Klassekampen.no
Lørdag 24. desember 2016
8illustrasjon: Knut Løvås, knutlvas@gmail.com
Arva etter 11. september feirar jul på eit mottak i Fosnavåg.
Bortanfor det som er rett og gale, møter vi kvarandre

Kvar var du den ettermiddagen då tårna fall? Sjølv kom eg slentrande inn døra heime saman med ei klassevenninne. Vi hadde skulesekkar med ugjorde heimelekser på ryggen, vi gjekk på ungdomsskulen og gledde oss til ein halvtime framfor fjernsynet med den amerikanske såpeserien «Passions». Eg hugsar mor mi som sat på puffen framfor fjernsynet med hendene i fanget. På skjermen såg vi bilda frå USA av flya som køyrde inn i tvillingtårna.

Først det eine, så det andre.

– Dette kjem det til å stå om i skolebøkene dykkar, slo mor mi fast.

Ganske nøyaktig femten år seinare – tidleg i desember i år – besøkte eg Ground Zero i New York. Eg hugsar ikkje mykje frå dagane etter terroråtaket, men for oss som har 22. juli friskt i minnet, er det sterkt å sjå minnesmerka over det som skjedde. I eit rom i ruinane av grunnmuren til det eine tårnet heng bilete av alle dei 2996 ofra. Mødrer, fedrar, døtrer, søner, tanter, onklar, besteforeldre og venar.

«11. september var min generasjons berlinmur», sa den norsk-afghanske journalisten og Nobel-skodespelaren Ayesha Wolasmal då Klassekampen inviterte til panelsamtale om femtenårsjubileet for skjebnedatoen. Ho har sjølv vore norsk soldat i Afghanistan, men meinte likevel at Noreg tapte uskulda etter at vi bestemte oss for å delta i krigen. Dei som ikkje var med USA i krigen mot terror, var imot, sa president George W. Bush før krigen braut ut. Noreg var med.

Medan eg spaserer mellom restane etter tvillingtårna i New York, sit ein gjeng afghanske gutar framfor norskbøkene i eit provisorisk klasserom i Fosnavåg på Sunnmøre. Der har dei sitte i eit års tid. Nokre har kome til, andre har blitt sende heim. Fleire i det siste, etter at regjeringa stramma inn asylpolitikken. Dei har reist frå Afghanistan, landet vi valte å gå til krig mot for femten år sidan.

Tidleg i advent stakk eg innom klasserommet og helste på dei. Dei var som tenåringar flest, med sjølvsikre flir og brydde blikk i golvet. Engasjerte og uinteresserte. Pliktoppfyllande, nysgjerrige, utolmodige.

I historias lys har vi eit ansvar for desse gutane. Afghanistan-rapporten som kom i sommar, slo fast at vi har mislukkast med målet om å «skape ein stabil og demokratisk afghansk stat». Det var eit hårete mål i utgangspunktet. Rapporten slo også fast at vi «berre delvis» lukkast med å hindre Afghanistan i å bli ei frisone for terroristar. Det vi derimot lukkast med, var å vere ein god alliert for USA. Det hjelper lite for Hamid, Alex, Jawad og Reza som sit og ventar på asylmottaket i Fosnavåg.

Likevel: Har integreringsminister Sylvi Listhaug eit poeng når ho seier at heile verda ikkje kan komme til Noreg? Bør vi satse på å hjelpe flest mogleg i nærområda framfor nokre få her hos oss?

Den populære afghanske forfattaren Khaled Hosseini har skrive ei bok som heiter «Og fjella gav gjenlyd». Også her finn historia stad i Afghanistan og forfattaren byrjar med nokre ord av den persiske diktaren Jelaluddin Rumi:

Langt bortenfor det som er

rett og galt,

ligger det en slette.

Jeg møter deg der.

Litt slik kan vi tenkje, særleg på julaftan. Bak all realisme og praktikalitetar finst Hamid, Alex, Jawad, Reza og dei andre som har brukt adventstida på å lære norsk og engelsk, bake samosa og julekaker, høyre på norsk julemusikk og sjå Bollywoodfilmar i friminutta.

Saman deler dei trauma etter den lange reisa til Noreg. Dei har reist frå Afghanistan gjennom land som Tyrkia, Iran, Serbia, Bulgaria, Italia. Ikkje alle stadar har dei blitt tekne like godt i mot som her, for å seie det forsiktig. Desse gutane er arva etter vår krig mot terror, mange av dei fødde om lag då kampane braut ut. Dei som var analfabetar då dei kom til Fosnavåg, har fått nynorsk som sitt einaste skriftspråk.

Bortanfor det som er rett og gale møter vi menneske. Og likevel har vi styresmakter som nyttar ein retorikk som gjer menneska usynlege. Ein integreringsminister som «fryktar for sine barns framtid», som sender politiet til asylmottak for mindreårige på natta utan forvarsel. Alex, han som trente fotball heile dagen og drøymde om å få spele fotball på eit norsk lag, har rømt frå mottaket etter at han høyrde lydar om natta og trudde at det var politiet som kom. No er han på ny flukt – men denne gongen vekk frå Norge, fortel læraren hans.

«Uavhengig av om asylsøkjarar har krav på opphald eller ikkje, må vi behandle enkeltmenneske med respekt og verdigheit, ikkje som midlar til å sende politiske signal ut i verda», skreiv sokneprest på Kampen, Marit Skjeggestad, i Aftenposten no i desember. Det er ord å ta med seg inn i høgtida.

Mor mi fekk rett, det står mykje om åtaka 11. september i skolebøkene. Men historia om kva som skjedde etterpå er ikkje ferdigskriven. Den finst i levande live, akkurat i dag feirar den jul på eit mottak i Fosnavåg. Klarer vi ikkje å møte dei, mister vi oss sjølve.

Eldsjeler har i alle høve sørga for at gutane får kvar si gåve i kveld.

maria.sandvik2010@gmail.com

Artikkelen er oppdatert: 18. januar 2017 kl. 13.11

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk