Klassekampen.no
Lørdag 20. mai 2017
Dess styggare eit steingjerde ser ut, dess lettare veltar det ned.
Mann med spett
Ånd og materie: Skulebarn på ein steingard i Vang, tidleg 1900-tal. Foto: Digitalt Museum

I månadsvis dreiv ein gravemaskin og lødde stein langs vegen gjennom skogen. Det voks fram ein mur på fleire hundre meter, to meter høg og halvannan meter brei, bygd av eit einarma monster i metallrustning som brølte og stønna mens det løfta opp steinar på fleire hundre kilo og dytta dei inn mellom einannan.

Føraren bak glasrutene var berre ein skugge i eit mørkt auge, tilsynelatande utan eigen eksistens. Derfor blei eg litt forundra då han kom gåande imot meg til fots på vegen, ein middelaldrande mann med to armar og to bein, nesten altfor menneskeleg utan metallskalet og plexiglasvisiret.

«Fin steingard,» sa eg. «Å nei,» sa han, «han blei ikkje slik eg ville ha han».

«Det kan du då ikkje meina, han er jo både stor og solid!»

Gravemaskinsføraren rista på hovudet: «Han er altfor ujamn. Steinane ligg ikkje riktig på plass. Det skulle vore med ein mann med spett.»

Underlegare og underlegare: Her hadde eg gått forbi den eine gongen etter den andre og trudd at det eg såg, var alt han var, ein godt løna maskinførar inni eit panser av moderne teknologi. Og så ville han skapa brukskunst, ikkje berre ei lang rekke med steinar som var røysa oppå einannan utan finkjensle. Det plaga han å gå frå halvgjort arbeid.

Dei steingjerda som blei lødde opp i gamle dagar, var ikkje alltid så mykje å sjå på dei heller, og rulla ned straks ein unge klatra over. Men dei bøndene som hadde steinauga, som dei sa, visste intuitivt kva steinar som passa oppå einannan, slik at steingarden blei både stødig og fin. Det er ei av dei tidlegaste estetiske opplevingane mine, på ein biltur sørover Jæren, eg kan ikkje ha vore meir enn ti-elleve år, då eg såg ein steingard så vakker at det greip meg om hjartet. Det som eg alltid hadde hatt omkring meg, synte med eitt fram sitt sanne vesen.

Andre gonger kjem innsikta langsamt og gradvis. Den tid ungane på gardane måtte vera med og arbeida, var det ei forferdeleg plage kvar einaste vår å måtta plukka vekk all den småsteinen som frosten hadde drive fram. For dei vaksne handla det om å frigjera åkerjorda frå ei hindring, derfor fann dei seg villig i at det var som det var. Ei svært gamal kvinne som heitte Sofia, som tyder visdom, såg ein vinter ut over eit nybrot så strødd med stein at ein såg knapt molda innimellom, og sa at ho gledde seg til å plukka stein der når våren kom.

Ho visste nok at dei svinnande kreftene hennar ville gjort lite frå eller til i slik ein Sisyfos-jobb. Men ho fekk sagt noko om kor høg ein blir når ånd og materie blir eitt.

Han som skulle stått oppå muren gjennom skogen med eit spett, han måtte òg hatt sans for stein. Så lenge han ikkje var der, var mannen inni gravemaskinen tvinga til å gjera noko som han visste ikkje var godt nok. Sjølv om ingen kunne klaga på det arbeidet han hadde levert, mangla den siste handa på verket, og han gjekk derifrå utan den fullbyrdinga som han trong og hadde krav på.

s.skjold@online.no

Ikkje søtt, ikkje surt, ikkje bittert – men salt. Solveig Aareskjold skriv om det ho sjølv vil i Klassekampen kvar laurdag.

«Eg såg ein steingard så vakker at det greip meg om hjartet»

Artikkelen er oppdatert: 27. juni 2017 kl. 09.47

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk