

Forholdet til mora var nært og godt. Tre år er gått sidan mor hennar døydde, etter eit lite år med sjukdom. Ho fekk både lungefribrose og lungekreft. Kristin Sæther reiste til og frå på sjukebesøk i lang til. Det var tolv mil kvar veg. Det blei ofte overnatting. Ho var saman med mor si natta ho døydde.

– Då eg blei vald av LO-kongressen, tenkte eg at dette skulle ho fått opplevd. For sjølv om ho ikkje var ei dame som strødde om seg med flosklar, så syntest ho at me har komme godt ut av det. At du tør, sa ho alltid. Herregud, korleis skal dette gå? Korleis skal du klara det? sa ho. Eg må jo prøva, sa eg.

Både i familien og nært på Sæther har det vore fleire uventa dødsfall opp gjennom åra.

– Bror min døydde brått på ein flyplass, på veg heim frå jobb i Shell i Afrika. Han døydde i Lagos.

– Kor lang tid tar det å bearbeida slike dødsfall?

– Eg gjer det ganske fort. Eg slår meg fort til ro. Eg trur at dei er på ein betre plass. Eg er ikkje redd for døden, å snakka om han eller møta han. Men du vil jo alltid ha eit sakn etter dei som er gått vekk.

– Er du religiøs?

– Eg trur på Gud, men eg vil ikkje seia at eg er religiøs.

Kristin Sæther slutta på søndagsskulen då søndagsskulelæraren ikkje heldt løftet om å gi henne tilbake eplet som ho hadde hatt med seg, og som ikkje hadde fått ligga framme på pulten. Ho klarte ikkje å ha tillit til folk som ikkje gjorde som lova.

For Kristin Sæther hadde søndags­skulen handla meir om fellesskapet med dei andre enn Gud. Sjølve gudstrua har blitt viktigare med åra.

– Går du i kyrkja?

– Nei, men eg har det med meg i alt eg gjer. Det blir eit fundament.

Mobiltelefonen ligg på bordet og blinkar om meldingar og tapte tilrop. Dottera Karen er heime i Trondheim, skal laga middag og treng råd frå mor.

– Me sender hjarte til kvarandre kvar morgon. Viss ho ikkje får nokon meldingar i løpet av dagen, får eg beskjed.

Dottera Karen (20) er det viktigaste i livet til Kristin Sæther. Eit par månader etter at dottera fylte eitt år, flytta faren ut. Kristin Sæther jobba om natta, hadde nattmamma og var med dottera på dagtid.

Då ho fekk barnehageplass til dottera, som skulle betalast, fekk ho økonomisk sjokk. I løpet av hausten steig renta fem gongar.

Ein periode var budsjettet på 150 kroner i veka. Ho hadde ikkje slått i bordet for å få barnebidrag, sjølv om ho hadde hatt rett på det.

– Nei, eg gjorde ikkje det. Det var to familiar som skulle klare seg. Han hadde ei dotter frå før. Eg fekk ein god del att på skatten det året, og det berga meg. Etter kvart losna det. Eg jobba mykje. Eg tok ekstra vakter når eg hadde barnevakt.

– Du har ikkje funne kjærleiken på nytt?

– Eg har hatt eit sambuarskap etter det. Men eg hadde bestemt meg for at eg ikkje skulle ha fleire barn. Faren hadde jo ei frå før, så Karen hadde søsken. Eg tenkte eg måtte ta vare på det eg har. Og så var eg vel ikkje ukjent med at faren kanskje kom til å få fleire. Så det bestemte eg meg for av omsyn til ho. Så nei, eg har ikkje det. Eg kan seia nei til det.

I kalenderen til Sæther er det også plass til å gå natteramn i Trondheim. Ho skulle eigentleg ha vore ute natt til 17. mai, men måtte seia nei for å vera opplagt til å møta resten av LO-leiinga i Oslo 18. mai. Ho har eit godt inntrykk av ungdommen. Ho synst dei har evne til å ta vare på kvarandre.

Men det er mykje fyll og mykje meir dop enn folk trur. Og nokre er veldig unge, heilt nede i tolvårs­alderen. Det gjer inntrykk. Sæther lurer på kvar foreldra er.

På 1990-talet starta fagforeinings­karrieren. Då Fagforbundet blei etablert i 2003, gjekk Kristin Sæther i gang med å slå saman foreiningar i Trondheim. Det blei ein krevjande prosess som fyrst i 2008 enda med at fire fagforeiningar blei slått saman og dermed fekk 8000 medlemmar.

I løpet av åra hadde tre av fagforeiningane som Kristin Sæther jobba for å få med seg inn i ei storforeining, falle frå.

– Det var eigedommar og verv og pengar og alt mogleg. Det var mange personlege grunnar. Det er ofte det. Så måtte me berre ta ei avgjerd, enten ja eller nei.

– Men du tenkte at stort var viktig?

– Ja, eg såg på det som ein fordel når det gjaldt organisering. Eg forstod ikkje vitsen med at sju stykke skulle gjera det same.

Fagforeiningsarbeidet er blitt ein livsstil. Det eine vervet har følgt det andre heilt sidan Kristin Sæther fekk LO-medlemskapet sitt som ung.

– Det var også eit sjokk. Eg var på arbeid i Trondheim kommune og så skulle det vera eit årsmøte i ei fag­foreining i Klæbu. Ei foreining oppi der skulle flyttast til byen, og det skulle kuppast, som det heiter. Då blei eg verva inn, plassert på årsmøtet og vald som ungdomsrepresentant same kvelden, seier ho.

Ungdommen blei prioritert og skulert.

– Eg var mykje på Sørmarka på kurs. Eg er lettengasjert og seier ja.

– Kva saker i fagforeingslivet har sett djupast spor?

– Eg er ein organisator, administrator, fyrst og fremst. Men saker? Det er heile stillingar, sjukelønn og velferdsstaten. Det som har sett djupast spor, er saker som gjeld medlemmar, for eksempel knytt til arbeidsmiljø. Saker som har betydning for folk og som har vore vanskelege for folk. Når du får folk ut i arbeid igjen og merker at du gjer ein forskjell, er det verd timane.

Sæther har også ein kort karriere som Ap-politikar i bystyret i Trondheim. Som Ap-politikar plasserer ho seg langt til venstre i partiet. Ho stod eit stykke nede på lista då ho blei vald inn, men blei berre sittande ein halv bystyreperiode. Ho fekk permisjon av familiære omsyn, men legg ikkje skjul på at det kunne vera kontroversielt å foreina rollene som fagforeiningsleiar og medlem av bystyret.

Då Arbeidarpartiet med Jens Stoltenberg som statsminister gjorde seg klar til å banka igjennom det høgst omstridde vikarbyrådirektivet, utan støtte frå SV og Senterpartiet og trass motstand i eigne rekker, tok fagrørsla i Trondheim og Kristin Sæther til orde for generalstreik. Kristin Sæther gjekk i front.

– «Det er akkurat som det skjer noe med hodene til de som farer over Dovre», sa du i eit intervju med Dagsavisen.

– Haha. Det er vel det mange er redde for med meg no, at eg skal endra meg. Eg har ikkje tru på det. Eg kjenner så mykje folk. Viss eg gløymer grasrota, vil eg få beskjed. Eg har alltid vore ein figur som kikkar ned i staden for opp. Eg sluttar ikkje å gi utliggaren kaffi om morgonen sjølv om eg skiftar verv, seier Sæther.

Men ho er snar med å legga til at vervet og vedtektene er annleis i LO enn i Fagforbundet i Trondheim og LO i Trondheim. Det blir ein annan måte å jobba på.

– Eg kjem ikkje til å gjera noko som ikkje er vedtatt og som me ikkje er einig i. Eg vil alltid stilla meg bak ein leiar, seier ho.

Eit nytt kapittel begynner å ta form. Kristin Sæther har fått nøklar til ei pendlarleilegheit på Grünerløkka i Oslo, i gangavstand til Youngstorget.

– Du er no på toppen av LO. Tenker du at du har gjort ei klassereise?

– Eg tenker ikkje så mykje på det. Men eg har jo openbert gjort det. Eg tenker vel heller: For ei moglegheit! Eg er ein heldig skapning som får denne moglegheita.

annekarih@klassekampen.no

sivd@klassekampen.no

Artikkelen er oppdatert: 20. juni 2017 kl. 12.44

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk