Torsdag 31. oktober 2013
SAVNA: Det er tjue år sidan journalist og forfattar Simen Skjønsberg døde. – Dialog og tvisyn var hans varemerke, skriv Edvard Hoem. ARKIVFOTO: KLASSEKAMPEN
Simen Skjønsberg blir utsett for stor urett i boka «Venstreekstremisme», skriv Edvard Hoem.
Skjønsbergs tvisyn

Simen Skjønsberg (1920–1993) var journalist i Dagbladet og skjønnlitterær forfattar. Eg har alltid visst om han fordi han voks opp i Nordbygda i Øyer, der også mor trødde sine barnesko.

Simen var fire år eldre enn mor og odelsgut, men reiste til Oslo for å studere da krigen kom. Han kom med i illegalt arbeid, og i 1942 vart han arrestert og sendt til Tyskland i krigsfangenskap. Utruleg nok overlevde han.

I 1954 vart han tilsett som journalist i Dagbladet. Frå 1959 til 1978, altså i ein periode på 19 år, var han leiar for kulturavdelinga. Fram til sin avgang i 1990 sette han sitt sterke personlege preg på kultursidene.

Simen var venstremann og liberalar og radikal i gammaldags forstand. Tidleg kom i opposisjon til all oppblåst heltedyrking, norsk Nato-medlemskap og til den primitive antikommunismen og mccarthyismen som også prega debatten i Norge. Han vart pasifist og trudde ikkje på noko væpna oppgjer med totalitære statar. I artiklane sine viste han uvilje mot alle former for fanatisme. Som mange andre på syttitalet var han opprørt over amerikansk støtte til militærregime i ulike verdsdelar. I eit par tilfelle uttrykte han seg slik at det kunne bli misforstått. I artikkelserien «Albanske døgn» frå 1972 brukte han formuleringar som kan misforståast, og som vart brukt mot han for alt dei var verdt av Øystein Sørensen i Dagbladets historie frå 1994: «Utskjelt og utsolgt». Simen vart skulda for å ha opna avisa for totalitære meiningar fordi han sleppte til folk som Espen Haavardsholm og Dag Solstad i spaltene. Det Sørensen unnlét å fortelja, var at ingen av dei to den gongen var medlem av noko politisk parti. Solstads engasjement vart raskt avslutta av Skjønsberg på grunn av litterær usemje. Haavardsholm slutta frivillig fordi han ikkje fekk fast stilling.

Sensur av meiningar var ein så framand tanke for Simen Skjønsberg at han ikkje kom på det ein gong. Somme gonger trykte han artiklar som han var høglytt usamd i. Andre gonger refuserte han glatt når det litterært sett ikkje heldt mål.

I Dagbladets historie er Sørensens artikkel med skuldingane mot Skjønsberg akkompagnert av bilde av underskrivne og Tove Nilsen. Eg må tilstå at da eg las dette for tjue år sidan, drog eg på smilebandet. Kva Tove Nilsen har å gjera med totalitære rørsler, har eg stadig vanskar med å forstå. Da eg sjølv fekk eit vikariat i Dagbladet i 1989, var det Arve Solstad og ikkje Simen Skjønsberg som tilsette meg. Da bør vel også Arve Solstad inn på lista over dei som opna Dagbladet for dei totalitære?

Eg har i tjue år tenkt på påstandane om Simen Skjønsberg som eit stygt feilskjer frå den vyrde professor Sørensen si side. Når han gjentar tøvet i boka «Venstreekstremisme. Ideer og bevegelser» som kom ut i år, kan det ikkje lenger stå uimotsagt.

Bernt Hagtvet bruker i same bok uttrykket «de mortuis nihil nisi bonum»: «Om dei døde skal det ikkje seiast anna enn godt». Om Skjønsberg forlanger eg ikkje noko anna enn at det skal snakkast sant. Han kunne vera kontrær og opprørt over politiske forenklingar. Han hadde tvisyn og kunne stundom bli offer for ikkje så reint lite svartsyn. Kva han hadde vore utsett for og vitne til i Hitlers dødsleirar skreiv han om i «Gudbrandsdølen» i 1945, sidan nemnde han det sjeldan og aldri.

Eg skulle ønske Klassekampen kunne ta fram igjen artiklane hans frå 1945. Da ville Sørensens påstandar koma i sitt rette lys. Dyrebare ungdomsår gjekk tapt for Simen Skjønsberg under nazismens tyranni. Han kom aldri heilt over det. Alt på Lyrikkstemnet i Molde i 1966, da eg første gong møtte han ansikt til ansikt, presenterte han seg som pasifist da han las frå ei utrykt diktsamling: «Det finst ingen sak stor nok å dø for». Eg minnest det som om det var i går.

Saman med Johan Brun hadde vi ei uforgløymeleg reise til Romsdal da eg gav ut boka «Heimlandet Barndom» i 1985. I kjøkkenet på Hoem fekk han også møte igjen mor, som hadde fått barn med ein tysk soldat under krigen. Mange som hadde erfart nazismens brutalitet har, forståeleg nok, hatt problem med å tilgi dei jentene som søkte tysk selskap i krigens tid. Men Simen var like elskverdig som alltid, og han og mor snakka saman den seinsommardagen som om dei nettopp hadde forlate kvarandre i barndomsleiken under Skjønsbergaksla.

Det er ein stor urett Simen Skjønsberg blir utsett for i boka til Sørensen, Hagtvet og Brandal. Eg blir freista til å minne om det Johan Borgen sa om Nordahl Grieg, ein annan som enkelte berre vil hugse som medløpar, sjølv om han døde for Norge: «Så forsvarsløs man er når man er død!»

Simen Skjønsberg overlevde krigen ved eit tilfelle. No er det snart tjue år sidan han døde. Dialog og tvisyn var hans varemerke. Eg tilstår at eg saknar han djupt.

Artikkelen er oppdatert: 18. desember 2013 kl. 15.32
Tirsdag 21. november 2017
• Lørdag skrev Klassekampen om Bent Arne Aasli som har jobbet med vann og avløp siden han var 16 år. «Jeg har ikke mye skole å skryte av, fikk bare tatt ungdomsskolen før jeg begynte å jobbe. Men jeg skaffet meg fagbrev og har jobbet med...
Mandag 20. november 2017
• Var russiske internettroboter med på å sikre flertall for britisk utmelding av EU i fjor sommer? Spørsmålet har dukket opp i forbindelse med «Russiagate», granskingen av forholdet mellom president Donald Trumps kampanje og russiske aktører...
Lørdag 18. november 2017
• Rettssaken der Greenpeace og Natur og Ungdom har saksøkt staten for utvinningstillatelsene for olje og gass i 23. konsesjonsrunde går for fulle tilhørerbenker i Oslo tingrett. For den som er opptatt av klimaspørsmål, er det svært mye...
Fredag 17. november 2017
• Onsdag arrangerte en rekke fagforeninger i byggebransjen i Oslo-området politisk streik. De streikendes hovedkrav er et midlertidig forbud mot bemanningsbransjen på bygge- og anleggsområdet i hovedstadsregionen. Streiken er ledd i en...
Torsdag 16. november 2017
• Forhandlingene om britisk EU-utmelding er ganske fastlåst. EUs forhandlingsopplegg går ut på å avklare hva utmeldingen skal koste før man går videre til samtaler om de konkrete vilkårene for framtidig samarbeid: overgangsordninger og...
Onsdag 15. november 2017
• Regjeringen gikk i går på nederlag i Stortinget i striden om de såkalte oktoberbarna. Et stortingsflertall bestående av samtlige opposisjonspartier, inkludert Venstre og KrF, vedtok en midlertidig stans i returene av enslige mindreårige...
Tirsdag 14. november 2017
• Tidligere SSB-sjef Christine Meyer har i flere sammenhenger uttalt at Siv Jensens inngripen mot hennes omorganisering av Statistisk sentralbyrå, har vært et anslag mot byråets uavhengighet, til tross for at departementet har vide...
Mandag 13. november 2017
• Etter de siste dagenes dramatiske strid om Statistisk sentralbyrå har mange mediekommentatorer problemer med å se forbi det faktum at finansminister Siv Jensen er Frp-leder og innvandringskritiker, mens avtroppende SSB-sjef Christine Meyer...
Lørdag 11. november 2017
• Regionreformen har vært en av de dårligst planlagte i norsk forvaltningshistorie. Et av de verste forslagene er Viken-regionen, som er en sammenslåing av Buskerud, Akershus og Østfold. Den nye regionen vil bli landets desidert største, med...
Fredag 10. november 2017
• Leder av Oslo Arbeidersamfunn, Fredrik Mellem, har skrevet brev til LO i Oslo der han ber fagbevegelsen nekte Norges Kommunistiske Parti (NKP) plass i 1. mai-toget. Han ber samtidig vakter slå ned på bruk av symboler som «stjerner, hammer...

Klassekampen benytter informasjons­kapsler (cookies) så vi kan gi deg bedre service, og for å holde styr på om du er logget inn på våre tjenester. Du kan lese mer om vår bruk av informasjons­kapsler her.

Lukk