Hanne Weisser kan endeleg pusta ut. Ti års arbeid er samla mellom permar. «Følgesvenner» (Olifant forlag) er tittelen på det ein må kunne kalla ei unik songbok. I form av 375 songar fortel Weisser om gudar, heltar, fest og kvardag, arbeids- og folkeliv opp gjennom historia i heile vår kulturkrins.

Her er hebraiske bibeltekstar, som har vorte vidareførte i jødisk songtradisjon, her er mellomalderballadar, her er nordiske folkeviser, samiske songar og joik, og eit variert utval av norske folkeviser, songar og salmar.

Weisser har stått bak det enorme arbeidet med å velja ut songmateriale og få det tilrettelagt for eit allment publikum. Syngjande menneske i alle aldrar skal kunne nytta boka til sjølve å finna fram til kjende og ukjende songskattar og lesa historia songane går inn i.

- Boka spring ut av mine eigne røynsler som musikklærar og songpedagog i eit kvart hundreår, fortel steinerskolelærar Hanne Weisser til Klassekampen.

- Det organiserande prinsippet for heile boka er forteljingane som kulturhistorisk tema. Eg har også sjølv opplevd at forteljinga er ein god start på synginga og ein måte å opna barn og unges interesse for tonar og ord som i utgangspunktet verkar framande, seier Weisser.

Uvand for dei fleste

- Trass i at norsk folkemusikk har fått ei heilt anna utbreiing i dag enn berre for eit par tiår tilbake, så er jo den norske tradisjonelle songen uvand for dei fleste unge. Melodiane er annleis enn den mainstreammusikken dei høyrer til dagleg, orda blir ikkje brukte lengre og dei fortel om eit samfunn som er borte.

Då er det takksamt å kunne starta med å fortelja ikring songen: Kva og kven han handlar om og kva slag samfunn han vart skriven i.

- Det eg har opplevd gong på gong, er at forteljinga engasjerer, og når du då byrjar å syngja, er melodien ofte så vakker at folk blir oppslukte.

For å attskapa noko av denne pedagogikken i boka, har Weisser skrive små bakgrunnsartiklar til fleire av songane og til kapitla, som også har ei spesiell inndeling.

- Opningskapittelet «Bortenfor tid og stad» er songleikar, rim og reglar som dei aller minste kan vera med på. Vidare følgjer tematisk organiserte kapittel. Til dømes songar som er knytte til eventyr­tradisjonen, songar om natur og dyreliv, om heltar og helgenar, om gamle yrke og om bibelhistorie. Det er eit eige kapittel om norrøne mytar og norsk historie, med songar til årstider og høgtider. Så kjem eit internasjonalt kapittel med songar både frå våre granneland og songar frå det området kring Middelhavet og i Midtausten, som er knytt til den sams kulturarven frå dei store religionane.

- Det gamle testamentet vart jo opphavleg sunge, til liks med Homers forteljingar og det norrøne Voluspå.

Komplette balladar

I tillegg til dei nemnde temaa, er det eit eige kapittel om mellomalderballadane, Weissers eige hjartebarn. Ho har tidlegare gjeve ut ei eiga bok om dei, «Folkevisenes fortellinger».

- Det er over tjue balladar i songboka, følgt av ein lengre tekst som gjev eit riss av historia bak dei. Eg har også tatt med store versutval. «Olav og Kari» har alle versa og det er også ein komplett versjon av «Villemann og Magnhild».

Ein del av visene i boka er tradisjonsstoff, som har vorte formidla munnleg via nye generasjonar utøvarar, noko har vorte spela inn på CD, men aldri før presentert i songbøker. Suttungbevegelsen og steinerskolene har gjennom sine songtradisjonar halde i hevd ei del av materialet.

- Elles har eg hatt hjelp frå mange flotte utøvarar som har spela inn overleverte tradisjonssongar, til dømes Arve Moen Bergset og Tone Hulbækmo, blant mange.

CD med smakebitar

Med boka følgjer det også ein CD, der mellom anna Trio Mediæval og folkesongaren Unni Løvlid har vore med å spela inn noko av materialet frå alle kapitla i boka.

- Her har eg også hatt hjelp frå Sverre Jensen. Han har arbeidd i årevis med delar av dette stoffet i Kalenda Maya. Han spelar også kantele på CD-en og har arrangert alle balladane i boka for trestemt song. Trio Mediæval framfører eit par av dei på CD-en og eg har prøvd ut arrangementa på barne- og ungdomskor. Det er arrangement som er lette å bruka, og som i tillegg gjer at songen står fint åleine utan akkompagnement frå gitar eller piano. Eg har også skrive eit pedagogisk etterord for dei som arbeider med song for barn og unge, i von om at dette skal bli ei bok ein kan nytta i det daglege.

Kai Fjell

Boka er eit kjærleiksprosjekt, men også svar på eit sakn ved mange songbøker.

- Eg har ønskja å løfta fram nok av det vakre som ikkje er så synleg og kjent.

Blant det «nye» songbokstoffet finn ein «Brudemarsj frå Vågå», som Trio Mediæval tidlegare har spela inn på sin CD «Folksongs» og som Jan Garbarek framførte på saksofon i kronprinsbryllaupet i 2001.

Illustrasjonane til boka må også nemnast særskilt. Ved eit reint lukketreff har Weisser fått tak i ei rad friser som Kai Fjell (1907-1987) måla i 1983, berre nokre år før han døydde. Dei har aldri tidlegare vorte viste offentleg.

- Eg kontakta Fjells arvingar for å få nytta eit bileta av han til omslaget, då eg kom heim til dei, fekk eg sjå dei nydeleg frisene som hang rundt om i huset over dører og under taklistene.

Det viste seg at alt var måla på avkappa panel som sonen og svigerdottera Jon og Gro Fjell hadde kasta ut i hagen under bygginga av huset sitt. Kai, som var av den gamle skolen, ville ikkje at treverket skulle gå til spille berre fordi det var fullt av kvist. Straks dei kasta bordendane ut, henta målaren dei inn att og omskapte dei til kunst.

- Frisene hentar alle motiv frå folkekunsten, og var perfekte for mitt prosjekt, til slutt tok eg mot til meg og spurte om å få nytta dei. Dei har vorte eit svært verdifullt bidrag til boka.