Evensmo
- I dag er det 100 år sidan Sigurd Evensmo vart født, som son av stasjonsmeisteren i jernbanebyen Hamar. Det er eit jubileum det er grunn til å markere, noko hans forlag Gyldendal gjer med eit allsidig seminar i ettermiddag. Evensmo var som journalist, redaktør og forfattar ein kjempande intellektuell, ein rakrygga anti-fascist og sosialist, som prega venstresida i si samtid og sette spor etter seg.
- Sigurd Evensmo var ung journalist i arbeidarpressa då fascismen sigra i Spania og Nazi-Tyskland styrte mot en ny verdskrig. Røynslene frå denne tida prega han resten av livet. Han sette nesten livet til i den norske motstandskampen, og slo gjennom med sin dramatiske debutroman «Englandsfarere» i 1945. Seinare kom trilogien «Grenseland», «Flaggermusene» og «Hjemover», som ruvar i etterkrigslitteraturen med si skildring av mellomkrigs- og okkupasjonstida. Evensen braut med Arbeidarpartiet då Ap-landsmøtet i 1949 gjekk inn for å melde Norge inn i Nato. Han vart gjennom den kalde krigen den fremste norske forkjemparen for «det tredje standpunkt» mellom stormaktsblokkene.
- Då avisa Orientering vart stifta av opposisjonelle i og utbrytarar frå Ap i 1953, vart Sigurd Evensmo den første redaktøren. Ved sidan av Finn Gustavsen var Evensmo den viktigaste personen i avisas historie. Birgitte Kjos Fonn gjev i boka «Rebellenes avis» om Orienterings historie ei livfull skildring av det bitre gravølet som Evensmo, Gustavsen og andre arrangerte då SV i 1975 hadde bestemt at Orientering skulle gå inn til fordel for det nye partiorganet Ny Tid. Dette skjedde tre år før Evensmo døydde, 66 år gamal. Evensmo gjekk inn i Sosialistisk Folkeparti etter skipinga i 1961, men var for sin del ingen partipolitikar. Han vil først og fremst bli hugsa som den slagferdige skribenten og samfunnsrefsaren. Då Bokklubben Nye Bøker vart lansert i 1976, var hovudboka Sigurd Evensmos første erindringsbok, «Inn i din tid». Det seier noko om posisjonen han hadde, ikkje berre på venstresida, men hos eit breitt publikum.
