«Men noen ganger når jeg går oppover Thomas Heftyes gate slik, det kan være en morgen i slutten av november, eller i begynnelsen av februar, kan det komme over meg en voldsom og plutselig lengsel etter snø. At snøen skal lave ned over Oslo igjen. Tenk om det aldri blir snø, at den er borte for godt! Snøen som ligger i Oslos gater, og på Oslos hustak.»

Slik skriv Dag Solstad i essayet «En reisende», og for tidlegare langrennar og noverande lektor Gudmund Skjeldal er avsnitt som dette ein knytteneve i magen.

Voldsam og plutseleg lengt etter snø, er noko Skjeldal veit alt om:

– Ja, det er noko jækla sprøtt når det plutseleg sett inn ein halvmeter med snø. Eg vert heilt trellbunden av det, seier Skjeldal til Klassekampen.

Kvit kjærleik

Skjeldal gav seg med toppidrett etter OL på Lillehammer, i protest mot kommersialiseringa av idretten. Men i haust har han lansert bok om bror sin, Kristen Skjeldal, under tittelen «Den siste langrennaren» der han hyller den same idretten. For bak kritikken av den moderne langrennsindustrien med fjollete sprintarrangement og showrenn i europeiske storbyar, ligg sjølvsagt kjærleiken til det gamle langrennet, det lange rennet, på ekte snø i snøkledde skogar.

Og over det heile – bokstavleg talt – ligg snøen og kjærleiken til denne:

– Det er ikkje berre snø det er snakk om. Det er gleda over dei fire årstidene; det skal vere snø om vinteren, telesmelting og vasspyttar om våren, norske jordbær om sommaren og rim i oktober. Og denne gleda over dei fire årstidene er ikkje den krampeaktige trongen til at tinga skal vere som dei var. Eg trur det er noko fundamentalt menneskeleg. Det handlar vel om gleda ved tings evige gjenkomst. Og det er det som er jula òg, gleda over at ting kjem igjen, er det ikkje?

Usikker framtid

Men snøens evige gjenkomst er ikkje like sikker som han ein gong var. Forskingsprosjektet RegClim har forska på korleis dei menneskeskapte klimaendringane kan kome til å påverke det framtidige skiføret i Nordmarka (sjå sidesak). Konkret har dei rekna på moglege årlege skidagar ved Bjørnholt, eit punkt som ligg godt inne i Nordmarka.

Og framskrivingane er dyster lesnad for skiglade: Frå eit snitt på 150 skidagar i år 1900 spår klimaforskarane knappe 60 dagar i år 2050.

– Og 60 dagar høyrest kanskje ikkje så urovekkjande ut, men ein må hugse på at dette er langt inne i skogen. Og ein ting er å miste skiføret i to månader, noko anna er å miste tryggheita over at ting kjem igjen, seier Skjeldal.

Og Skjeldal meiner at den offentlege klimadebatten som oftast handlar om ekstremvêr og fjerne konsekvensar av global oppvarming, òg må kunne inkludere slike nære spørsmål som vår eiga sorg over snøen som smelter frå oss.

– Arne Næss sa for ti år sidan at vi ikkje berre må tenke globalt og handle lokalt, men og omvendt. Vi må tenke lokalt og handle globalt. Å fokusere på Bangladesh, Tuvalu og eskimoane er rett, det er ikkje det, men vi må òg kunne snakke om det som er nært. Det er ikkje taktisk lurt av miljørørsla å berre tenkje globalt.

Mistru

Skjeldals glede over snøen og forsvaret hans for det gamle langrennet, er lett å avfeie som nostalgi. Men Skjeldal meiner, inspirert av Erling Indreeides bok «Utdrag frå MISTRU DEN SOM IKKJE ER NOSTALGISK! med merknader» at det er ein lite råkande kritikk:

– Erling Indreeide meiner at nostalgi ikkje berre er ein urettferdig måte å diskvalifisere eit legitimt standpunkt på, og at dei som snakkar om nostalgi slik berre vil kneble motstandarane ved å gjere dei sjuke, men han meiner òg at det er noko uunngåeleg menneskeleg ved nostalgi. Han meiner at vi som menneske er kasta ut i verda og alltid vil lengte heim, og at eit ynske om å halde på ein tradisjon ein er glad i, difor er heilt menneskeleg.

For det å ha slike lokale og konkrete kjærleikar er slett ikkje det same som å vere skeptisk til alt nytt:

– At ein er skeptisk til ei nyvinning – og her snakkar vi småleg om langrenn, men la det vere eit bilete på noko større – det tydar ikkje at ein er uroleg for det moderne og gøymer seg i nostalgien, men at ein har noko ein er glad i. Å vere djupt konservativ er djupt menneskeleg. Ein må berre ikkje gjere bevaringa til ideologi.

Men ideologi eller ikkje. Skikulturen og langrennet er noko av det norskaste som finst. Det går eit skispor gjennom norsk historie frå Birkebeinarane til Kong Olav sine hopp i Holmenkollen. Og ettersom det nasjonale prosjektet kjem stadig meir i miskreditt hos dei som set dagsorden, vert kanskje Skjeldals snøglede dobbelt provoserande for mange:

– Ja, det ligg ein mogleg samfunnskritikk i å insistere på nokre gleder, særleg fordi dette med snø og langrenn er nasjonalt koda. Som Tor Bomann-Larsen har synt i bøkene sine, har skikulturen alltid vore ein del av den norske nasjonsbygginga. Men er ikkje det berre vakkert? Det må vel vere betre å ty til skikultur enn til raseomgrep, smiler Skjeldal, som beint fram kan kjenne seg forsona med sine landsmenn ein føremiddag på Kikut:

– Reint personleg vert eg aldri så forsona med nordmenn som når dei kjem raude i kinna og dryppande av sveitte inn på Kikutstova og diskuterer kvar dei har gått og kva dei har smurt med.

Platinis føter

Men motsett dei fleste andre som er glade i snøen, har Skjeldal hatt langrennet som yrke.

– Er det ikkje pussig å ha eit så lidenskapeleg forhold til ein arbeidsreiskap?

– Jo, men bror min som stadig går på ski, er like barnleg han òg. Det er det som driv han. Og eg trur det er likeeins for profesjonelle fotballspelarar til dømes, som spring ut på ei nydeleg grasbane. Michel Platini har sagt ein plass at han etter semifinaletapet i fotball-VM i 1982, måtte gå berrføtt av banen fordi bana var så fin. Han berre måtte gjere det, sjølv om dei hadde tapt kampen, fordi underlaget hadde vore så herleg.

– Og eg vil påstå at det kitlar i magen på alle langrennarar om det er nysnø og spora er nykøyrde. Ein vert ikkje best om ein ikkje har evna til å kjenne den gleda.

Det er ei glede mange av oss kan kjenne, om ikkje alle av oss kjenner det like intenst i februar og mars – og for Guds skuld ikkje i april – så i alle fall akkurat denne eine veka vi er inne i no.

– Kvifor er kvit jul så viktig for oss?

– Eg trur det antyder ro. Snøen skjuler, dempar, avstemmer og mildnar, og skal ein dyrke jula som ro og ferie, er snøen ei herleg dyne. Det er noko mildt ved snøen. Og heilt banalt: det vert lysare med snø. I eit land langt mot nord, er dét viktig på eit mentalt nivå.

– I den grad jul har noko med religion å gjere, kan ein tenkje snøen som ei gåve eller ein ny start. Ein vaknar til noko nytt i forhold til det ein la seg til. Snøen kjem jo over natta, det er ingen andre årstider ein brått kan vakne til på same måten.

Og jula er tid for gåver, og kva betre gåve kan ein tenkje seg:

– Det finst fleire typar gåver. Du har dei gåvene borna ynskjer seg og veit at dei får. Og så har du dei gåvene ein kan ynskje seg, men som ein veit at ein aldri får. Og så har ein dei gåvene ein berre kan håpe på. Og der har du snøen.

Klassekampen gjer merksam på at journalisten er takka i etterordet til Skjeldals bok «Den siste langrennaren».