Onsdag 28. desember 2016
SAMS INTERESSER: Attac er blant dei nyare organisasjonane der arbeidarrørsla og intellektuelle har funne saman. Her frå ein Attac-demonstrasjon utanfor EUs delegasjon til Noreg i Oslo i 2012. Foto: Audun Braastad, NTB Scanpix
Historieprofessor Knut Kjeldstadli ønskjer seg eit «samfunnsuniversitet» i nær kontakt med sivilsamfunnet:
Forskingsfridom til nytte
Knut Kjeldstadli
– Vi treng organiserte forum mellom intellektuelle og folkerørslene, seier SV-veteran og professor Knut Kjeldstadli.

AKADEMIA

– Eg har jo von om at noko av det vi driv med på universiteta skal kunne ha nytte for miljøa som arbeider for samfunnsendring, seier Knut Kjeldstadli.

I boka «Akademisk kapitalisme», og seinast i siste nummer av tidsskriftet Vardøger, tar historieprofessoren og SV-veteranen til orde for eit «samfunnsuniversitet» eller eit samfunnsmessig forplikta universitet.

– Omgrepet er eit innspel i debatten om alternative universitetsmodellar. Det mark­nadstilpassa universitetet har vorte grundig kritisert frå mange hald. Idealet til mange av marknadskritikarane er det akademisk frie Humboldt­universitetet. Men om «fritt» tyder utan ansvar for dei store utfordingane i samfunnet – utjamning, makt, migrasjon, miljø – kjem Humboldt-modellen til kort, hevdar Kjeldstadli.

Fakta

Arbeidarar og intellektuelle:

• Heilt frå Karl Marx har venstreideologar villa bryta arbeidsdelinga, som plasserer folk i ulike samfunnsklassar.

• Alliansen mellom arbeidar og intellektuell har òg blitt sett som naudsynt for samfunnsendring.

• Knut Kjeldstadli skriv om «Arbeider­bevegelsen og de intellektuelle» i Vardøger nr. 36.

• Historieprofessoren tar her til orde for eit samfunns­universitet.


Ny grunnforsking

Kjeldstadli meiner der bør vera jamleg kontakt mellom universitetet og organisasjonane i sivilsamfunnet, slik universiteta i dag har inn­arbeidd kontakt med næringslivet.

Han avviser også synet på ei todelt forsking, der den «edle», frie grunnforskinga står opp mot den «skitne», bundne oppdragsforskinga. Kjeldstadli nyttar Vardøger-kollega Hans Ebbings omgrep «strategisk grunnforsking» som eit tredje alternativ for samfunnsuniversitet-modellen.

– Strategisk grunnforsking inneber at forskinga framleis er styrt av nysgjerrigheit retta mot fritt valde tema, men det er ei vitskapleg verksemd der ein går inn i tematikken med ein problemhorisont, eit sett plagsame spørsmål.

Kjeldstadli fortel at han sjølv har arbeidd på dette viset, mellom anna under eit opphald ved Senter for grunnforsking, der han sat i ei gruppe som forska på transnasjonale fagrørsler.

– Vi fylde grunnforskingskrava, men kunne samstundes tena ei interesse for fagrørsla. Norma om sanning og saklegheit gjeld faktisk endå sterkare om ein vil tene ei rørsle, elles kan ein vere med på å leia folk på villspor.


Spent allianse

Dei intellektuelle har vorte sett på som viktige allierte for arbeidarrørsla heilt frå starten. Omgrepet intellektuell er også knytt til ein kritisk posisjon, gjennom at det først vart tatt i bruk i fransk presse om dei som offentleg støtta Alfred Dreyfus.

I Vardøger strekar Knut Kjeldstadli opp den både samansette og konfliktfylte alliansehistoria mellom intellektuelle og arbeidarrørsla, slik ho har arta seg i Noreg, frå Bjørnstjerne Bjørnsons støtte til dei streikande fyrstikkarbeidarane via dei «organiske» intellektuelle som vaks fram frå arbeidarklassen sjølv, slik som Martin Tranmæl, og heilt fram til i dag, då intellektuelt, politisk arbeid er organisert i eigne tenkjetankar.

Det siste ser Kjeldstadli også mykje positivt i, sidan det «i praksis er lite rom til intellektuell verksemd i partia».

– Ein tenkjetank som Manifest, der eg sjølv sit i styret, ligg tett på fagforeiningane som finansierer dei. Tenkjetanken leverer tilbake nyttige og presise pamflettar om til dømes arbeidstid eller rapportar om delingsøkonomi.


Utsyn frå universitetet

Knut Kjeldstadli er professor ved Universitetet i Oslo, og det er det faglege og politiske utsynet herifrå som er utgangspunktet for dei konkrete framlegga til eit samfunnsuniversitet.

Det er ikkje nok at forskarar vel relevante tema og gjer sitt for å spreia innsikt som er nyttig for arbeidarrørsla. For at slik kunnskap skal få gjennomslag, trengst det organisasjon, meiner Kjeldstadli.

– Eit fåtal norske intellektuelle, som til dømes ein Dag Østerberg, kan på eiga hand oppnå effekt av det dei driv med i kraft av si eiga opp­lysing. For dei fleste må arbeidet kanaliserast inn i varige, kollektive former.

Kjeldstadli nemner historiske døme på slik organisering, som Sosialistiske legers forening, som tok utgangspunkt i fagkunnskapen sin. Eit annleis døme frå i dag er Concerned Scientists Norway, som er samla på tvers av fagfelt, ut frå sitt engasjement i økologi og klimaspørsmål.

Historieprofessoren er uroa over at det er så liten kontakt mellom universitetstilsette, fagrørsla og folkelege rørsler. Ein ting er at akademikarar i liten grad driv politisk arbeid, utover å halda ei innleiing i ny og ne. Like viktig er kva dei gjer i arbeidstida.

– Eg kunne ønska at fleire valde forskings- og under­visingstema som hadde større relevans for folkelege rørsler, seier Kjeldstadli.


Han kom inn i universitetssystemet på 1970-talet, då mange intellektuelle aktivt støtta arbeidarrørsla aktivistisk og gjennom studieval.

Eit anna viktig poeng for Kjeldstadli er at om universitetstilsette «nærast demonstrativt let vera å knyta seg til dei folkelege rørslene», så kjem dei i beit for alliansepartnar den dagen deira eigne jobbar og studieplassar blir truga, til dømes via ei studieavgift, som er ei aktuell utfordring i heile Europa.

Årsakene til den svekte alliansen finst i meir enn eit generasjonsskifte.

– Akademikarar er ikkje meir skåna mot høgredreiinga i samfunnet enn andre grupper. Arbeidssituasjonen, med teljekantsystem og høgt publiseringspress, kan òg spela inn, saman med den meritokratiske ideen om at kunnskapssamfunnet blir driven fram av dugleik og kunne hos den einskilde. Den mentaliteten gjeld ikkje minst i humaniora og samfunns­vitskapen, medan realfaga oftare har kollektive arbeidsformer, men då underlagt ein sjef som legg premissane.

Ifølgje Kjeldstadli er eit meir jamstilte, kollektive arbeidsfellesskap for sjeldan å sjå i akademia.


Deklassering i akademia

I dag ser vi tendensen til ei devaluering av høgare utdanning, der fleire utdannar seg til arbeidsløyse eller hamnar i den veksande gruppa av det Kjeldstadli kallar «kvasisjølvstendige» eller korttidstilsette. Korleis kan dette slå ut for alliansar mellom intellektuelle og arbeidarrørsla?

– Problemet gjeld så langt uspesifiserte bachelorgradar i til dømes kulturstudium. Slik utdanning leier ikkje til ein spesiell plass i yrkesstrukturen, og desse studia vil truleg i aukande grad produsera grupper som ikkje lenger vil nyta dei løns- og statusprivilegia som har følgt med høgare utdanning.

Kjeldstadli meiner utviklinga kan slå både til venstre og høgre: Enten vil folk erkjenna at dei er lønstakarar, og innsjå at dei har behov for å stå saman med andre, eller dei kan koma til å kjenna seg lurte og spørja seg kven som har skulda og gravitera mot høgre.

– Fattigdom og masse­arbeidsløyse er ikkje nye fenomen, men at det kan råka folk med utdanning, er nytt, og det kan gje eit mishøve mellom kjensla av kva for ein «stand» ein høyrer til og kva samfunns- eller klasseposisjon ein reelt har.

guri.kulaas@klassekampen.no


Mandag 27. februar 2017
Dramatikerforbundet ber Datatilsynet undersøke om Norsk filmforbund har brutt norsk lov i vervekampanje.
Lørdag 25. februar 2017
Strømmetjenesten Viaplay skal produsere 50 nordiske serier fram til 2020 – og møter konkurranse fra HBO Nordic og Netflix.
Fredag 24. februar 2017
Sosiologen og filosofen Dag Østerberg har gått bort, 78 år gammel. Han var en modig og standhaftig intellektuell, mener Håvard Friis Nilsen.
Torsdag 23. februar 2017
Nasjonalmuseets Munch-malerier kan få enkle, hvite rammer når museet flytter inn i nybygget på Vestbanen. De opprinnelige gullrammene bryter med Munchs estetikk, mener museet.
Onsdag 22. februar 2017
Gode skolebibliotek er kommunenes ansvar, mener kunnskapsministeren. Heller ikke Arbeiderpartiet har tro på at lovverket trenger å styrkes.
Tirsdag 21. februar 2017
Omleggingen fra FM til dab i Nordland ble gjennomført uten store problemer, melder NRK i en rapport til Kulturdepartementet. Motstanderne mener de har bidratt til at det gikk bedre enn fryktet.
Mandag 20. februar 2017
Raoul Peck har laga «Den unge Karl Marx», same år som han er Oscar-nominert for ein dokumentar om James Baldwin.
Lørdag 18. februar 2017
Enkelte av oss sanser sterkere og føler mer enn andre. Men hvorfor misliker forskerne at så mange betrakter seg som «høysensitive»?
Fredag 17. februar 2017
Korrupsjonstiltalte Eirik Jensen er invitert til Krimfestivalen i Oslo for å snakke om retts­saken mot ham. En uheldig kobling, mener festival­forfatter Jørn Lier Horst.
Torsdag 16. februar 2017
Etter at regjeringen lanserte sin effektivitetsreform i 2014, er norske kulturledere blitt presset til å bruke mindre penger. Tom Remlov i Riksteatret har måttet slanke staben.

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk